Trường hợp Chỉ chừng đó thôi của nhạc sĩ Phạm Duy cho thấy bài hát từng được chỉnh sửa qua các thời điểm khác nhau. Những thay đổi về câu chữ, cách dùng từ có thể xuất phát từ bối cảnh sáng tác hoặc tư duy nghệ thuật theo từng giai đoạn. Vì vậy, việc tồn tại nhiều phiên bản lời hát không phải hiếm.
Trước đây, âm nhạc được lưu truyền qua bản in và ký ức người nghe, khi điều kiện lưu trữ – phát hành chưa đồng bộ. Một ca khúc có thể xuất hiện ở nhiều tuyển tập, mỗi lần in lại phát sinh sai lệch do biên tập, ghi chép hoặc chính tác giả điều chỉnh. Theo thời gian, mỗi phiên bản hình thành một “đời sống riêng” trong công chúng. Khi ca sĩ chọn thể hiện phiên bản này thay vì phiên bản khác, tranh luận dễ nảy sinh, nhất là trong thời đại mạng xã hội, nơi mọi khác biệt đều bị soi chiếu. Nhiều khán giả quen với một bản lời cố định từ băng đĩa cũ hoặc ký ức cá nhân, từ đó mặc định đó là chuẩn mực duy nhất. Ranh giới giữa “hát sai” và “chọn dị bản” vì thế trở nên mong manh.
Câu chuyện trên cũng đặt ra yêu cầu cao hơn với người biểu diễn: khi thể hiện tác phẩm của các tên tuổi lớn, ca sĩ (hay người chịu trách nhiệm sản xuất âm nhạc cho bài hát này) phải tìm hiểu kỹ tư liệu, xuất xứ và các dị bản. Sự cẩn trọng này vừa thể hiện sự tôn trọng tác giả, vừa hạn chế những hiểu lầm, “ồn ào” không đáng có.
Ở chiều ngược lại, công chúng cũng cần cách tiếp cận rộng mở hơn. Thay vì vội vàng quy kết đúng – sai, người nghe nên tìm hiểu và đối chiếu thông tin một cách bình tĩnh.
Để hạn chế tranh cãi, vai trò của gia đình nhạc sĩ, đơn vị nắm bản quyền và các trung tâm lưu trữ là then chốt. Gia đình tác giả thường giữ bản thảo (gốc), các chỉnh sửa cuối cùng hoặc ý nguyện về bản chính thức. Khi có sự xác nhận rõ ràng từ đại diện hợp pháp, người biểu diễn và công chúng sẽ có cơ sở tham chiếu đáng tin cậy.
Bên cạnh đó, các tổ chức, công ty quản lý bản quyền cần “bảo vệ quyền tác giả” nhiều hơn việc thu phí, hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu chuẩn hóa về ca từ, năm sáng tác và các dị bản đã công bố. Một nguồn tư liệu thống nhất, minh bạch, dễ tiếp cận sẽ giúp ca sĩ hay người có nhu cầu sử dụng chủ động tra cứu, đồng thời tạo căn cứ đối chiếu khi phát sinh tranh luận. Về lâu dài, số hóa và hệ thống hóa kho tàng âm nhạc không chỉ nhằm giảm tranh cãi, mà còn là giải pháp căn cơ để bảo tồn di sản nghệ thuật.
