Xuân Son có thân hình khá đậm người – Ảnh: MINH ĐỖ
Xuân Son cao 1m85, và trong khoảng thời gian phong độ đỉnh cao trước chấn thương ở ASEAN Cup, anh đã nặng đến khoảng 90kg.
Với số liệu như vậy, Xuân Son có chỉ số khối cơ thể BMI (body mass index) là 26,3, bị xếp vào nhóm… thừa cân. Và sau chấn thương, có nhiều tin đồn Xuân Son nặng đến 100kg, mức cân nặng có thể đẩy BMI của anh vào ngưỡng báo động.
Bàn thắng vào lưới Malaysia giúp Xuân Son khoe phần cơ bụng lý tưởng của mình, phần nào dập tắt những lo ngại về việc anh tăng cân mất kiểm soát.
Nhưng kể cả khi Xuân Son có hơi nặng cân một chút, có chỉ số BMI kém lý tưởng một chút, người hâm mộ bóng đá Việt Nam cũng không cần phải quá lo lắng.
Trước hết cần làm rõ một điểm cơ bản: chỉ số khối cơ thể BMI – thường được dùng trong y học cộng đồng – gần như không phù hợp để đánh giá vận động viên chuyên nghiệp.
BMI được tính dựa trên tỉ lệ giữa cân nặng và chiều cao, nhưng không phân biệt được khối cơ và khối mỡ. Điều này dẫn đến nghịch lý: một cầu thủ có lượng cơ bắp lớn, thân hình dày, hoàn toàn có thể rơi vào nhóm “thừa cân” theo BMI, trong khi trên thực tế lại có thể trạng tối ưu cho thi đấu.
Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực sinh lý học thể thao, trong đó có các công bố trên Journal of Strength and Conditioning Research, đã chỉ ra hạn chế này và khuyến nghị sử dụng các chỉ số chuyên sâu hơn.
Trong bóng đá đỉnh cao, các câu lạc bộ và đội tuyển quốc gia không đánh giá cầu thủ qua cân nặng đơn thuần mà dựa vào “thành phần cơ thể” (body composition).
Các thông số quan trọng bao gồm tỉ lệ mỡ cơ thể (body fat percentage), khối cơ nạc (lean mass) và tỉ lệ sức mạnh trên trọng lượng (power-to-weight ratio).
Theo Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế (International Society of Sports Nutrition – ISSN), việc đánh giá vận động viên phải gắn với chức năng vận động và hiệu suất thi đấu, thay vì các tiêu chí thẩm mỹ. Nói cách khác, một cầu thủ không cần “trông gọn” mà cần “chơi tốt”.
Từ góc độ này, việc một tiền đạo có thân hình đẫy đà hơn mức trung bình không phải là bất lợi tuyệt đối, thậm chí trong nhiều trường hợp còn là lợi thế.
Bóng đá hiện đại đòi hỏi rất nhiều tình huống tranh chấp tay đôi, tì đè và không chiến. Một cơ thể có khối lượng lớn, nếu được cấu thành chủ yếu từ cơ bắp sẽ giúp cầu thủ giữ thăng bằng tốt hơn, chịu va chạm tốt hơn và chiếm ưu thế trong các pha đấu sức.
Đây là lý do vì sao nhiều tiền đạo trung phong (target man) hoặc trung vệ hàng đầu thế giới không sở hữu vóc dáng “mảnh mai” nhưng vẫn thi đấu hiệu quả ở đẳng cấp cao.
Ngoại hình thoạt trông như một gã béo phì của Lukaku – Ảnh: REUTERS
Thực tế bóng đá châu Âu cung cấp không ít ví dụ. Romelu Lukaku, với cân nặng trên dưới 100kg trong giai đoạn đỉnh cao, nhưng vẫn là một trong những tiền đạo hàng đầu thế giới.
Gonzalo Higuain, trong những năm cuối sự nghiệp tại Napoli và Juventus, thường xuyên bị nhận xét là “thừa cân”. Dù vậy, anh vẫn duy trì hiệu suất ghi bàn ấn tượng và đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chiến thuật.
Ngay cả Wayne Rooney, khi không còn giữ được thân hình “nạc” như thời trẻ, vẫn đóng góp hiệu quả nhờ kỹ năng, tư duy và nền tảng thể lực phù hợp.
Một trường hợp đặc biệt khác là Harry Kane, cao 1m88, và nặng trên dưới 90kg, lại có thân hình khá thon gọn. Nó cho thấy BMI nhiều lúc không phải là chỉ số phản ánh chính xác cơ thể VĐV.
Harry Kane cũng không mấy thon gọn – Ảnh: PA
Các chuyên gia khoa học thể thao cũng có chung quan điểm rằng hiệu suất mới là tiêu chí quyết định.
Tiến sĩ Tim Gabbett, chuyên gia hàng đầu về thể lực và phòng chống chấn thương, từng nhấn mạnh trong nhiều hội thảo rằng việc đánh giá vận động viên phải dựa trên “khả năng đáp ứng yêu cầu thi đấu” chứ không phải ngoại hình.
Nói cách khác, một cầu thủ có thể không đạt chuẩn hình thể lý tưởng nhưng nếu vẫn duy trì được tốc độ, sức mạnh, khả năng lặp lại các pha nước rút và phục hồi tốt thì vẫn được xem là đạt trạng thái thể lực tối ưu.
Quan điểm này cũng phù hợp với cách tiếp cận của nhiều câu lạc bộ châu Âu, nơi dữ liệu GPS, chỉ số vận động và hiệu quả thi đấu được ưu tiên hơn các đánh giá cảm tính.
