Người trẻ làm việc trong một nhà máy tại tỉnh Bắc Ninh – Ảnh: HÀ QUÂN
Theo bản tin thị trường lao động Việt Nam quý 3-2026 vừa công bố, Bộ Nội vụ cho biết lực lượng lao động cả nước đạt 53,6 triệu người. Số này giảm gần 233.000 người so với quý trước, song tăng gần 688.000 người so với quý 1-2025.
Thu nhập người lao động tăng
Tỉ lệ tham gia lực lượng lao động hơn 68%. Đa số làm việc trong lĩnh vực dịch vụ (41%), tiếp sau là công nghiệp – xây dựng (33,7%) và nông nghiệp – lâm nghiệp – thủy sản (25,3%).
Tuy vậy, số người có việc làm thực tế chỉ là 52,5 triệu người, giảm khoảng 233.000 người so với quý trước, song tăng hơn 656.000 người so với cùng kỳ năm 2025.
Đặc biệt, số thanh niên “3 không”, tức không có việc làm, không tham gia học tập, không tham gia đào tạo lên tới 1,6 triệu thanh niên, độ tuổi từ 15-24, chiếm hơn 11% tổng số. Con số này tăng hơn 172.000 người so với quý trước.
Dự báo quý 2-2026, cả nước sẽ có khoảng 52,9 triệu người có việc làm, tăng 400.000 người so với quý này.
Trong đó, các ngành tăng việc làm là sản xuất xe có động cơ, sản xuất đồ uống và sản xuất giường, tủ, bàn, ghế. Ngược lại, các ngành giảm việc là thoát nước, xử lý nước thải, khai khoáng và sản xuất thuốc, hóa dược, dược liệu.
Trong 3 tháng đầu năm 2026, thu nhập bình quân chung của người lao động là 9 triệu đồng/tháng, tăng hơn 329.000 đồng/tháng so với quý trước và tăng trên 705.000 đồng so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi thu nhập bình quân của lao động làm công hưởng lương đạt 10 triệu đồng/tháng, tăng tới 6,6% so với cùng kỳ năm ngoái (khoảng 622.000 đồng).
Qua phân tích, xu hướng tuyển dụng tập trung vào nhóm có trình độ đại học trở lên (gần 41%), tiếp sau là trình độ cao đẳng – trung cấp (34,7%) và lao động phổ thông (20,8%).
Các vị trí được “săn đón” là nhân viên (hơn 61%), quản lý bậc trung (20,5%), quản lý bậc cao (hơn 14%) và việc làm tạm thời (chỉ 4,3%). Nhưng về kinh nghiệm, hầu hết các nhà tuyển dụng không yêu cầu về kinh nghiệm (hơn 60%).
Số doanh nghiệp yêu cầu kinh nghiệm trên 5 năm chỉ vỏn vẹn 0,6%. Về độ tuổi tìm việc, lao động từ 30-39 chiếm tới gần một nửa ứng viên (khoảng 45%), tiếp sau là nhóm thanh niên từ 20-29 tuổi (hơn 37%).
Các bạn trẻ nghe tư vấn hướng nghiệp, tuyển sinh để có việc làm phù hợp sau khi ra trường – Ảnh: HÀ QUÂN
Chuyển từ trả lương sang đãi ngộ toàn diện
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Vũ Quang Thành – Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ Việc làm Hà Nội – chia sẻ để thu hút lao động trẻ, đặc biệt là Gen Z, các doanh nghiệp đang chuyển dịch từ cạnh tranh trả lương sang cung cấp hệ thống đãi ngộ toàn diện. Ví dụ ngoài tiền lương hấp dẫn, nhiều nơi có “thưởng nóng” khi ký hợp đồng để thu hút nhân tài ngay lập tức.
“Đối với các phúc lợi “cứng”, có doanh nghiệp đầu tư xây dựng hệ thống văn phòng làm việc đầy đủ tiện nghi giải trí, xe đưa đón chất lượng cao, giúp giảm tối đa áp lực chi phí sinh hoạt và đi lại cho người trẻ. Nhiều doanh nghiệp cũng xây dựng môi trường làm việc linh hoạt, nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo kỹ năng…”, ông Thành cho hay.
Theo ông, khan hiếm nhân lực đang tập trung vào khối sản xuất trực tiếp tại các khu công nghiệp vệ tinh và ngành dịch vụ ăn uống (F&B), bán lẻ. Về khách quan, các doanh nghiệp mở rộng đầu tư, sản xuất ở các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM đã đẩy nhu cầu lao động tăng vọt, quá khả năng đáp ứng cục bộ.
Về nguyên nhân sâu xa, nhiều bạn trẻ Gen Z không còn đặt sự ổn định lên hàng đầu mà ưu tiên tự do và cân bằng cuộc sống. Thực tế, nhiều người chọn làm nghề tự do (freelancer), sáng tạo nội dung, chạy xe công nghệ – nơi mang lại sự linh hoạt mà môi trường công xưởng hay văn phòng khó đáp ứng. Cạnh đó, việc thiếu định hướng nghề nghiệp và kỳ vọng quá cao của người trẻ mới ra trường cũng khiến doanh nghiệp khó tìm được ứng viên phù hợp.
