Thương mại điện tử: Khi “lên sàn” chưa đủ – Hành trình từ người bán đến doanh nghiệp số

Tại một lớp đào tạo về thương mại điện tử ở Thái Nguyên, những người nông dân trồng chè lần đầu đứng trước vòng đèn livestream. Trước ống kính, người nông dân vốn quen với công việc thu hái và sao chè, đang kể câu chuyện về sản phẩm của mình: vùng đất trồng chè, cách chế biến truyền thống, hương vị đặc trưng của từng mẻ trà. Những câu hỏi xuất hiện liên tục trên màn hình: “Trà này có vị đậm hay nhẹ?”, “Có thể gửi đi Hà Nội trong ngày không?”. Từ những bước bỡ ngỡ ban đầu, họ dần học cách trò chuyện trước ống kính, giới thiệu sản phẩm và tương tác với khách hàng. Bán hàng trực tuyến đang trở thành cách thức giúp họ không chỉ tiêu thụ sản phẩm mà còn từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường trên không gian số.

Chỉ vài năm trước, việc bán hàng qua livestream hay các kênh trực tuyến vẫn còn khá xa lạ với nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt tại các địa phương. Nhưng giờ đây, điều đó đang trở thành một phần quen thuộc trong hành trình chuyển đổi số của nhiều doanh nghiệp địa phương. Câu chuyện của những người trồng chè ở Thái Nguyên phản ánh một thực tế rộng hơn: khi thương mại điện tử phát triển nhanh chóng, việc “lên sàn” chỉ là bước khởi đầu của hành trình kinh doanh số.

Việt Nam hiện có hàng triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (SMEs) – lực lượng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Trong gần một thập kỷ hoạt động tại thị trường Việt Nam, Shopee đã góp phần kết nối các doanh nghiệp này với nền kinh tế số. Thông qua các gian hàng trên nền tảng thương mại điện tử, nhiều hộ kinh doanh và hợp tác xã có thể đưa sản phẩm của mình đến với người tiêu dùng ở nhiều vùng miền khác nhau, vượt qua những hạn chế về địa lý vốn tồn tại trong mô hình kinh doanh truyền thống.

Cùng với đó, thương mại điện tử cũng mở ra những cơ hội mới cho các doanh nghiệp. So với kinh doanh truyền thống, rào cản gia nhập thấp hơn, khả năng tiếp cận thị trường rộng lớn hơn và chi phí mở rộng kinh doanh linh hoạt hơn. Nhờ vậy, nhiều doanh nghiệp nhỏ không chỉ phục vụ khách hàng trong nước mà còn từng bước tiếp cận các thị trường khu vực.

Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều người bán tham gia nền tảng, thách thức cũng trở nên phức tạp hơn. Nhiều doanh nghiệp sau khi mở gian hàng trực tuyến bắt đầu đối mặt với những câu hỏi mang tính chiến lược: làm thế nào để sản phẩm nổi bật giữa hàng triệu gian hàng, cách tối ưu quảng cáo và lưu lượng truy cập, cách quản lý đơn hàng và chăm sóc khách hàng hiệu quả, hay xây dựng thương hiệu dài hạn trong môi trường cạnh tranh trực tuyến ngày càng cao.

Theo ông Hoàng Dương, đại diện một doanh nghiệp vận hành Shopee, nhiều nhà bán mới thường lúng túng khi làm quen với các công cụ và quy trình vận hành trên nền tảng số – những yếu tố đòi hỏi cách tiếp cận khác so với mô hình kinh doanh truyền thống. Khi không được đào tạo bài bản, người bán dễ khó khăn trong việc quản lý gian hàng, tối ưu chuyển đổi và gia tăng đơn hàng. Những trở ngại ban đầu này khiến không ít doanh nghiệp nhanh chóng nản lòng khi phải xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành.

Nói cách khác, thương mại điện tử không đơn thuần chỉ là bán hàng trực tuyến. Nó đòi hỏi một hệ thống vận hành hoàn chỉnh – từ chiến lược sản phẩm, phân tích dữ liệu và marketing số đến thanh toán và logistics. Vì vậy, khoảng cách giữa việc tham gia nền tảng và vận hành hiệu quả đã trở thành một thách thức đối với nhiều doanh nghiệp.

Trên thực tế, sự phát triển của thương mại điện tử giữa các khu vực vẫn chưa đồng đều, với những khoảng cách đáng kể vẫn tồn tại và đặt ra không ít thách thức. Trong khi các trung tâm kinh tế lớn đã hình thành hệ sinh thái thương mại điện tử tương đối hoàn chỉnh, nhiều doanh nghiệp ở địa phương vẫn đang trong giai đoạn làm quen với nền tảng số và gặp không ít khó khăn trong việc khai thác hiệu quả các kênh bán hàng trực tuyến.

Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ tại địa phương, những thách thức này thường thể hiện ở việc hạn chế tiếp cận các công cụ và quy trình vận hành thương mại điện tử chuyên nghiệp, thiếu các chương trình đào tạo bài bản, cũng như nguồn nhân lực có kỹ năng số hoặc kinh nghiệm marketing trực tuyến. Bên cạnh đó, việc thiếu cơ hội học hỏi từ các nhà bán hàng đã có kinh nghiệm cũng khiến quá trình thích nghi với môi trường kinh doanh trực tuyến diễn ra chậm hơn so với các khu vực đô thị lớn.

Chính từ thực tế đó, việc nâng cao năng lực thương mại điện tử cho doanh nghiệp, đặc biệt tại các địa phương, trở thành một nhu cầu thiết yếu. Thông qua Shopee Enables SMEs – Tiếp sức Doanh nghiệp Việt, Shopee từng bước đưa các hoạt động đào tạo, hướng dẫn vận hành và kết nối thị trường đến gần hơn với cộng đồng doanh nghiệp địa phương.

Không chỉ giúp mở rộng kênh bán hàng, những chương trình hỗ trợ này còn tạo điều kiện để doanh nghiệp địa phương tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, từng bước vượt qua những hạn chế về địa lý và quy mô của mô hình kinh doanh truyền thống.

Trong quá trình đó, Shopee cũng phát triển một hệ sinh thái hỗ trợ người bán toàn diện, từ đào tạo kỹ năng, cung cấp công cụ vận hành đến kết nối thị trường. Với cách tiếp cận này, doanh nghiệp có thể tiến dần từ giai đoạn làm quen với thương mại điện tử đến khi đủ năng lực vận hành và mở rộng hoạt động kinh doanh một cách bài bản trên môi trường số.

Theo ông Jason Bay, Giám đốc Quốc gia Sea Limited: “Shopee Enables SMEs không chỉ là một chương trình ngắn hạn. Đây là cam kết dài hạn nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực và phát triển lâu dài trong nền kinh tế số.”

Với phạm vi triển khai trên toàn quốc, chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ nâng cao năng lực vận hành cho khoảng 100.000 doanh nghiệp SMEs. Sự phối hợp giữa Shopee, các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương giúp chương trình bám sát thực tiễn và phù hợp với đặc thù từng vùng, từng ngành nghề.

Trong chương trình Shopee Enables SMEs – Tiếp sức Doanh nghiệp Việt, các nhà bán và doanh nghiệp được trang bị những kiến thức nền tảng về vận hành trên thương mại điện tử, từ thiết lập gian hàng, quản lý sản phẩm, xử lý đơn hàng đến sử dụng các công cụ sẵn có trên nền tảng để tiếp cận khách hàng. Bên cạnh đó, chương trình cũng giới thiệu các kỹ năng quan trọng hơn như bán hàng qua livestream, sáng tạo nội dung trực tuyến và phân tích dữ liệu nhằm hiểu rõ hơn hành vi người tiêu dùng.

Khi đã nắm được những kiến thức cơ bản, doanh nghiệp bước vào giai đoạn thực hành. Những nội dung học trên lớp được áp dụng trực tiếp trong các chiến dịch bán hàng thực tế, nơi livestream, chương trình khuyến mãi và các hoạt động tiếp cận thị trường trở thành những “bài kiểm tra” giúp người bán từng bước điều chỉnh chiến lược và cải thiện hiệu quả vận hành gian hàng.

Đặc biệt, livestream ngày càng trở thành một công cụ quan trọng đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ. Với hình thức đơn giản và dễ tiếp cận, người bán có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và trả lời câu hỏi theo thời gian thực. Điều này đặc biệt hữu ích đối với các sản phẩm địa phương như nông sản, khi người bán có thể chia sẻ rõ hơn về nguồn gốc, quy trình sản xuất và những đặc điểm riêng của sản phẩm. Thông qua các hoạt động đào tạo và thực hành, nhiều nhà bán dần biết cách khai thác livestream như một công cụ bán hàng hiệu quả, từ xây dựng nội dung, tương tác với khách hàng đến tối ưu hiệu quả trong các chiến dịch trực tuyến.

Bà Hoàng Thị Tân, Giám đốc HTX Tâm Trà Thái, chia sẻ rằng việc được hướng dẫn sát sao đã giúp hợp tác xã nâng cao khả năng tiếp cận người tiêu dùng trên toàn quốc.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng lực vận hành cơ bản, chương trình còn tiếp tục đồng hành với những doanh nghiệp cho thấy tiềm năng tăng trưởng nhưng còn hạn chế về nguồn lực. Ở giai đoạn này, doanh nghiệp được hỗ trợ củng cố mô hình vận hành, tham gia các chiến dịch bán hàng quy mô lớn và tiếp cận thêm các nguồn lực cần thiết để mở rộng hoạt động kinh doanh trên nền tảng.

Những nhà bán có tiềm năng sẽ được lựa chọn tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu và nhận sự đồng hành trực tiếp từ đội ngũ cố vấn vận hành. Thông qua quá trình này, doanh nghiệp được hỗ trợ tối ưu gian hàng, cải thiện hiệu quả kinh doanh và từng bước hoàn thiện mô hình vận hành. Nội dung đào tạo cũng được mở rộng từ các kỹ thuật bán hàng cơ bản sang những chủ đề mang tính chiến lược hơn như tối ưu hoạt động livestream, xây dựng thương hiệu và phát triển chiến lược marketing dài hạn. Những kỹ năng này giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn hành vi khách hàng, tối ưu danh mục sản phẩm và điều chỉnh chiến lược tiếp cận thị trường một cách hiệu quả hơn.

Thông qua sự đồng hành liên tục của chương trình, nhiều doanh nghiệp dần chuyển hóa kiến thức thành các hoạt động vận hành cụ thể trong kinh doanh hằng ngày, đồng thời tiến từ việc chỉ quản lý gian hàng trực tuyến sang xây dựng các mô hình kinh doanh số có định hướng tăng trưởng dài hạn.

Bà Nguyễn Thị Như Trang, Giám đốc HTX Trà Sơn Dung, tỉnh Thái Nguyên, cho biết: “Những buổi đào tạo không chỉ giúp chúng tôi hiểu rõ cách vận hành trên sàn mà còn thay đổi tư duy kinh doanh. Chúng tôi tự tin hơn khi mở rộng thị trường.”

Một trong những thách thức lớn của các doanh nghiệp quy mô nhỏ trong quá trình chuyển đổi số là thiếu nguồn nhân lực có kỹ năng thương mại điện tử. Vì vậy, việc xây dựng một hệ sinh thái kết nối giữa nền tảng – doanh nghiệp – và nguồn nhân lực được xem là yếu tố quan trọng để duy trì quá trình chuyển đổi số một cách bền vững.

Nhằm giải quyết vấn đề này, chương trình cũng tích hợp sinh viên vào mô hình đào tạo thông qua các hoạt động thực tập và thực hành cùng doanh nghiệp. Cách tiếp cận này không chỉ giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận sớm với lực lượng lao động trẻ đã được rèn luyện trong môi trường thương mại điện tử.

Trong quá trình tham gia chương trình, sinh viên có cơ hội trực tiếp hỗ trợ các hoạt động như vận hành gian hàng, phân tích dữ liệu và triển khai các chiến dịch marketing. Nhờ đó, các bạn được tiếp cận với thực tiễn kinh doanh trên nền tảng số, đồng thời mang lại cho doanh nghiệp nguồn nhân lực năng động và được đào tạo bài bản.

Thầy Vũ Xuân Nam, Trường Đại học Công nghệ Thông tin & Truyền thông Thái Nguyên, nhận định: “Việc kết nối nhà trường và doanh nghiệp thông qua chương trình giúp sinh viên được va chạm thực tế và sẵn sàng tham gia thị trường lao động.”

Khi nền kinh tế số tại Việt Nam tiếp tục phát triển nhanh chóng, việc các doanh nghiệp SMEs nâng cao hiệu quả vận hành để có thể mở rộng quy mô trong dài hạn ngày càng trở nên quan trọng.

Đối với nhiều doanh nghiệp, hành trình chuyển đổi số vẫn còn không ít thách thức. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ từ các nền tảng, cộng đồng và hệ sinh thái đào tạo, ngày càng nhiều doanh nghiệp đang từng bước chuyển mình từ những người bán nhỏ lẻ thành các doanh nghiệp định hướng tăng trưởng trong nền kinh tế số.

Với mục tiêu nâng cao năng lực cho các SMEs, chương trình Tiếp sức Doanh nghiệp Việt được định vị như một sáng kiến chiến lược nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng lực cạnh tranh.

Khi Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế số, việc đầu tư và hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước nâng cao năng lực và thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, bền vững trong dài hạn vẫn là cam kết lâu dài của Shopee.