Lý do hộ vệ hạm Iran bất lực trước tàu ngầm Mỹ

Thiếu công nghệ cảnh báo và hoạt động đơn độc khiến hộ vệ hạm Dena của Iran không thể phát hiện mối đe dọa dưới nước, biến nó thành mục tiêu dễ dàng của tàu ngầm Mỹ.

Các hoạt động quân sự của Mỹ nhắm vào Iran đã tiến lên một nấc thang căng thẳng mới hôm 4/3, khi một tàu ngầm tấn công nhanh phóng ngư lôi đánh chìm chiến hạm IRIS Dena của hải quân Iran ngoài khơi phía nam Sri Lanka, khiến ít nhất 87 thủy thủ thiệt mạng, hàng chục người mất tích.

Một quan chức Mỹ giấu tên cho hay tàu ngầm tấn công nhanh lớp Los Angeles USS Charlotte đã khai hỏa ngư lôi Mk 48 đánh chìm tàu hộ vệ Dena, khi trên tàu đang có khoảng 180 thủy thủ.

Đây là lần đầu tiên tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi hạ mục tiêu quân sự đối phương kể từ sau Thế chiến II, cũng là lần đầu tiên Mỹ tập kích mục tiêu Iran bên ngoài khu vực Trung Đông sau khi chiến sự bùng phát.

Video được Bộ Quốc phòng Mỹ công bố cho thấy IRIS Dena không có động tác cơ động nào khi tàu ngầm phóng ngư lôi. Sức nổ từ đầu đạn nặng gần 300 kg của ngư lôi Mk 48 đã hất tung phần đuôi tàu Iran khỏi mặt nước, gần như bẻ gãy sống tàu ngay lập tức.

Con tàu chìm nhanh đến mức khi lực lượng cứu nạn Sri Lanka đến hiện trường khoảng một tiếng sau đó, tất cả những gì họ nhìn thấy chỉ là vệt dầu loang cùng vài xuồng cứu sinh và những thi thể nổi trên mặt nước.

Cựu đại tá hải quân Mỹ Thomas Shugart cho biết ông không ngạc nhiên khi tàu ngầm hạt nhân Mỹ có thể hạ gục mục tiêu dễ dàng như vậy, bởi chiến hạm Iran dường như không sở hữu công nghệ cần thiết để phát hiện và tiêu diệt tàu ngầm. Mặt khác, nó lại đang hoạt động đơn độc trên Ấn Độ Dương mà không có bất kỳ lực lượng bảo vệ nào.

“Một khi bị tàu ngầm bám theo và nhắm bắn, Dena không có cơ hội sống sót nào”, Shugart, người từng phục vụ trong lực lượng tàu ngầm Mỹ giai đoạn 1995-2020, nói. “Nó có lẽ còn không biết tàu ngầm Mỹ đang hiện diện ở đó. Nó không thể phát hiện ngư lôi đang lao tới, cũng không có cách nào né tránh. Rất có thể chỉ đến khi đuôi tàu phát nổ, họ mới nhận ra hiện diện của tàu ngầm ở ngay gần”.

Giới chức Sri Lanka cho biết họ đã vớt được 32 thủy thủ sống sót trên tàu Dena. Những thủy thủ này thậm chí không biết tàu của họ đã bị trúng ngư lôi. Họ kể rằng tàu bị chìm “sau tiếng nổ lớn” mà không rõ đó là gì.

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine cho biết tàu ngầm Mỹ đã phóng duy nhất một quả ngư lôi Mark 48 trong cuộc tấn công.

Có vẻ như chiến hạm Iran được trang bị tên lửa phòng không tầm xa, vì vậy việc sử dụng tàu ngầm để tập kích ít rủi ro hơn so với máy bay, Shugart nhận định. Ông cho biết thêm ngư lôi Mark 48 có sức sát thương rất cao với tàu chiến, nên bất kỳ cuộc tấn công nào như vậy cũng dễ gây thương vong lớn cho thủy thủ đoàn.

“Đây có lẽ là phương án hiệu quả nhất để đánh chìm một con tàu”, Shugart nói. “Đó là cách chắc chắn nhất, nhưng cũng tàn khốc nhất để tiêu diệt mục tiêu”.

Ngư lôi Mark 48 hiện đại đến mức “khác gần như hoàn toàn” so với những loại ngư lôi mà hải quân Mỹ từng sử dụng vào năm 1945, theo James Holmes, chuyên gia chiến lược hàng hải tại Trường Chiến tranh Hải quân Mỹ ở Newport, Rhode Island.

Mark 48 được trang bị hệ thống dẫn đường chủ động và thụ động, có khả năng đánh chìm nhiều loại tàu nổi và tàu ngầm. Trong giai đoạn đầu sau khi phóng, ngư lôi được dẫn đường qua dây dẫn kết nối với tàu mẹ. Dây dẫn sẽ tách ra khi đầu dò ngư lôi khóa được mục tiêu, chuyển quyền điều khiển sang máy tính dẫn đường trên Mark 48.

Khi trượt mục tiêu, Mark 48 có thể vòng lại để tiếp tục tìm kiếm và tấn công, thay vì lao thẳng cho đến khi hết nhiên liệu và tự kích nổ như các ngư lôi thông thường.

Các tàu ngầm hiện nay rất hiện đại và uy lực, nhưng chúng hiếm khi được sử dụng trong giao tranh kể từ sau Thế chiến II. Năm 1982, một tàu ngầm hạt nhân Anh đã đánh chìm tàu tuần dương nhẹ ARA General Belgrano của Argentina, vốn trước đây là tàu USS Phoenix. Và vào năm 2010, một tàu ngầm mini của Triều Tiên đã phóng ngư lôi đánh chìm tàu hộ vệ ROKS Cheonan Hàn Quốc.

“Thực tế là trong hàng chục năm qua chưa có cuộc xung đột nào đủ lớn đến mức cần phải dùng đến ngư lôi để tiêu diệt hải quân đối phương”, đại tá hải quân Mỹ về hưu Bent Sadler, người từng phục vụ trong lực lượng tàu ngầm từ năm 1994 đến 2020, nói. “Người ta hoàn toàn có thể đánh chìm chúng chỉ bằng các đòn tấn công từ trên không”.

Vì vậy, giới chuyên gia nhận định việc dùng tàu ngầm tấn công chiến hạm Iran ngoài khơi Sri Lanka rõ ràng là cách để Mỹ gửi đi thông điệp cứng rắn về quyết tâm của họ trong mục tiêu kiềm chế, triệt tiêu sức mạnh hải quân Iran.

Mặt khác, động thái này cũng đánh dấu một bước chuyển lớn so với cách thức tàu ngầm Mỹ được sử dụng trong nhiều thập kỷ qua, vốn chỉ đóng vai trò như công cụ giám sát hoặc răn đe.

“Giờ đây, chúng đã trở lại với vai trò tấn công”, Sadler cho hay. “Cách sử dụng tàu ngầm hiệu quả nhất là để các thuyền trưởng toàn quyền hành động với một bộ mệnh lệnh: Hãy đến khu vực này, tiêu diệt bất cứ mục tiêu nào đáp ứng các điều kiện đề ra và hành động theo cách mà anh thấy phù hợp. Độc lập, âm thầm và quyết đoán, đó là cách vận hành tàu ngầm tốt nhất và tôi nghĩ chúng ta đang nhìn thấy điều đó”.

Vũ Hoàng (Theo AFP, Reuters, Task and Purpose)