Tàu trên eo biển Hormuz, ngoài khơi thành phố cảng Bandar Abbas ở miền nam Iran, ngày 10-8 – Ảnh: AFP
Ngày 24-8 (giờ địa phương), Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố các biện pháp trừng phạt kinh tế mới đối với Iran, nhắm vào những nguồn thu quan trọng của Tehran, bao gồm ngành dầu khí, cảng biển, đồng thời kêu gọi các nước trên thế giới cắt giảm quan hệ kinh tế với Iran.
Siết nhiều lĩnh vực của Iran
Theo Bộ Tài chính Mỹ, các biện pháp mới nhằm vào các lĩnh vực hàng không, tài sản số, vàng, công nghệ và vận tải biển của Iran, đồng thời áp đặt trừng phạt đối với 60 cá nhân và tàu thuyền cụ thể.
Bộ cũng cảnh báo các đối tác thương mại của Tehran có nguy cơ chịu các biện pháp trừng phạt thứ cấp. Danh sách mục tiêu được công bố có các tàu đặt tại hoặc có liên hệ với Singapore, Trung Quốc và Hong Kong.
Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc Iran sử dụng tiền mã hóa để né các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều năm và thực hiện các giao dịch liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng các thành viên chính quyền. Tehran cũng bị cáo buộc sử dụng vàng để hỗ trợ giá trị đồng nội tệ (rial) trong bối cảnh kinh tế bất ổn.
Các biện pháp trừng phạt về vận tải biển nhắm vào đội tàu có liên hệ với Nhà nước Iran. Mỹ cho rằng đội tàu này vận chuyển dầu và “các bộ phận vũ khí nhạy cảm”.
Trong khi đó, các biện pháp trừng phạt về công nghệ nhắm tới việc hạn chế khả năng Iran tiếp cận vật liệu có thể được sử dụng cho các chương trình vũ khí. Các hãng hàng không Iran bị trừng phạt với cáo buộc vận chuyển vũ khí, quân nhân và nguồn lực tài chính cho các lực lượng đồng minh của Tehran.
Washington đồng thời đình chỉ vô thời hạn một số ngoại lệ đối với lệnh trừng phạt Iran, bao gồm trao đổi học thuật, chuyển tiền cá nhân và một số hoạt động thể thao. Các tổ chức đang thực hiện những hoạt động này có thời hạn đến ngày 8-9 để chấm dứt.
Theo bà Rachel Ziemba, chuyên gia tại Trung tâm An ninh Mỹ mới, các biện pháp lần này phần lớn mang tính gia tăng sức ép và nhằm khiến những đối tác thương mại còn lại của Iran phải cắt quan hệ với Tehran.
Từ giá xăng ở Mỹ đến thị trường toàn cầu
Theo Đài Al Jazeera, sức ép lên ngành dầu mỏ Iran từ các lệnh trừng phạt và cuộc chiến hiện nay đang khiến nguồn cung dầu toàn cầu thắt chặt hơn, đồng thời tác động đến những quốc gia nhập khẩu dầu Iran.
Trong đó, Trung Quốc là điểm đến chính của dầu Iran, chiếm khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của nước này. Năm 2025, Bắc Kinh nhập khoảng 1,4 triệu thùng dầu Iran mỗi ngày.
Nguồn cung bị siết đã tạo áp lực tăng lên giá dầu thô, từ đó đẩy chi phí nhiên liệu và thực phẩm lên cao.
Tác động rõ rệt nhất đối với người Mỹ nằm ở các trạm xăng. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá trung bình 1 gallon xăng, tương đương 3,78 lít, hiện ở mức 4,09 USD, tăng mạnh so với 2,98 USD vào ngày 28-2, thời điểm Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran.
Kinh tế và cuộc chiến với Iran cũng đang nổi lên thành những vấn đề đáng chú ý trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Một khảo sát Reuters/Ipsos cuối tháng 7 cho thấy chỉ khoảng 1/3 người Mỹ ủng hộ cuộc chiến, trong khi khảo sát của Đài CNN cho thấy 28% tán thành cách ông Trump xử lý vấn đề Iran.
Trên thị trường tài chính, giá vàng tăng 0,8% lên 4.639,49 USD/ounce sau thông báo trừng phạt, mức cao nhất kể từ giữa tháng 5.
Giá dầu Brent lại giảm hơn 2% xuống 85,22 USD/thùng trong ngày 24-8, sau hai tuần tăng liên tiếp.
Phố Wall diễn biến trái chiều trong bối cảnh nhà đầu tư cùng lúc theo dõi các lệnh trừng phạt Iran và thông báo áp thuế mới của ông Trump đối với Canada. Chỉ số Nasdaq giảm 0,5%, S&P 500 giảm 0,2%, trong khi Dow Jones tăng 0,2%.
