Metro số 1 đoạn Bến Thành – Suối Tiên đã đưa vào khai thác cuối năm 2024. Hiện nay, TP Đồng Nai và TP.HCM đang phối hợp, triển khai nối dài tuyến này về sân bay Long Thành – Ảnh: TTO
Ngày 19-5-2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới. Một trong những yêu cầu quan trọng mà Bộ Chính trị đặt ra cho TP.HCM là phải tạo bước đột phá về hệ thống kết cấu hạ tầng, ưu tiên đầu tư hoàn chỉnh mạng lưới đường sắt đô thị…
Cụ thể, đến năm 2030 tập trung hoàn thành khoảng 200km metro và đến năm 2045 hoàn thành kết nối hệ thống đường sắt đô thị.
Cuộc ‘cách mạng’ về làm đường sắt đô thị đang được triển khai
Trên thực tế, TP.HCM sau hợp nhất có mạng lưới đường sắt đô thị theo quy hoạch rất lớn gồm 27 tuyến với tổng cộng hơn 1.000km. Nhờ có các cơ chế đặc thù, đột phá chưa từng có tiền lệ, cùng khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, TP.HCM đã tận dụng thời gian vàng, tăng tốc triển khai các dự án metro với quyết tâm rất cao.
6 tuyến đường sắt đô thị tại TP.HCM được ưu tiên đầu tư giai đoạn 2025-2030 – Bảng biểu: ĐỨC PHÚ
Theo đó, ngày 10-1, Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM đã ban hành Nghị quyết 06 về triển khai đồng loạt nhiều tuyến metro theo mạng lưới đã quy hoạch, mục tiêu là giai đoạn 2025-2030 hoàn thành 6 tuyến.
Khi đó TP.HCM sẽ có tổng chiều dài đường sắt đô thị khoảng 187km, bao gồm metro số 1 đoạn Bến Thành – Suối Tiên dài 19,7km đã khai thác và được tiếp tục phát triển đô thị theo mô hình TOD.
Từ mục tiêu đề ra, thời gian qua TP.HCM đã tập trung triển khai các nhiệm vụ và đã đạt được một số kết quả tích cực.
Nổi bật là việc đã động thổ tuyến đường sắt Bến Thành – Cần Giờ; khởi công metro số 2 đoạn Bến Thành – Tham Lương và metro số 2 đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm.
Tiếp nối hành trình đó, tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành dài 44km dự kiến khởi công trước ngày 2-7-2026, theo hình thức BT.
Đồng thời, thành phố đang chuẩn bị thủ tục để đầu tư thêm 3 tuyến gồm metro TP mới Bình Dương – Suối Tiên, metro số 2 TP Thủ Dầu Một – TP.HCM và metro số 6 giai đoạn 1 (sân bay Tân Sơn Nhất – Phú Hữu).
Mục tiêu của thành phố là khởi công metro TP mới Bình Dương – Suối Tiên và metro số 6 giai đoạn 1 (sân bay Tân Sơn Nhất – Phú Hữu) trong năm 2026 để phấn đấu đưa vào khai thác trong năm 2030. Riêng với metro TP Thủ Dầu Một – TP.HCM nếu điều kiện thuận lợi cũng sẽ phấn đấu khởi công năm 2026 hoặc chậm nhất vào đầu năm 2027, hoàn thành năm 2032.
Nhìn tổng thể, với các dự án đang và sẽ triển khai, TP.HCM có cơ sở để đáp ứng mục tiêu 200km metro vào năm 2030 theo yêu cầu của Bộ Chính trị. Vấn đề then chốt còn lại là kiểm soát tiến độ thi công và quản trị dự án, nhằm đảm bảo các tuyến được đưa vào khai thác đúng kế hoạch.
Bộ Chính trị giao mục tiêu cao hơn
Hướng tuyến đường sắt Bến Thành – Cần Giờ chạy dọc theo đường Rừng Sác – Ảnh: CHÂU TUẤN
Ngoài việc triển khai 6 dự án thuộc nhóm 187km, TP.HCM đang đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu các tuyến còn lại. Mục tiêu là giai đoạn 2030-2035 dự kiến hoàn thành thêm 8 tuyến với khoảng 275km, nâng tổng số lên 14 tuyến, dài khoảng 462km. Giai đoạn 2035-2045 làm thêm 5 tuyến với khoảng 239km, nâng tổng quy mô lên 19 tuyến, dài khoảng 700km.
Trong khi đó, theo yêu cầu của Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, đến năm 2045 phải hoàn thành kết nối tổng thể hệ thống đường sắt đô thị. Điều này đồng nghĩa với việc TP.HCM cần tiếp tục nâng cấp mục tiêu, bảo đảm hoàn thiện mạng lưới theo quy hoạch trong giai đoạn 2036-2045, với khoảng 800km còn lại.
Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp tư nhân đang đầu tư các tuyến đường sắt đô thị tại TP.HCM như Tập đoàn Vingroup làm đường sắt Bến Thành – Cần Giờ, Tập đoàn THACO làm metro số 2 đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm và đã hoàn thiện nghiên cứu đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành.
Ngoài ra, Tập đoàn Masterise nghiên cứu metro số 3, Tập đoàn Sovico nghiên cứu metro số 4 và metro số 5; liên danh THACO – Becamex cũng đề xuất nghiên cứu hai tuyến metro đi Bình Dương cũ. Và các tập đoàn quốc tế cũng có mong muốn và đề xuất tham gia một số tuyến khác.
Metro số 2 đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm đi ngầm dưới đường Hàm Nghi, băng qua sông Sài Gòn và chạy song song đường Mai Chí Thọ – Ảnh: CHÂU TUẤN
Sự tham gia của khu vực tư nhân là tín hiệu rất tích cực, tạo hiệu ứng lan tỏa trong hành trình khơi thông nguồn lực, đa dạng hóa phương thức đầu tư với một lĩnh vực đặc thù, phức tạp và đòi hỏi nguồn vốn lớn như metro. Đây là một yếu tố then chốt, nếu tiếp tục phát huy sẽ giúp TP.HCM phấn đấu đạt các mục tiêu mà Bộ Chính trị đề ra.
Đặc biệt, khi Luật Đô thị đặc biệt được thông qua, nhiều cơ chế mới sẽ được bổ sung nhằm giúp TP.HCM huy động tối đa nguồn lực, đáp ứng yêu cầu tăng tốc phát triển hạ tầng giao thông nói chung và hệ thống metro nói riêng.
Chờ cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung
Hiện nay, phần lớn các dự án đường sắt đô thị tại TP.HCM đều có tiến độ rất gấp, trong khi phương thức triển khai mới, phức tạp, đặc biệt là các mô hình PPP và hợp đồng BT.
Theo các chuyên gia giao thông, điều này đặt ra áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ thực thi. Khối lượng công việc khổng lồ, quy định mới và tính chất dự án phức tạp khiến khó tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót trong quá trình triển khai.
Trong bối cảnh đó, để cán bộ yên tâm công tác và phát huy tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung” theo chủ trương của Đảng và Nhà nước, cần có cơ chế rõ ràng về việc xem xét loại trừ hoặc miễn trách nhiệm trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ quy trình, không vụ lợi, nhưng vẫn xảy ra rủi ro hoặc thiệt hại ngoài ý muốn.
