Mỹ – Trung 'giằng co' thuế quan ra sao trước cuộc gặp Trump – Tập?

Hãng BBC đưa tin chuyến thăm kéo dài từ ngày 13 – 15/5 diễn ra vào thời điểm then chốt đối với mối quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Các giám đốc điều hành của một số công ty lớn nhất Mỹ, bao gồm Boeing, Citigroup và Qualcomm dự kiến ​​sẽ đi cùng ông Trump và có thể ký kết các thỏa thuận với các công ty Trung Quốc. Chuyến thăm này cũng sẽ đánh dấu một thử thách quan trọng đối với thỏa thuận ngừng chiến thương mại mong manh giữa Washington và Bắc Kinh.

Tháng 4/2025, ông Trump công bố các thuế nhập khẩu mới đối với nhiều quốc gia trên thế giới, bất kể là đồng minh hay đối thủ. Hệ quả lớn của chính sách đó là cuộc chiến thương mại nổ ra giữa Mỹ và Trung Quốc, trong đó hai bên áp thuế vượt quá 100% với nhau. 

Sau cuộc tiếp xúc giữa ông Trump và ông Tập hồi tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc, hai bên đã tạm dừng áp thuế “ăn miếng, trả miếng”. Tuy nhiên, những lời đe dọa từ cả hai phía vẫn tiếp tục. 

Cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung bùng nổ thế nào?

Năm 2016, ông Trump thắng cử với lời hứa sẽ khiến thương mại công bằng hơn với Mỹ và đưa các việc làm trong ngành sản xuất trở lại nước này. 

Năm 2018, ông Trump tuyên bố áp thuế đối với số hàng hóa nhập khẩu trị giá 250 tỷ USD từ Trung Quốc. Các nhà phân tích cho rằng đây chính là thời điểm cuộc chiến thương mại bắt đầu. Cùng năm, ông Trump áp thuế đối với các đối tác thương mại mà ông cáo buộc đang lợi dụng Mỹ, gồm Mexico, Canada và châu Âu. 

Nhà nghiên cứu Ning Leng tại Đại học Georgetown nhận xét những biện pháp này là một cú sốc, đặc biệt với Trung Quốc. Vào thời điểm đó, Trung Quốc phụ thuộc nhiều vào thương mại với Mỹ. Do Mỹ là nước nhập khẩu chính các mặt hàng của Trung Quốc nên người lao động của quốc gia châu Á này sẽ gặp rủi ro nếu người Mỹ quay lưng với hàng hóa của họ vì mức thuế ông Trump đưa ra. 

Căng thẳng này làm trầm trọng thêm những vấn đề hiện có vốn đã đè nặng lên nền kinh tế Trung Quốc trong nhiều năm. Vào thời điểm đó, Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng tiêu dùng nội địa trì trệ, tỷ lệ thất nghiệp cao và khủng hoảng bất động sản kéo dài. Việc xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ là “phao cứu sinh” cho việc làm của người Trung Quốc, nhưng các quyết sách của ông Trump khiến điều đó giờ đây bị đe dọa. 

Khi kế nhiệm ông Trump làm tổng thống Mỹ vào năm 2021, ông Joe Biden tiếp tục gây sức ép với Bắc Kinh. Chính quyền Biden đã chọn cách không dỡ bỏ thuế quan do ông Trump áp đặt với Trung Quốc với niềm tin rằng Mỹ cần kiềm chế sự tăng trưởng của đối thủ trong các lĩnh vực như công nghệ. 

Ông Biden cũng cho triển khai các hạn chế với doanh nghiệp Trung Quốc, gồm cả gã khổng lồ công nghệ Huawei khiến tập đoàn này về cơ bản bị loại khỏi thị trường Mỹ do lo ngại về an ninh quốc gia. Ông Biden đã đặt TikTok dưới sự giám sát chặt chẽ và cuối cùng hoạt động của ứng dụng ăn khách này tại Mỹ đã bị tách khỏi công ty mẹ ở Trung Quốc. 

Xe điện (EV) của Trung Quốc cũng không thể vào thị trường Mỹ do mức thuế cao mà chính quyền Biden ban hành.

Cuộc chiến bất phân thắng bại

Sau khi trở lại nắm quyền vào năm 2025, ông Trump đã đẩy mạnh hơn nữa chính sách thuế quan. Vị tổng thống thuộc đảng Cộng hòa đã áp đặt mức thuế nhập khẩu 20% đối với hàng hóa xuất xứ Trung Quốc, cáo buộc nước này cho phép ma túy tràn vào Mỹ. Vào “Ngày Giải phóng” như cách gọi của ông Trump, Mỹ đã áp thuế 34% với hàng hóa Trung Quốc, khiến tổng mức thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng Trung Quốc trở thành mức cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào. 

Các biện pháp thuế quan đó đã khiến doanh nghiệp Trung Quốc bị sốc và dẫn tới tình trạng hàng hóa tồn đọng trong kho chứa, trong khi các công ty Mỹ phải vật lộn tìm nguồn cung thay thế. Bắc Kinh nhanh chóng trả đũa bằng các biện pháp riêng, bao gồm đánh thuế với nông sản Mỹ. Điều này tác động mạnh tới các nông dân ở xứ sở cờ hoa, một nhóm cử tri quan trọng của ông Trump. 

Ông Trump dường như không tính đến việc Trung Quốc gần như độc quyền về đất hiếm, một nguyên liệu quan trọng để sản xuất mọi thứ, từ điện thoại thông minh tới máy bay chiến đấu. 

Đương kim Tổng thống Mỹ đã sử dụng thuế quan để buộc các quốc gia phải đi tới thỏa thuận có lợi cho Mỹ. Song, ông không thể mạo hiểm với các doanh nghiệp quan trọng phụ thuộc vào nguyên liệu thô của Trung Quốc, do đó đã đến lúc phải thương lượng.

Cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng 10/2025 kết thúc với việc Bắc Kinh đình chỉ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, đánh dấu một thắng lợi cho ông Trump. Lãnh đạo Nhà Trắng cho biết đã thuyết phục được Trung Quốc mua ngay lập tức các mặt hàng nông sản và sản phẩm nông nghiệp khác của Mỹ, vốn là xương sống của kinh tế nước này. Đổi lại, Washington đã giảm một phần thuế quan áp đặt lên Trung Quốc liên quan đến nguồn cung nguyên liệu sản xuất thuốc giảm đau tổng hợp fentanyl.

Việc tăng thuế quan tương hỗ theo kế hoạch cũng tạm dừng. Trong những tuần sau cuộc gặp của 2 nguyên thủ, các hạn chế đối với việc bán chất bán dẫn tiên tiến cho Trung Quốc đã được dỡ bỏ, mặc dù điều này không áp dụng cho các chip tiên tiến nhất.

Chương trình nghị sự của cuộc gặp lãnh đạo Mỹ – Trung 

Dù thỏa thuận ngừng áp thuế đã được Washington và Bắc Kinh ký kết năm ngoái nhưng giải pháp lâu dài cho tranh chấp này đến nay vẫn khó đạt được. 

Theo nhà kinh tế học Tang Heiwai của Đại học Hong Kong, việc Trung Quốc đầu tư mạnh vào ngành sản xuất đồng nghĩa các doanh nghiệp nước này hầu như không có lựa chọn nào khác ngoài việc bán hàng ra nước ngoài do chi tiêu trong nước vẫn yếu. “Trung Quốc cần Mỹ, không có quốc gia nào có thị trường tiêu dùng lớn bằng Mỹ”, chuyên gia Tang nói, đồng thời lạc quan rằng Bắc Kinh đang bước vào cuộc gặp này với vị thế mạnh mẽ.

Kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc đã đạt mức kỷ lục. Đây là kết quả của việc tìm kiếm các đối tác thương mại mới trên toàn thế giới khi quan hệ với Mỹ suy yếu. Bắc Kinh cũng tiếp tục đầu tư mạnh vào ngành khoa học nghiên cứu robot, đồng thời nỗ lực sản xuất chip tiên tiến của riêng mình và giảm sự phụ thuộc vào các công ty phương Tây như Nvidia.

Về phía Mỹ, chính quyền của Tổng thống Trump có thể sẽ thúc đẩy Bắc Kinh mua nhiều hàng hóa hơn từ các ngành công nghiệp quan trọng của Mỹ, bao gồm đậu nành và phụ tùng máy bay.

Tuy nhiên, chuyến thăm Trung Quốc cũng diễn ra trong bối cảnh ông Trump đang phải đối mặt với trở ngại trong chính sách thương mại sau khi Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ thuế quan do ông áp đặt vào Ngày Giải phóng. Ngoài ra, tuần trước, một tòa án thương mại của Mỹ đã phán quyết rằng các mức thuế toàn cầu mới nhất là “bất hợp pháp”, điều này có thể dẫn đến các vụ kiện tụng trong tương lai.

Tổng thống Trump đã “mạnh tay” áp thuế đối ứng với nhiều quốc gia trên thế giới, song lại thay đổi quyết định ngay sau đó khi tạm hoãn 90 ngày. Điều gì đã khiến ông Trump “quay xe” chóng vánh như vậy?

Quan điểm chính trị của ông Donald Trump đã thay đổi đáng kể qua các năm. Song, kể từ những năm 1980, chính trị gia này luôn tin thuế quan là phương tiện hiệu quả để thúc đẩy kinh tế Mỹ.

Không phải ngẫu hứng mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đột nhiên hoãn áp mức thuế mới với hàng Trung Quốc tới 15/12.

Chính sách áp thuế quan 10% toàn cầu mới của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang bị đe dọa sau khi một tòa án liên bang nước này phán quyết chúng “bất hợp pháp”.