Tại một buổi sát hạch lái xe ở TP.HCM, nhiều học viên lần đầu trải qua phần ‘khởi động’ khá đặc biệt trước giờ thi, đó là xem các clip tai nạn giao thông.
Clip dài 9 phút xoay quanh nhiều tình huống vi phạm phổ biến như chuyển hướng sai quy định, vượt đèn đỏ, đi sai làn, vượt ẩu, vi phạm tốc độ, vi phạm nồng độ cồn, không giữ khoảng cách an toàn hay điểm mù xe tải. Sau mỗi tình huống đều phân tích nguyên nhân tai nạn giao thông (TNGT), hậu quả và trách nhiệm pháp lý của người điều khiển phương tiện.
Việc chiếu clip về TNGT trước buổi thi sát hạch được thực hiện theo quy định mới được Cục CSGT (Bộ Công an) áp dụng từ tháng 5.2026.
XEM ĐỂ “BIẾT SỢ MÀ CHẠY KỸ HƠN”
Theo ghi nhận tại buổi sát hạch ở TP.HCM, nhiều học viên cho biết các clip tạo cảm giác khá mạnh, nhất là với những người lần đầu thi bằng lái ô tô. Trong phòng chờ, không khí im lặng hơn sau mỗi tình huống va chạm xuất hiện trên màn hình.
Việc đào tạo, sát hạch lái xe gần đây có những thay đổi để sát thực tế hơn
Ảnh: Vũ Phượng
“Xem xong cũng thấy hơi run”, ông Trần Đình Nghĩa (51 tuổi, ở Tây Ninh) nói trước giờ lên xe sát hạch. Người đàn ông lần đầu thi bằng lái ô tô cho biết khi xem các tình huống TNGT thực tế, ông càng thấy việc cầm vô lăng ngoài đường không hề đơn giản.
Ông Nghĩa cũng cho rằng cảm giác “ám ảnh” sau khi xem clip không hẳn là điều tiêu cực vì có thể giúp người lái xe cẩn thận hơn khi tham gia giao thông. Với ông, việc được nhắc nhở về hậu quả TNGT ngay trước giờ thi giống như một cách để người sắp cầm lái tự ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình. “Ai xem chắc cũng ám ảnh nhưng nhờ vậy mình biết sợ để chạy kỹ hơn, chậm chút mà chắc ăn còn hơn gây tai nạn”, ông chia sẻ.
Cùng quan điểm, anh Lương Văn Chương (32 tuổi, ở TP.HCM) cho rằng trước đây nhiều người thường nghĩ thi sát hạch chủ yếu để lấy bằng, nhưng sau khi xem các tình huống TNGT, anh cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của người cầm lái đối với gia đình và cộng đồng. “Nó không chỉ là chuyện lái xe cho mình, mà còn là an toàn của gia đình và những người xung quanh. Chỉ một khoảnh khắc chủ quan ngoài đường cũng có thể dẫn đến hậu quả rất lớn”, anh nói.
Trong khi đó, chị Phạm Thị Trúc Liễu (21 tuổi, ở TP.HCM) cho biết trước kỳ thi vốn đã rất hồi hộp, khi xem thêm các clip TNGT có thể càng dễ bị tác động tâm lý hơn. Theo chị, việc cho xem clip là cần thiết nhưng nếu được bố trí sớm hơn trong quá trình học sẽ giúp học viên dễ tiếp nhận hơn thay vì căng thẳng ngay trước giờ sát hạch.
HÌNH THÀNH TRÁCH NHIỆM VÀ ĐẠO ĐỨC
Trao đổi với PV Thanh Niên, đại tá Nguyễn Quang Nhật, Trưởng phòng Tuyên truyền và Điều tra giải quyết TNGT, Cục CSGT, cho biết việc đưa các tình huống TNGT thực tế vào trước kỳ sát hạch xuất phát từ yêu cầu thay đổi công tác đào tạo lái xe theo hướng sát thực tế hơn.
Sát hạch viên kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng thi lý thuyết
Ảnh: Vũ Phượng
Theo đại tá Nhật, nhiều năm qua việc học lái xe chủ yếu tập trung vào kỹ thuật cơ bản như xử lý sa hình, tăng tốc, giảm tốc, dừng xe… trong khi môi trường giao thông ngoài đường phức tạp hơn rất nhiều. Người lái không chỉ cần biết điều khiển phương tiện, mà còn phải biết quan sát, nhường đường, xử lý tình huống, giữ bình tĩnh và tuân thủ quy tắc giao thông trong điều kiện áp lực thực tế.
“Từ những tình huống thực tiễn đó, người học phải nhận thức rõ rằng khi cầm vô lăng hay vặn ga xe máy, mỗi hành động đều gắn với trách nhiệm”, đại tá Nhật nhấn mạnh. Theo ông, điều khiển phương tiện không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là tổng hòa ý thức, tâm lý và đạo đức của người lái xe.
Số liệu của Cục CSGT cho thấy khoảng 90% nguyên nhân TNGT xuất phát từ chính người điều khiển phương tiện. Nhiều vụ tai nạn xảy ra chỉ vì vài giây chủ quan: chuyển hướng thiếu quan sát, vượt ẩu, chạy quá tốc độ hoặc mất tập trung.
Trong khi đó, trung bình mỗi ngày cả nước vẫn có khoảng 28 – 29 người tử vong vì TNGT. Theo đại tá Nhật, đây là con số buộc công tác đào tạo và sát hạch phải thay đổi từ gốc, thay vì chỉ dừng ở việc giúp học viên vượt qua một kỳ thi. “Muốn kéo giảm TNGT thì phải bắt đầu từ đào tạo. Việc cho học viên xem clip TNGT không nhằm tạo cảm giác sợ hãi đơn thuần, mà giúp người học thấy rõ hậu quả của những hành vi tưởng chừng rất nhỏ ngoài đường”, đại diện Cục CSGT nói.
Việc xem clip TNGT trước khi thi sát hạch giúp người lái xe nắm rõ trách nhiệm, nâng cao ý thức giao thông
Ảnh: Vũ Phượng
Nhiều năm qua, không ít người bước vào các khóa học lái xe với mục tiêu lớn nhất là vượt qua kỳ sát hạch. Người học nhớ cách canh bánh xe, thuộc thao tác kỹ thuật, quen các bài thi cố định, nhưng lại thiếu va chạm với những tình huống thật ngoài đường phố. Theo Cục CSGT, hiện vẫn còn nhiều hành vi nguy hiểm ngoài đường xuất phát từ tâm lý chủ quan, xem nhẹ hậu quả hoặc tham gia giao thông theo thói quen tùy tiện.
“Người lái xe phải biết ưu tiên xe trên đường chính khi nhập làn, biết nhường đường cho người đi bộ, chứ không thể tham gia giao thông theo phản xạ tùy tiện như hiện nay”, đại tá Nhật nói thêm.
Điều ngành chức năng muốn thay đổi không chỉ là cách thi bằng lái, mà còn là tâm lý xem việc lái xe đơn thuần là một kỹ năng kỹ thuật. Bởi ngoài đường phố, nhiều khi chỉ một giây chủ quan cũng không có cơ hội sửa sai như trong bài thi.
CẦN GIÁO DỤC Ý THỨC GIAO THÔNG TỪ SỚM
Ông Nguyễn Xuân Thực, Phó giám đốc Trung tâm Đào tạo và sát hạch lái xe Hóc Môn (TP.HCM), cho rằng việc đưa các tình huống TNGT vào trước buổi sát hạch là cần thiết vì giúp học viên hình dung rõ hơn các nguy cơ ngoài thực tế.
Tuy nhiên, ông Thực cho biết trung tâm của ông không chờ đến ngày thi mới cho học viên xem clip, mà lồng ghép xuyên suốt quá trình học để học viên tiếp cận dần. Theo ông, cách này giúp người học vừa hiểu bài học an toàn giao thông, vừa tránh bị “khớp” tâm lý ngay trước giờ sát hạch.
Các học viên tập trung xem clip TNGT trước giờ sát hạch
Ảnh: Vũ Phượng
Ông cho rằng việc đào tạo hiện nay cũng cần thay đổi theo hướng chú trọng kỹ năng quan sát, xử lý tình huống và áp dụng quy tắc giao thông thực tế, thay vì chỉ tập trung thao tác kỹ thuật. “Không thể chỉ dạy học viên cách lái xe mà còn phải dạy cách tham gia giao thông”, ông nói.
Theo ông Thực, nhiều vụ TNGT xảy ra không phải vì người lái không biết luật, mà do chủ quan hoặc thiếu ý thức chấp hành. Vì vậy, cùng với kỹ năng điều khiển phương tiện, việc hình thành ý thức và văn hóa giao thông cho người học là điều đặc biệt quan trọng.
Ở góc độ tâm lý học, thạc sĩ tâm lý Đặng Hoàng An nhìn nhận mục đích của việc cho xem clip TNGT là tích cực vì hình ảnh trực quan thường để lại tác động mạnh tới nhận thức. Khi nhìn thấy hậu quả thật, người ta sẽ có xu hướng điều chỉnh hành vi và cẩn trọng hơn khi tham gia giao thông.
Tuy nhiên, theo ông An, việc giáo dục an toàn giao thông cần được xem như một quá trình lâu dài thay vì chỉ là giải pháp tác động ngắn hạn trước kỳ sát hạch. “Ý thức giao thông kết quả của cả một môi trường giáo dục kéo dài từ gia đình, nhà trường tới xã hội. Trẻ em nhiều khi học cách tham gia giao thông từ chính hành vi của người lớn ngoài đường mỗi ngày. Khi được tiếp cận từ sớm, ý thức chấp hành giao thông sẽ hình thành tự nhiên hơn”, ông An nói.
Bên cạnh việc lồng ghép trong trường học, ông An cho rằng các clip cảnh báo thực tế cũng có thể xuất hiện tại điểm đăng ký xe, nơi bán xe, trung tâm dịch vụ công hoặc không gian công cộng để người dân tiếp cận nhiều lần thay vì chỉ xem một lần trước giờ thi.
