Mỹ tăng tốc ứng dụng AI trong quân sự

Bắt tay với các Big Tech

AP ngày 3.5 đưa tin Bộ Chiến tranh Mỹ công bố các thỏa thuận với 7 công ty công nghệ (gồm Google, Microsoft, Amazon Web Services, NVIDIA, OpenAI, Reflection và SpaceX), cho phép triển khai mô hình AI trong các mạng lưới mật cấp cao nhằm hỗ trợ hoạt động quân sự.

Các hệ thống này được tích hợp vào môi trường “cấp độ tác động 6 và 7” – nơi xử lý dữ liệu bí mật và tối mật – nhằm nâng cao nhận thức tình huống và tăng tốc độ ra quyết định trên chiến trường. “Những thỏa thuận này sẽ đẩy nhanh quá trình chuyển đổi quân đội Mỹ thành lực lượng chiến đấu ưu tiên AI và giúp duy trì ưu thế quyết định trên mọi lĩnh vực chiến tranh”, Bộ Chiến tranh Mỹ nhấn mạnh.

Trong số các đối tác, Amazon và Microsoft đã có kinh nghiệm lâu năm trong các môi trường bảo mật cao, trong khi NVIDIA và Reflection lần đầu tham gia. Cách tiếp cận này, theo Lầu Năm Góc, nhằm tránh “khóa cứng” vào một nhà cung cấp duy nhất và mở rộng năng lực công nghệ.

Mỹ cũng đã đẩy mạnh AI trong quân sự nhiều năm qua. Theo báo cáo của Trung tâm vì công lý Brennan (Mỹ) công bố hồi tháng 3 vừa qua, công nghệ này giúp nâng cao hiệu quả phân tích dữ liệu, rút ngắn thời gian xử lý thông tin, đồng thời tối ưu hóa bảo trì và hậu cần quân sự.

Tháng 12.2025, chiến lược “ưu tiên AI” được thúc đẩy, với nền tảng GenAI.mil thu hút hơn 1,3 triệu người dùng chỉ sau 5 tháng vận hành. Song song đó, chi tiêu tăng mạnh, với hàng chục tỉ USD được rót vào các chương trình AI phục vụ tình báo, chiến tranh bằng máy bay không người lái và hệ thống thông tin, theo tờ The Guardian.

Bên cạnh đó, trong ngân sách năm 2027, Lầu Năm Góc đã đề xuất hơn 54 tỉ USD cho Nhóm tác chiến tự động quốc phòng, tập trung vào các hệ thống tự hành và điều khiển từ xa trên không, trên bộ, trên và dưới biển. Cựu Giám đốc Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) David Petraeus nhận định đây là “cam kết lớn nhất từ trước đến nay đối với chiến tranh tự động”, với chi phí tương đương hơn một nửa ngân sách quốc phòng của Anh.

Nhiều tranh cãi

Sự bùng nổ của AI trong quân sự đang kéo theo những câu hỏi ngày càng gai góc về mức độ phụ thuộc vào công nghệ.

Ông Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh trung ương Mỹ (CENTCOM), khẳng định con người vẫn giữ quyền quyết định cuối cùng trên chiến trường. Tuy nhiên, ranh giới giữa “hỗ trợ” và “thay thế” của AI ngày càng mờ nhạt, làm gia tăng nguy cơ “thiên kiến tự động hóa” – khi con người có xu hướng tin vào máy móc hơn thực tế, theo Đài Al Jazeera.

Bà Helen Toner, quyền Giám đốc Trung tâm an ninh và công nghệ mới nổi thuộc Đại học Georgetown (Mỹ), cho rằng bài toán hiện nay là làm thế nào để triển khai nhanh các công cụ AI mà vẫn bảo đảm người vận hành được đào tạo đầy đủ và không quá phụ thuộc vào hệ thống.

Rủi ro không chỉ nằm ở nhận thức, mà còn ở sai lệch kỹ thuật. “Các chuyên gia liên tục phát hiện những lỗ hổng có thể bị khai thác ngay cả trong các hệ thống tiên tiến nhất”, ông Peter Wallich, cựu quan chức Viện An ninh AI Anh, nhận định. Trên chiến trường những lỗ hổng đó có thể gây nguy hiểm cho binh lính và thường dân.

Bên cạnh đó, AI mở ra khả năng giám sát ở quy mô chưa từng có khi có thể kết hợp dữ liệu vị trí, mạng xã hội và hành vi để tái dựng hoạt động của cá nhân, làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư và các quyền hiến pháp của công dân khi được áp dụng trong nước. Những lo ngại vừa nêu cũng là một phần nguyên nhân dẫn tới tranh chấp pháp lý giữa Lầu Năm Góc và Công ty nghiên cứu và phát triển AI Anthropic (Mỹ) gần đây, theo The Guardian.

Việc phụ thuộc vào các công ty công nghệ tư nhân cũng đặt ra câu hỏi về minh bạch và kiểm soát. Nhiều hệ thống AI hoạt động như “hộp đen”, khiến quân đội khó kiểm chứng thuật toán hoặc phát hiện sai lệch. Điều này làm gia tăng rủi ro trong các quyết định nhạy cảm, đặc biệt khi liên quan việc sử dụng vũ lực, theo Trung tâm vì công lý Brennan.