Bảo vệ bản quyền: Sử dụng bài hát trên YouTube, TikTok khác gì với biểu diễn trên sân khấu?

Vụ việc đặt ra câu hỏi về ranh giới pháp lý trong việc khai thác âm nhạc trên YouTube, TikTok và mạng xã hội.

Được hát chưa chắc được đăng YouTube, TikTok

Theo luật sư Trương Anh Tú (Đoàn luật sư TP Hà Nội), nhiều ca sĩ, nhà sáng tạo nội dung và doanh nghiệp hiện chưa phân biệt rõ giữa quyền biểu diễn trên sân khấu và quyền khai thác tác phẩm trên nền tảng số.

Trên thực tế, việc được phép biểu diễn một ca khúc trực tiếp không đồng nghĩa với việc được quay lại và đăng tải video lên Internet. Biểu diễn sân khấu và khai thác trên mạng là hai hành vi pháp lý khác nhau. 

Giấy phép biểu diễn thông thường chỉ cho phép sử dụng tác phẩm trong phạm vi buổi diễn, còn việc ghi hình và đăng tải lên YouTube, TikTok lại phát sinh thêm các quyền như sao chép, định hình bản ghi và truyền đạt tác phẩm tới công chúng trên môi trường số.

Nhiều người vẫn nghĩ sao chép chỉ là in đĩa hoặc nhân bản vật lý. Tuy nhiên, trong môi trường số, việc tạo file video chứa bài hát để lưu trữ trên máy chủ của nền tảng cũng được xem là hành vi sao chép kỹ thuật số. Vì vậy, việc khai thác chỉ hợp pháp khi nằm trong phạm vi được chủ sở hữu quyền cho phép.

Đây cũng là lý do nhiều tranh chấp bản quyền hiện nay không nằm ở việc được hát hay không, mà ở phạm vi khai thác sau buổi biểu diễn. 

Một video đăng trên YouTube có thể tạo doanh thu quảng cáo, mang giá trị thương mại và tồn tại rất lâu trên Internet. Nếu không có thỏa thuận rõ ràng về quyền ghi hình và khai thác trên nền tảng số, việc đăng tải vẫn có thể phát sinh tranh chấp bản quyền.

Luật sư Phan Vũ Tuấn (Đoàn luật sư TP.HCM) cũng cho rằng theo Luật Sở hữu trí tuệ, việc biểu diễn bài hát trên sân khấu và việc ghi hình, đăng tải tiết mục lên YouTube, Facebook, TikTok… là hai hành vi khai thác hoàn toàn khác nhau về mặt pháp lý.

Thông thường, đơn vị tổ chức chỉ xin phép sử dụng tác phẩm để biểu diễn trước công chúng. Phạm vi sử dụng phụ thuộc vào nội dung cấp phép hoặc thỏa thuận giữa các bên. Vì vậy, nếu giấy phép chỉ cho phép biểu diễn trực tiếp thì tổ chức, cá nhân chỉ được khai thác trong phạm vi đó.

Trường hợp tiếp tục ghi hình, sao chép và đăng tải tiết mục lên các nền tảng số để lưu trữ hoặc khai thác thương mại thông qua quảng cáo, lượt xem… thì phải được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan.

Việc được phép hát trên sân khấu không đồng nghĩa đương nhiên được quyền đưa tiết mục lên môi trường mạng. Các vụ khởi tố gần đây cho thấy cơ quan chức năng đang siết chặt xử lý hành vi khai thác tác phẩm vượt quá phạm vi được cấp phép, đặc biệt trong môi trường số.

Ghép nhạc trên TikTok, YouTube cũng phải xin phép

Luật sư Trương Anh Tú cho rằng TikTok và các nền tảng mạng xã hội đang là “vùng xám pháp lý” mà nhiều người vô tình bước vào. Nhiều người ghép nhạc vào video bán hàng, clip giải trí hoặc nội dung cá nhân mà không biết tác giả là ai và cũng không trực tiếp xin phép sử dụng. Tuy nhiên, việc bài hát xuất hiện sẵn trên nền tảng không đồng nghĩa người dùng được toàn quyền khai thác.

Trong nhiều trường hợp, TikTok, Facebook hay YouTube đã ký thỏa thuận bản quyền với các đơn vị quản lý quyền tác giả hoặc hãng ghi âm để cho phép người dùng sử dụng một phần thư viện nhạc trong phạm vi cá nhân hoặc giải trí nhất định. Nhưng nếu nội dung nhằm mục đích quảng cáo, bán hàng, xây dựng thương hiệu hoặc tạo doanh thu, người dùng có thể đã vượt quá phạm vi cấp phép thông thường.

Còn luật sư Tuấn thì cho rằng việc không biết tác giả là ai hoặc không liên hệ được với chủ sở hữu quyền không đồng nghĩa được tự do sử dụng nhạc trên mạng xã hội. Các bài hát còn thời hạn bảo hộ khi dùng trong video, clip bán hàng hoặc nội dung đăng tải trên TikTok, Facebook, YouTube… đều có thể bị xem là hành vi khai thác tác phẩm, liên quan đến quyền sao chép, sử dụng bản ghi âm, ghi hình hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng.

Cần phân biệt giữa việc dùng nhạc từ thư viện chính thức của nền tảng và tự ý lấy nhạc từ nguồn bên ngoài. Với nhạc có sẵn trong thư viện TikTok, Facebook, YouTube, nền tảng thường đã có thỏa thuận bản quyền nên rủi ro pháp lý thấp hơn nếu người dùng sử dụng đúng tính năng. 

Ngược lại, việc tự cắt ghép nhạc từ nguồn ngoài để đăng tải công khai, nhất là phục vụ quảng cáo, bán hàng hoặc livestream, vẫn có thể bị xem là xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề