Sài Gòn – 1997,
Thành phố lúc ấy vừa bừng tỉnh sau cơn chuyển mình kinh tế. Những ánh đèn rực rỡ nơi phố thị chẳng đủ sáng cho một chàng trai trẻ quê nghèo đặt chân đến với 280 ngàn đồng trong túi – số tiền mẹ vay mượn cả xóm mới có được.Ông Tâm sống trong một căn phòng trọ nhỏ hẹp, nền đất ẩm, vách ván, chung với ba người lao động khác. Mỗi sáng sớm, ông đạp xe đi phụ bốc hàng ngoài chợ đầu mối, chiều lại chạy qua bán dép lề đường. Đêm về còn đi làm phục vụ cho quán phở. Có những ngày mệt rã rời, ông dựa vào cột điện, ngủ gục lúc nào không hay.
Có lần, ông gặp một người đàn ông quê Nghệ An, bị trộm mất ví, không có tiền về quê lo tang cho mẹ. Nhìn dáng vẻ lam lũ và ánh mắt sũng nước, ông Tâm không đắn đo, dúi vào tay người ấy gần hết số tiền dành dụm
“Chú về quê đi, con gửi chú thêm chút tiền về lo hậu sự.”
Hai ngày sau, ông nhìn thấy người đàn ông đó… đang ngồi uống cà phê ở một góc phố khác, nói cười tỉnh bơ với nhóm bạn lừa đảo.
Ông Tâm cười buồn. Không giận:“Người nghèo nhất đôi khi không phải là người không có gì, mà là người vẫn còn tin vào điều tốt trong một thế giới xấu xí.”
Chuyện tình tan như khói sương
Rồi ông gặp Mai – cô gái bán sách cũ ở góc công viên Hòa Bình. Mái tóc lúc nào cũng buộc vội sau gáy, áo sơ mi bạc màu, nhưng đôi mắt sáng rỡ như chứa cả bầu trời tháng Ba. Cô thích đọc sách cũ, nhất là tiểu thuyết của Tự Lực Văn Đoàn. Còn ông thì hay ghé ngang mỗi chiều tan ca, vừa đi phụ hồ xong, mặt còn lấm lem bụi vôi.
Cứ mỗi lần đi ngang, Mai lại mượn ông vài quyển sách – khi là “Tắt đèn”, lúc thì “Nửa chừng xuân”, đổi lại là một ly trà đá mát lạnh. Có khi không có sách nào mới, cô vẫn dúi cho ông ly nước với câu nói bâng quơ:
“Bộ mặt anh mệt quá, uống đi cho tỉnh.”
Mai hay kể chuyện. Từ mấy vụ xô xát trong xóm trọ, đến giấc mơ mở tiệm sách nho nhỏ để trẻ con tới đọc miễn phí. Ông Tâm không nói nhiều, chỉ ngồi gật đầu, chăm chú nghe – cái kiểu lắng nghe không chen ngang, không tỏ ra khôn hơn, cũng chẳng buông lời sáo rỗng. Chắc cũng vì vậy, Mai nói ông là người đàn ông đầu tiên khiến cô có cảm giác an toàn.
Tình yêu của hai người giản dị như sợi chỉ thêu tay – không vội vã, không ồn ào. Có những chiều mưa bất chợt, hai người trú dưới mái hiên trạm xe buýt, Mai gác đầu lên vai ông, thở nhẹ như ngủ. Có hôm, ông gom ve chai được một đồng, rủ cô đi ăn bún riêu vỉa hè – món “sang” nhất của hai đứa trong tháng.
Sinh nhật Mai, ông tặng cô một bó hoa cúc dại hái từ bãi đất hoang gần chợ, kèm một quyển sổ tay mua lại từ tiệm sách cũ. Cô xúc động đến rưng rưng, chỉ nói nhỏ:
“Em không cần gì nhiều, chỉ cần có anh.”
Đêm đến, hai người dắt nhau đi bộ dọc bờ kênh. Dưới ánh đèn đường le lói, họ nói về căn nhà nhỏ lợp tôn, có cái bàn ăn cũ kỹ, và ba đứa con ríu rít – hai trai, một gái. Ông Tâm bật cười:
“Anh chưa nghĩ tới chuyện lấy vợ, nhưng nếu cưới, chắc chắn là cưới em.”
Nhưng đời không giống những cuốn tiểu thuyết mà Mai hay đọc.
Một ngày, cha Mai bị đột quỵ. Gia đình cần một khoản tiền lớn để mổ tim. Mẹ Mai – người đàn bà từng nhìn ông bằng ánh mắt dè bỉu – lần này không giấu được sự khinh rẻ:
“Nó nghèo rớt mồng tơi, còn không có cha. Lấy nó rồi cả đời khổ lây, con ơi.”
Mai đã im lặng rất lâu. Rất lâu…
Hôm đó, ông Tâm đến chỗ cũ, mang theo một đôi giày vải mới mua để tặng cô. Nhưng chỉ còn lại sạp sách trống và một cuốn tiểu Mai yêu thích kèm một mẫu giấy nhỏ
“Đừng đợi em, Tâm. Cuộc đời này không dịu dàng như chúng mình từng nghĩ.”
Từ bỏ tình yêu, ôm lấy trách nhiệm
Ông Tâm đứng thẫn thờ rất lâu.
Rồi lặng lẽ gập lại quyển tiểu thuyết Mai từng đọc dở dang – như khép lại một giấc mơ chưa kịp nở tròn. Không than trách. Không oán hận. Chỉ nhẹ nhàng quay về với đời sống lam lũ của mình – với đôi chân chai sạn, và một tấm lưng không bao giờ có ai để tựa vào.
“Tôi không có quyền sống cho riêng mình. Tôi chỉ được phép sống để lo cho mẹ, cho em.”
Những đồng tiền vắt ra từ mồ hôi, có khi lẫn cả máu, ông gói cẩn thận trong khăn tay, gửi về quê như một thói quen không thể khác. Không ai biết rằng, trong từng bức thư mỏng manh ấy, luôn có một dòng lặp đi lặp lại như lời cầu nguyện:
“Mẹ nhớ ăn cơm đúng bữa, đừng thức khuya may áo nữa nghe mẹ.”
Giữa một thành phố rộng lớn, đông đúc và vô cảm, ông Tâm không để mình lạc lối. Nhưng cũng chưa một lần tìm lại được chính mình.
Đời ông – là một cuộc đời âm thầm sống cho người khác, gói trọn cả yêu thương vào lặng im, và chịu hết mọi đắng cay mà chẳng bao giờ đòi hỏi được thấu hiểu.
