Kinh tế, trong mắt nhiều người, chỉ là những con số lạnh lùng. Là biểu đồ tăng trưởng, là lợi nhuận, là sự dịch chuyển của dòng tiền. Nhưng với tôi, kinh tế không phải chỉ là phép toán. Nó là hơi thở của đời sống, là mạch ngầm nuôi dưỡng những ước mơ, là chiếc gương phản chiếu lòng người. Người ta nhìn vào một nền kinh tế để biết một đất nước mạnh yếu ra sao, nhưng tôi thì nhìn vào nó để thấy cách con người ứng xử với nhau, với môi trường và với chính thời đại mà họ đang sống.
Tôi đã đi qua nhiều thăng trầm, từ những lần thất bại tưởng như không gượng dậy nổi, cho đến những khoảnh khắc thành công khi công ty đứng vững trước sóng gió. Mỗi lần như thế, tôi đều học thêm một lớp bài học mà không một trường lớp nào có thể dạy. Kinh tế, đối với tôi, không chỉ nằm trong sách vở, mà nằm trong từng va chạm của đời sống, từng cuộc đàm phán, từng cái bắt tay, từng quyết định tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại xoay chuyển cả một dòng chảy.
Một doanh nhân thành đạt không nhất thiết phải nói nhiều. Tôi học cách im lặng nhiều hơn sau những ồn ào. Im lặng để quan sát thị trường, để lắng nghe nhân viên, để thấu hiểu nhu cầu khách hàng. Kinh tế đôi khi không nằm ở chỗ bạn nói bao nhiêu, mà nằm ở chỗ bạn hiểu bao nhiêu. Trong thế giới hiện đại, người ta chạy đua nhau để lên tiếng, để chứng tỏ, để quảng bá. Nhưng tôi tin rằng giá trị thật sự lại đến từ khả năng dừng lại, chiêm nghiệm và đưa ra những quyết định đúng thời điểm.
Có người từng hỏi tôi, kinh tế có phải là chuyện của tiền bạc không. Tôi trả lời rằng, tiền chỉ là bề nổi. Bên dưới là niềm tin. Nếu mất niềm tin, tiền tệ chỉ là những tờ giấy vô nghĩa. Tôi từng thấy những cuộc khủng hoảng lớn, khi đồng tiền mất giá trị, khi thị trường rối loạn, nhưng điều thật sự khiến nền kinh tế sụp đổ không phải là thiếu tiền, mà là mất niềm tin của con người vào hệ thống. Đó là lý do tại sao một doanh nhân, trước hết, phải là người biết giữ chữ tín.
Trải qua bao năm tháng, tôi càng hiểu rằng kinh tế gắn liền với đạo đức. Có thể bạn kiếm tiền nhanh bằng những cách ngắn hạn, nhưng rồi cái giá phải trả sẽ đến. Người ta thường nghĩ lợi nhuận là thước đo duy nhất, nhưng thật ra, cách bạn làm ra lợi nhuận mới là điều quyết định bạn có đứng vững được hay không. Một công ty không thể xây dựng trên sự gian dối, vì sự gian dối giống như một căn nhà xây trên cát. Chỉ cần một cơn sóng lớn, tất cả sẽ sụp đổ.
Tôi không còn bị hấp dẫn bởi sự hào nhoáng của bề ngoài. Những chiếc xe sang, những toà nhà tráng lệ, tất cả chỉ là biểu tượng tạm thời. Điều khiến tôi tự hào nhất là khi thấy nhân viên của mình có cuộc sống tốt hơn, khi thấy đối tác vẫn muốn bắt tay sau nhiều năm, khi thấy cộng đồng được hưởng lợi từ những gì mình tạo ra. Kinh tế, nếu chỉ phục vụ cho một cá nhân, sẽ chóng tàn. Nhưng nếu nó gắn kết và nuôi dưỡng được nhiều người, nó sẽ trở thành một giá trị bền vững.
Tôi đã học được rằng kinh tế cũng giống như dòng sông. Có lúc cuồn cuộn, có lúc lặng lẽ, có lúc bồi đắp, có lúc cuốn trôi. Một doanh nhân không thể chống lại dòng chảy, nhưng có thể học cách chèo lái. Đừng nghĩ rằng bạn có thể kiểm soát tất cả. Thị trường có ngôn ngữ riêng, có quy luật riêng. Người khôn ngoan không phải là người thắng mọi trận, mà là người biết thua ở đâu, rút lui khi nào và kiên nhẫn chờ đợi lúc thuận dòng.
Có một điều tôi nhận ra càng ngày càng rõ: kinh tế không tách khỏi con người. Nói về kinh tế cũng chính là nói về nhân sinh. Một thương vụ thành công không chỉ vì tính toán chuẩn xác, mà còn vì sự tin tưởng lẫn nhau. Một thị trường lành mạnh không chỉ vì chính sách đúng đắn, mà còn vì con người trong đó biết tôn trọng luật chơi. Và một doanh nghiệp tồn tại lâu dài không chỉ nhờ chiến lược giỏi, mà còn nhờ những giá trị nhân văn nó theo đuổi.
Tôi không còn trẻ, cũng không còn hứng thú với việc chứng minh bản thân bằng những lời khoa trương. Tôi chọn sự trầm tĩnh để nhìn xa hơn. Có những lúc thị trường sôi động, người ta tranh giành nhau từng cơ hội, còn tôi chỉ ngồi quan sát. Tôi biết rằng sự bền vững luôn cần thời gian, giống như một cái cây phải mất nhiều năm mới cho bóng mát. Kinh tế cũng vậy, không thể đốt cháy giai đoạn.
Có thể tôi ít nói, nhưng mỗi lần nói, tôi đều muốn nó mang giá trị. Tôi không muốn để lại những câu chuyện vô nghĩa, tôi muốn để lại những suy tư để ai đó có thể nghĩ tiếp. Vì tôi hiểu rằng, cái để lại lớn nhất của một doanh nhân không phải là công ty mình sáng lập, mà là cách mình truyền lại kinh nghiệm, đạo đức và niềm tin cho thế hệ sau.
Thế giới kinh tế biến động không ngừng, nhưng điều không bao giờ thay đổi chính là bản chất con người. Khi con người biết trân trọng nhau, biết giữ lời, biết sống tử tế, thì kinh tế sẽ có nền tảng vững vàng. Ngược lại, khi lòng tham lấn át, khi sự gian dối lan tràn, thì không một mô hình nào có thể cứu vãn.
Có lẽ, bài học lớn nhất tôi rút ra sau nhiều năm lăn lộn chính là: kinh tế là một hành trình dài, không phải là một cuộc đua ngắn. Thành công thật sự không nằm ở việc bạn đạt đỉnh cao nhanh thế nào, mà ở việc bạn giữ được bao lâu và bạn để lại được gì sau khi đi qua.
Khi ngồi lại và nghĩ về quãng đường đã đi, tôi thấy mình không cần phải nói nhiều nữa. Chỉ cần một câu thôi: “Kinh tế không chỉ là tiền bạc, nó là cách chúng ta đối diện với chính mình và với thế giới.” Ai hiểu được câu này, sẽ hiểu vì sao một người doanh nhân có thể ngồi trầm lặng, ít nói, nhưng trong ánh mắt lại chứa cả một bầu trời từng trải.
