Phát biểu tại Hội nghị Giải trừ quân bị ở Geneva (Thụy Sĩ) ngày 23.2, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân Christopher Yeaw cho rằng Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) – thỏa thuận cuối cùng giữa hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới là Mỹ và Nga – tồn tại “những thiếu sót nghiêm trọng”.
Theo AFP dẫn lời ông Yeaw, điểm yếu lớn nhất của New START là không tính đến việc Trung Quốc “tích lũy vũ khí hạt nhân với tốc độ chưa từng có, có chủ đích và thiếu minh bạch”. Ông cáo buộc Trung Quốc đang mở rộng kho hạt nhân “một cách ồ ạt” mà không đưa ra bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào về mục tiêu cuối cùng.
Tên lửa đạn đạo hạt nhân thế hệ đầu tiên JL-1 phóng từ tàu ngầm được nhìn thấy tại quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh (Trung Quốc) ngày 3.9.2025
ẢNH: AFP
Ông Yeaw nhận định Trung Quốc có thể đạt “sự cân bằng” trong vòng 4 – 5 năm tới, song không làm rõ khái niệm này.
Theo Tổ chức Chiến dịch quốc tế xóa bỏ vũ khí hạt nhân (ICAN), cả Nga và Mỹ hiện sở hữu hơn 5.000 đầu đạn hạt nhân. Tuy nhiên, trước khi hết hạn hôm 5.2, New START giới hạn mỗi bên chỉ được triển khai tối đa 1.550 đầu đạn. Mỹ cho rằng Trung Quốc đang nhanh chóng tiến gần đến ngưỡng này.
Ông Yeaw cũng cảnh báo Trung Quốc “đang trên đà sở hữu đủ vật liệu phân hạch để sản xuất hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030”.
Lộ diện tàu ngầm hạt nhân mới nhất Type 095 của Trung Quốc
Việc New START hết hiệu lực đánh dấu lần đầu tiên trong nhiều thập niên không còn hiệp ước nào hạn chế việc triển khai các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ chạy đua vũ trang mới.
Tuy vậy, quan chức Mỹ cho rằng thời điểm hiệp ước hết hạn mở ra cơ hội đàm phán một thỏa thuận tốt hơn, có thể bao gồm cả Trung Quốc. Ông cáo buộc Nga vi phạm các điều khoản của New START và cho rằng Moscow đã góp phần “thúc đẩy khả năng gia tăng quy mô kho vũ khí của Bắc Kinh”.
“Việc hiệp ước hết hạn không có nghĩa Mỹ từ bỏ kiểm soát vũ khí. Điều ngược lại mới đúng”, ông Yeaw nói. Vị quan chức này nhấn mạnh mục tiêu của Mỹ là đạt được một thỏa thuận mới hướng tới một thế giới có ít vũ khí hạt nhân hơn.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov hôm 18.2 đã bác bỏ cáo buộc từ Mỹ cho rằng Nga và Trung Quốc bí mật thử nghiệm hạt nhân.
Trước đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 9.2 cho rằng cáo buộc của Mỹ “hoàn toàn vô căn cứ và dối trá trắng trợn”, được tạo ra để biện minh cho việc nối lại các vụ thử hạt nhân của Washington.
Một báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết đã không tìm thấy bằng chứng thuyết phục về một vụ nổ hạt nhân dưới lòng đất. CSIS cho biết hình ảnh vệ tinh không cho thấy hoạt động bất thường nào tại Lop Nur, địa điểm thử hạt nhân của Trung Quốc ở khu vực phía tây Tân Cương.
Lần gần nhất Mỹ thử nghiệm nổ bom hạt nhân là vào năm 1992. Kể từ đó, nước này đã tiến hành các vụ thử nghiệm “dưới ngưỡng tới hạn” nhằm đảm bảo an toàn mà không kích hoạt phản ứng dây chuyền hạt nhân.
Theo tính toán năm 2025 của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Mỹ và Nga hiện nắm giữ gần 90% tổng số vũ khí hạt nhân trên toàn thế giới, Trong đó, Nga có khoảng 4.309 đầu đạn đang triển khai và lưu trữ, còn Mỹ có 3.700. Trung Quốc được cho là sở hữu 600 đầu đạn hạt nhân, nhưng SIPRI cho rằng con số này nhiều khả năng sẽ tăng lên 1.000 vào cuối thập niên này.
Trong khi đó, Trung Quốc trước đây đã nhiều lần bác bỏ lời kêu gọi tham gia đàm phán một hiệp ước kiểm soát vũ khí ba bên với Mỹ và Nga.
Theo Reuters, quan chức Mỹ đã gặp một phái đoàn Nga tại Geneva ngày 23.2 và sẽ gặp một phái đoàn Trung Quốc ngày 24.2 để đàm phán về việc xây dựng một hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân đa phương tiềm năng. Phái đoàn thường trực của Trung Quốc và Nga tại Geneva chưa đưa ra bình luận.
