Trước thềm nâng hạng: Kỳ vọng lớn và bài toán niềm tin

(ĐTCK) Kỳ rà soát sắp tới của FTSE Russell đang thổi bùng kỳ vọng nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, các biến động bất thường cùng những hạn chế nội tại tiếp tục đặt ra câu hỏi về khả năng thu hút và giữ chân dòng vốn bền vững.

Kỳ vọng từ cú huých nâng hạng

Tuần qua, thông tin được nhà đầu tư đặc biệt quan tâm là FTSE Russell dự kiến tổ chức cuộc họp của Hội đồng Cố vấn Chính sách – một trong những cấp tham vấn cao nhất trong hệ thống đánh giá phân loại thị trường.

Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh tiến trình rà soát giữa kỳ tháng 3/2026 đang bước vào giai đoạn cuối, sau khi các ủy ban tư vấn về phân loại thị trường và khu vực đã hoàn tất các phiên làm việc trước đó.

Sau cuộc họp Hội đồng Cố vấn Chính sách, FTSE Russell dự kiến sẽ công bố kết quả rà soát giữa kỳ vào ngày 7/4 (giờ Mỹ), tức ngày 8/4 theo giờ châu Á.

Kỳ rà soát tháng 3 được xem là bước cập nhật tiến độ trong lộ trình nâng hạng, trong đó FTSE Russell đánh giá mức độ hoàn thiện các điều kiện kỹ thuật cũng như khả năng triển khai trên thực tế.

Đối với Việt Nam, đây là một trong những mốc trung gian để theo dõi tiến trình hoàn thiện các tiêu chí trước khi bước vào các giai đoạn tiếp theo. Diễn biến liên quan đến tiến trình này cũng được xem là một trong những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng dòng vốn ngoại và tâm lý thị trường trong nước.

Chia sẻ tại một sự kiện tuần qua, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội cho rằng, nâng hạng là cột mốc phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Nhiều ý kiến cũng đồng thuận rằng, bước tiến thăng hạng chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh dài hạn của nền kinh tế, chứ không phải là đích đến.

Chu kỳ 2026 được xem là khởi đầu cho chặng đường tăng trưởng hai con số. Nhu cầu vốn của nền kinh tế trong 5-10 năm tới ước tính gần 200 tỷ USD. Trong khi đó, dư nợ tín dụng trên GDP hiện ở mức cao, khiến dư địa mở rộng tín dụng ngân hàng không còn nhiều. Do đó, thị trường vốn (cổ phiếu, trái phiếu) sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Mục tiêu vốn hóa thị trường cổ phiếu năm nay là đạt 100% GDP và đến năm 2030 là 120%. Thu nhập bình quân đầu người tăng nhanh, cùng với sự gia tăng số lượng triệu phú, cũng là những động lực lớn.

Về góc độ định giá, P/E của thị trường hiện ở mức thấp, khoảng 13,5-13,7 lần. Nếu loại trừ các cổ phiếu vốn hóa lớn, P/E chỉ còn khoảng 11,5-11,9 lần, tương đương giai đoạn thị trường chịu áp lực mạnh vì yếu tố thuế quan. So với nhiều nước trong khu vực, định giá thị trường Việt Nam vẫn đang ở mức hấp dẫn hơn.

Việc nâng hạng lên thị trường mới nổi của FTSE Russell được xem là bước khởi đầu và là chất xúc tác, trong khi “sân chơi” và tiêu chuẩn lớn hơn là gia nhập rổ của MSCI – điều được kỳ vọng sẽ mang lại sự chuyển đổi mạnh mẽ và thu hút dòng vốn quốc tế ở quy mô lớn hơn nhiều.

Tóm lại, nhiều ý kiến cho rằng, nếu nâng hạng theo FTSE là “tấm vé” giúp thị trường vượt qua ngưỡng cửa, thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, thì việc gia nhập rổ MSCI sẽ là cột mốc có thể tạo ra sự bùng nổ toàn diện cho nền kinh tế và thị trường vốn Việt Nam.

Thị trường trước bài toán niềm tin

“Đợt điều chỉnh mạnh sẽ tạo ra nhiều cơ hội để thị trường có dư địa đón dòng tiền trong kỳ nâng hạng này” – những kỳ vọng như vậy đang lan tỏa trong cộng đồng, cùng với sự phục hồi nhẹ của nhóm cổ phiếu chứng khoán, càng làm gia tăng sự hứng khởi của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, diễn biến nổi bật nhất tuần qua có lẽ là cổ phiếu DGC với 4 phiên giảm sàn liên tiếp trước thông tin liên quan đến việc một số lãnh đạo bị khởi tố, đặc biệt trong phiên 20/3 với khối lượng đột biến gần 35 triệu đơn vị. Việc các công ty chứng khoán cắt margin, cổ phiếu “trắng bên mua” đã phản ánh thực trạng mà nhiều nhà đầu tư nhận định rằng “tin đồn rồi cũng thành sự thật”. Đây là cú sốc lớn với một doanh nghiệp đầu ngành, có lợi thế cạnh tranh, nền tảng tài chính tốt và được nhiều quỹ đầu tư nắm giữ.

Ở giai đoạn trước, khi xuất hiện các tin đồn, điều khiến nhà đầu tư băn khoăn nhất là vì sao doanh nghiệp chậm lên tiếng, không có thông tin chính thức để trấn an thị trường, dù cổ phiếu lao dốc. Đến khi thông tin được xác nhận, nhiều nhà đầu tư rơi vào trạng thái hoang mang, lo lắng, thậm chí thất vọng.

Một câu cảm thán được nhắc đến nhiều: “Doanh nghiệp như vậy thì nâng hạng thế nào?” – là điều đáng để suy ngẫm.

Đây chỉ là một ví dụ điển hình trong tuần qua. Thực tế, những diễn biến khó lường, đặc biệt là các “game sau 14h”, vẫn thường xuyên xảy ra và khiến thị trường trở nên khó dự đoán. “Nhà đầu tư nhỏ lẻ chỉ biết nép vào hoặc nằm im chịu trận” – câu nói quen thuộc trong nhiều nhóm thảo luận mỗi khi xuất hiện các phiên giao dịch như vậy.

Chưa dừng lại, nhiều cổ phiếu cũng ghi nhận biến động bất thường trong các phiên ATO, ATC, khiến nhà đầu tư khó có thể chủ động trong quyết định giao dịch.

Rõ ràng, câu chuyện nâng hạng thị trường không chỉ là một cột mốc quan trọng mà còn đi kèm với những thách thức cốt lõi, đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ các thành viên thị trường. Những diễn biến nêu trên cũng phản ánh một trong những mối lo của giới đầu tư: liệu sau khi nâng hạng, thị trường có đủ nền tảng để giữ chân dòng vốn bền vững hay không.

Theo quan điểm của nhiều chuyên gia, vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện để thị trường phát triển ổn định và bền vững hơn, khi đó, nâng hạng mới thực sự trở thành yếu tố cộng hưởng.

Trước hết là sự mất cân đối trong cơ cấu nhà đầu tư. Tính đến cuối tháng 1/2026, Việt Nam có khoảng 12 triệu tài khoản cá nhân, nhưng chỉ hơn 19.000 nhà đầu tư tổ chức. Sự áp đảo của nhà đầu tư cá nhân khiến thị trường dễ biến động trước tâm lý bầy đàn và các thông tin chưa kiểm chứng. Đồng thời, nhiều nhà đầu tư F0 thiếu kinh nghiệm cũng dễ trở thành mục tiêu của các tổ chức lừa đảo núp bóng quỹ đầu tư.

Một thách thức khác là việc xây dựng lại niềm tin. Thói quen của nhiều nhà đầu tư trong nước vẫn là tự giao dịch, chạy theo các kênh như vàng, bất động sản, chứng khoán, thay vì ủy thác cho các quỹ chuyên nghiệp do thiếu niềm tin vào đội ngũ quản lý quỹ. Việc nâng cao tính minh bạch và đạo đức nghề nghiệp là yếu tố then chốt để thay đổi thực trạng này.

Bên cạnh đó, bài toán nhân sự cũng đang đặt ra áp lực lớn đối với các công ty chứng khoán. Dù ngành tài chính có nhu cầu nhân lực cao, nhưng nguồn nhân lực chất lượng – có nền tảng đào tạo bài bản, tư duy phản biện và năng lực chiến lược trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) – vẫn còn thiếu hụt đáng kể.

Theo chia sẻ từ nhiều chuyên gia, để đón đầu cơ hội nâng hạng và thu hút dòng vốn quốc tế, các chủ thể trên thị trường không chỉ cần chuẩn bị về hạ tầng, mà còn phải nâng cấp theo các chuẩn mực quốc tế như: áp dụng báo cáo tài chính IFRS, tiêu chuẩn môi trường – xã hội – quản trị (ESG), ứng dụng dữ liệu và công nghệ AI, cũng như nâng cao năng lực “phiên dịch” các rủi ro đặc thù của Việt Nam sang ngôn ngữ quốc tế để các quỹ đầu tư có thể hiểu và đánh giá đúng.

Đồng thời, đội ngũ nhân sự tài chính cần được trang bị các chứng chỉ quốc tế như CFA nhằm đảm bảo chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng “hàng hóa” trên thị trường – qua đó giúp quá trình nâng hạng thực sự mang lại giá trị bền vững.