Bác sĩ Tống Thanh Hải
Câu hỏi ấy theo ông suốt hơn 16 năm gắn bó với vi phẫu – tái tạo tại Trung tâm Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Bỏng quốc gia.
Phía sau những “đường mạch” nhỏ có thể dưới 1mm được nối liền là hành trình nghiên cứu bền bỉ, là khát vọng trả lại gương mặt, chức năng vận động các cơ quan và cơ hội làm lại cuộc đời cho người bệnh bỏng nặng và di chứng sau bỏng của ông.
Tuổi Trẻ đã có buổi trao đổi với TS Thanh Hải xung quanh vấn đề này.
Đến với vi phẫu là “nghề chọn người”
* Chắc hẳn ông đã tìm hiểu rất kỹ trước khi theo đuổi ngành vi phẫu?
– Tôi học quân y năm 1997, năm 2004 ra trường. Đến năm 2007, tôi mới về học chuyên ngành ngoại bỏng và cũng bắt đầu tiếp cận phẫu thuật tạo hình và vi phẫu dưới sự hướng dẫn và dìu dắt của PGS.TS Vũ Quang Vinh (Phó giám đốc bệnh viện, Chủ nhiệm bộ môn phẫu thuật tạo hình tái tạo và thẩm mỹ, Học viện Quân y).
Hơn 16 năm gắn bó với nghề vi phẫu có lẽ là do “nghề chọn người”, là cơ duyên lớn nhất để tôi theo đuổi con đường vi phẫu thuật này. Lúc đó, khoa phẫu thuật tạo hình (nay là bộ môn Trung tâm Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo) thiếu nhân lực làm vi phẫu, và người thầy đầu tiên là PGS Vũ Quang Vinh đã phát hiện, nhận tôi về để đào tạo. Thầy đã tận tâm hướng dẫn, chỉ dạy, dìu dắt tôi đi đến những thành công như ngày hôm nay.
Trong tư duy logic, ngoài việc học hiểu các môn khoa học, giải phẫu, sinh lý, mô phôi và ngoại khoa thì trí tưởng tượng và khả năng định hướng không gian của bản thân cũng may mắn là rất chính xác… và việc rèn luyện sự kiên trì, bền bỉ và không nản trong suốt thời gian học tập đã giúp tôi có bản lãnh vững chắc hơn rất nhiều trong những lúc khó khăn phức tạp của những cuộc mổ kéo dài.
Bệnh nhân bị bỏng nặng và tai nạn mất da đối mặt di chứng biến dạng vùng mặt và cổ. Điều đó làm cho họ rất khó khăn để trở về cuộc sống bình thường, cũng như khó có thể nuôi sống bản thân. Phẫu thuật vi phẫu có thể cứu giúp cuộc đời họ. Chính điều đó khiến tôi nhận ra giá trị của con đường mình đi.
Hiện tại, chúng tôi ứng dụng tạo hình di chứng sẹo co kéo bỏng nặng các vị trí như vùng mặt, tạo hình toàn bộ mặt bằng vạt da hai cuống, các vạt kếp hợp; vùng cằm cổ bằng vạt da kinh điển được mổ rộng kích thước vạt đầu xa; nghiên cứu mở rộng kích thước các vạt da vi phẫu ngày càng lớn, tương đồng về màu sắc và có độ mỏng mềm mại tương tự vùng cần che phủ.
Nghiên cứu nối bạch mạch tình mạch, ghép hạch điều trị phù bạch mạch, ghép và chuyển ngón… Chúng tôi cũng là đơn vị lớn trong cả nước đã sử dụng vi phẫu với rất nhiều vạt da để che phủ rất nhiều vùng trên cơ thể và nhiều bệnh lý phức tạp như loét đái tháo đường, loét xạ trị ung thư…
Bác sĩ Tống Thanh Hải tham gia giao lưu hợp tác cùng các bác sĩ Anh,Mỹ, Nhật năm 2017 – Ảnh: BSCC
Vi phẫu – tái tạo còn chưa nhiều người biết đến
* Khi nhắc đến vi phẫu, người ta nói nhiều đến nối các chi thể bị đứt rời. Hay khi nói đến phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ, người ta nói đến làm đẹp. Vậy vi phẫu – tái tạo mà bác sĩ đang theo đuổi có khác gì?
– Đúng vậy, mọi người thường nghe nhiều về vi phẫu nối liền những ngón tay, cánh tay, chân… bị đứt rời. Hay tạo hình thẩm mỹ là nâng ngực, sửa mũi, nâng mông…
Nhưng tại Viện Bỏng quốc gia, vi phẫu – tái tạo làm nhiều hơn về vi phẫu tạo hình di chứng bỏng, chấn thương. Đây cũng là lĩnh vực rất chuyên sâu.
Bệnh nhân bỏng nặng có thể ở vùng mặt, cổ, tay, chân, khiến da co cụm gây khó khăn trong vận động và sinh hoạt. Thậm chí có những nạn nhân bỏng hết cả vùng cổ, không thể cử động xoay, gập. Lúc đó, chúng tôi cần lấy da từ vị trí lành lặn để ghép vào những vùng da bị tổn thương.
Những ca vi phẫu tạo hình cho bệnh nhân bỏng không chỉ với mong muốn họ có thể vận động được như những người bình thường khác mà còn giúp họ đảm bảo về mặt thẩm mỹ để họ có thể trở lại cuộc sống hằng ngày.
Với những bệnh nhân bị bỏng nặng, tổn thương có thể từ đầu đến chân, có những vùng cần tạo hình diện tích rất rộng mà người bệnh bị bỏng nhiều trên cơ thể rất hạn hẹp nguồn lấy vạt da lành, chấn thương phức tạp, sau phẫu thuật ung thư khó khăn trong việc che phủ, ghép xương tái tạo một phần các cơ quan. Chính vì lý do đó luôn thôi thúc các bác sĩ phẫu thuật viên nghiên cứu những nguồn vạt da lớn và đa dạng, kết hợp nhiều kỹ thuật để giúp điều trị khỏi cho người bệnh.
* Vậy khó nhất khi tái tạo những tổn khuyết và mất một phần cơ quan như vậy là gì?
– Để có thể ghép từng mảng da như vậy, các bác sĩ phải tìm kiếm vạt da phù hợp. Từ độ dày – mỏng đến màu sắc da, diện tích da… làm sao để khi “cấy ghép” có thể bao trùm được các tổn thương của người bệnh, hoặc tạo hình được một phần cơ quan như ngón tay, dương vật, mũi, tai…
Trong quy trình kỹ thuật, có lẽ khó nhất là phẫu tích được vạt: vạt da cân, vạt da cơ, hay vạt da cân xương kết hợp. Điều đó đòi hỏi kiến thức giải phẫu, sinh lý và rất nhiều giờ thực tập trên xác.
Từ năm 2013, tôi làm nghiên cứu sinh, mỗi năm vào TP.HCM hai – bốn lần để mổ trên xác tươi. Cùng với đó là tham dự hội nghị vi phẫu thế giới, hội nghị bỏng châu Á – Thái Bình Dương, hội nghị tạo hình trong nước để học hỏi.
Từ những kiến thức lâm sàng, cùng với học hỏi quốc tế, chúng tôi mới có thể nghiên cứu tìm các vạt da phù hợp, mở rộng kích thước vạt để che phủ được những khuyết tổn lớn.
* Vừa làm chuyên môn, vừa làm đào tạo, bác sĩ thấy hiện nay nhân lực vi phẫu tại Việt Nam đã đủ?
– Thực tế không phải bác sĩ nào cũng có thể thực hiện vi phẫu, vì kỹ thuật này đòi hỏi tay nghề cao, sự tinh tế và kinh nghiệm đáng kể. Vi phẫu là một lĩnh vực chuyên sâu trong phẫu thuật tạo hình, và bác sĩ cần phải trải qua đào tạo đặc biệt để có thể thực hiện thành công các ca phẫu thuật này.
Mặc dù số lượng bác sĩ chuyên về vi phẫu ở Việt Nam đã tăng lên trong những năm qua, nhưng vẫn còn hạn chế so với tổng số bác sĩ phẫu thuật. Những bác sĩ này thường làm việc tại các bệnh viện lớn và trung tâm y tế chuyên sâu.
Hiện nay có sự gia tăng trong thế hệ bác sĩ trẻ quan tâm đến vi phẫu. Các bệnh viện và trường y đã bắt đầu chú trọng hơn đến việc đào tạo vi phẫu, mở ra nhiều khóa học và chương trình thực hành cho sinh viên và bác sĩ trẻ nhằm phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực này.
Tuy nhiên, chúng ta vẫn chủ yếu là người ứng dụng. Người Việt Nam thông minh, khéo tay, chăm chỉ, giỏi kỹ thuật nhưng thiếu nghiên cứu cơ bản. Thế giới có nền tảng đào tạo cơ bản, có nghiên cứu sâu để tạo ra hướng đi mới.
Vì vậy, bộ môn phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ tại Học viện Quân y có ba nhiệm vụ đó là nghiên cứu khoa học, đào tạo và điều trị. Hiện nghiên cứu cơ bản còn yếu, vì vậy cần phải tăng cường đào tạo bác sĩ trẻ có nền tảng tốt. Trung tâm mới có một ê kíp chính, cần phát triển thành hai – ba ê kíp độc lập để hoạt động song song. Ngoài nhiệm vụ cứu chữa người bệnh tại viện, có thể tăng cường hỗ trợ các địa phương.
Ảnh trước và sau khi điều tri bệnh nhân Nh. bị bỏng lửa lộ xương sọ và xương gò má nửa mặt bên phải (PGS Vũ Quang Vinh cùng cộng sự đăng trên Journal Burn Care and Research. 2023) – Ảnh: BSCC
Dấu ấn nghiên cứu được quốc tế công nhận
* Vậy vi phẫu tại Việt Nam đang ở vị trí nào so với quốc tế?
– Đến nay, vi phẫu thuật phát triển chuyên sâu ở các chuyên ngành tại các bệnh viện lớn trên cả nước. Vi phẫu tại nước ta có khoảng trên 50 năm phát triển và có những đánh dấu, những bước phát triển vượt bậc ngang tầm các nước tiên tiến. Thậm chí có nhiều kỹ thuật chúng ta đã phát triển rất mạnh.
Tại Viện Bỏng quốc gia, tôi và các đồng nghiệp cũng đã tham dự các hội nghị bỏng châu Á – Thái Bình Dương tại Singapore, bỏng – tạo hình thế giới tại Trung Quốc để báo cáo kỹ thuật.
Trong đó, những đề tài như “Nghiên cứu ứng dụng vạt da cân thượng đòn nối mạch vi phẫu đầu xa che phủ sẹo co kéo vùng cằm cổ”, “Nghiên cứu ứng dụng vạt da hai cuống mạch tái tạo vùng mặt, cổ” được các đồng nghiệp quốc tế đánh giá cao. Những đề tài này được phát triển dựa trên thực tế điều trị cho các bệnh nhân có diện tích bỏng rất lớn.
Có trường hợp sẹo co kéo vùng mặt cổ rất rộng, trong khi chỉ còn một mạch mặt, một vạt da thì không che phủ đủ, chúng tôi tiến hành lấy hai vạt nối tiếp nhau, vạt thứ nhất nối với bó mạch mặt nuôi dưỡng và đồng thời có trục mạch kéo dài để cấp máu cho vạt da thứ hai giúp che phủ toàn bộ vùng mặt hoặc toàn bộ vùng chi thể.
