CEO Nvidia Jensen Huang (phải) đăng bức thư bảo vệ mô hình mã nguồn mở. Dù CEO OpenAI Sam Altman (trái) ủng hộ nội dung bức thư, các đồng minh của công ty này thì không – Ảnh: AP
Theo báo New York Times, kết quả cuộc tranh cãi hoàn toàn có thể định hướng lại cách phát triển của ngành AI, thậm chí cả ngành phần mềm trong nhiều năm tới.
Động lực vươn lên của các mô hình đến sau
Trọng tâm tranh luận là mô hình AI mã nguồn mở. Đây là các mô hình được nhà phát triển công khai trọng số, tức toàn bộ kho kiến thức mô hình đã học được, để ai cũng tải về được. Chỉ cần phần cứng phù hợp, người dùng toàn quyền vận hành và tùy biến mà không phải trả phí bản quyền cho bên tạo ra mô hình gốc.
Trái với mô hình mở, mô hình đóng được nhà sản xuất bảo mật kho kiến thức, không thể tải về và cách duy nhất để vận hành là qua dịch vụ của hãng – dù miễn phí hay có phí. Hình thức này phổ biến hơn ở phương Tây, với những cái tên sừng sỏ như GPT (OpenAI), Claude (Anthropic), Gemini (Google).
Ngược lại, hầu hết startup AI Trung Quốc: DeepSeek, Qwen (Alibaba), GLM (Z.ai), Kimi (Moonshot AI) đều là mô hình mở.
Phương Tây giờ chỉ còn vài cái tên tiêu biểu như Gemma (Google), sau khi Meta rẽ hướng đóng với Llama.
Đà vươn lên của Trung Quốc trong AI được xem là nguyên nhân trực tiếp châm ngòi tranh cãi.
Chỉ trong một năm, nhờ chia sẻ kinh nghiệm công khai, các phòng lab Trung Quốc đã cho ra những mô hình tiệm cận năng lực mô hình đóng hàng đầu từ Mỹ, giá lại thấp hơn nhiều lần dù hiệu năng thua đôi chút.
Riêng với công việc cần bảo mật, mô hình mở có ưu thế tuyệt đối khi chạy hoàn toàn trên máy người dùng, không có dữ liệu nào chảy ra Internet hay đến tay bên thứ ba.
Đối mặt sự “phà hơi nóng” trên, OpenAI và Anthropic cáo buộc các công ty Trung Quốc “chưng cất” (distilling) trái phép hệ thống của mình, tức dùng dữ liệu đầu ra của một mô hình có sẵn để huấn luyện mô hình mới.
New York Times dẫn nhiều nguồn thạo tin khẳng định hai công ty đang ráo riết vận động hành lang tại Washington nhằm siết các mô hình mở của Trung Quốc.
Lá thư đoàn kết của giới công nghệ
Startup Moonshot AI từ Trung Quốc vừa ra mắt mô hình mã nguồn mở Kimi K3 được đánh giá có năng lực không thua kém nhiều những mô hình hàng đầu từ phương Tây – Ảnh: AFP
Trước lo ngại các mô hình mở bị siết truy cập, ngày 24-7, CEO Nvidia Jensen Huang – người chưa từng đăng bài viết nào trên X trong đời – đã phá vỡ sự im lặng và đăng: “Thế giới cần cả mô hình AI tiên phong (frontier) ở cả dạng đóng lẫn dạng mở”.
Chỉ 9 phút sau, CEO Microsoft Satya Nadella hưởng ứng, cho rằng mã nguồn mở là yếu tố thiết yếu cho một hệ sinh thái AI lành mạnh. Cả hai cùng ký bức thư chung kêu gọi Washington không áp đặt “các hạn chế quá sớm” lên những mô hình có thể tải về.
Theo CNBC, 25 công ty đã ký tên, trong đó có Meta, IBM, Palantir, Hugging Face, Mozilla và Linux Foundation, nhưng vắng OpenAI, Anthropic và Amazon.
Nhiều tên tuổi lớn nhanh chóng nối gót. CEO SpaceX Elon Musk tuyên bố ông Huang “nói đúng”. CEO Meta Mark Zuckerberg gọi mã nguồn mở là “lực lượng tích cực và quan trọng”. Ngày 25-7, CEO Google Sundar Pichai cho biết công ty ông hưởng lợi từ mã nguồn mở suốt thời gian dài và cũng đã ký vào thư.
Trước đó ngày 22-7, gần 200 startup tự gọi là “Hiệp hội Công ty công nghệ nhỏ” (Little Tech Association) gửi thư đề nghị chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump không hạn chế tiếp cận mô hình Trung Quốc. Họ lo ngại siết mã nguồn mở sẽ càng củng cố vị thế các ông lớn đi trước, buộc startup AI phải bắt đầu lại từ đầu.
Mở quá chưa chắc hay?
CEO Anthropic Dario Amodei kiên định lập trường mô hình AI mở là rủi ro an ninh lớn – Ảnh: AFP
Bên kia chiến tuyến, OpenAI và Anthropic kiên định quan điểm một số mô hình AI quá nguy hiểm để phát triển công khai và cần được kiểm soát chặt vì lý do an toàn.
CEO Anthropic Dario Amodei lập luận mô hình mở khó giữ an toàn hơn vì một khi trọng số đã phát hành, nhà phát triển mất luôn khả năng thu hồi quyền truy cập, cập nhật rào chắn an toàn hay ngăn lạm dụng.
Giám đốc chính sách công của Anthropic, bà Sarah Heck, viết trên X rằng chưng cất bất chính là hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ và tình báo công nghiệp, phục vụ năng lực quân sự của đối phương.
Trong khi đó OpenAI nói với Axios rằng họ xem mã nguồn mở là một phần của việc dân chủ hóa khả năng tiếp cận, nhưng phải nằm trong một khuôn khổ quốc gia. Công ty này cho rằng bước tiến của các mô hình mở Trung Quốc “không phải lý lẽ chống lại tính mở”.
Trên bề mặt công khai, CEO OpenAI Sam Altman ủng hộ mã nguồn mở, nhưng các đồng minh trong công ty vẫn âm thầm vận động siết chặt quy định.
Washington đã bị lôi vào cuộc. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 22-7 nói chính quyền đã tính đến chuyện trừng phạt các công ty Trung Quốc lấy tài sản trí tuệ của doanh nghiệp Mỹ, rằng “mở” không có nghĩa là được tự do khai thác tài sản trí tuệ Mỹ.
Cùng ngày, cố vấn khoa học và công nghệ của ông Trump, ông Michael Kratsios, cho rằng chưng cất công nghiệp quy mô lớn và che giấu nhằm đánh cắp công nghệ Mỹ là không thể chấp nhận.
