Dự án nhà ở xã hội phường Diên Hồng, TP.HCM (khu vực quận 10 trước đây)- Ảnh: T.T.D.
Liên quan đến nhiệm vụ này, hầu hết các doanh nghiệp, người dân đều cho rằng việc cắt giảm đã được làm quyết liệt trong các nhiệm kỳ vừa qua nhưng đến nay vẫn tồn tại nhiều thủ tục, điều kiện kinh doanh gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thậm chí các chuyên gia còn cho rằng việc cắt giảm có nơi chưa đi vào thực chất và lần này cần phải khắc phục.
Thủ tục dự án nhà ở xã hội mất 9 tháng
Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc Công ty CP bất động sản EZ, cho rằng trong lĩnh vực xây dựng, đầu tư, kinh doanh bất động sản, dù khung pháp lý khá thông thoáng, nhưng khi đi vào từng quy định cụ thể, doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian.
Một dự án xây dựng tòa nhà chung cư, chủ đầu tư phải qua nhiều lần xin ý kiến các sở ngành liên quan. Chẳng hạn, trước khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, doanh nghiệp phải xin ý kiến các sở ngành về sự phù hợp quy hoạch, đến khi được phê duyệt quy hoạch xây dựng chi tiết 1/500 lại phải xin ý kiến một lần nữa.
Ngoài ra, trước khi khởi công xây dựng, doanh nghiệp phải trình cấp thẩm quyền thẩm định phương án PCCC tòa nhà. Và sau khi hoàn thành, doanh nghiệp lại phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền nghiệm thu phương án PCCC tòa nhà trước khi đưa vào sử dụng.
Cũng theo ông Toản, dù nghị quyết 201/2025/QH15 của Quốc hội cho phép thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội theo hướng rút ngắn thủ tục đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhưng theo quy trình này thì thời gian phê duyệt thủ tục đầu tư một dự án trung bình cũng mất khoảng 9 tháng.
Nếu phát sinh vướng mắc, thời gian phê duyệt dự án càng bị kéo dài hơn. Thực tế tại Hà Nội, nhiều dự án nhà ở xã hội dù được phê duyệt chủ đầu tư nhưng lại vướng chỉ tiêu dân số nên phải chờ xin ý kiến các sở ngành để điều chỉnh, tăng chỉ tiêu về mật độ dân số trước khi xây dựng.
Đối với các dự án nhà ở thương mại, dù Quốc hội đã ban hành nghị quyết 171/2024/QH15 cho phép thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất. Nhưng trên thực tế, khi chủ đầu tư mua được đất lại phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch các khu đất trước khi xây dựng.
Và để có được quy hoạch xây dựng nhà ở trên đất đã nhận chuyển nhượng, doanh nghiệp phải thực hiện hàng loạt các thủ tục liên quan. “Có thể thấy trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, quy định bên trên đã mở, thông thoáng giống như chúng ta mở cửa chính của một ngôi nhà, nhưng để sử dụng được phải tiếp tục mở khóa cửa từng phòng”, ông Toản ví von.
Còn theo đại diện một doanh nghiệp bất động sản tại Hà Nội, thủ tục cấp phép xây dựng các dự án nhà ở, khu đô thị hiện nay nhanh chậm với tùy từng trường hợp. Đối với các chủ đầu tư lớn, thực hiện các siêu dự án như trục cảnh quan sông Hồng, khu đô thị Olympic…, thành phố cho áp dụng cơ chế đặc biệt trong cấp phép đầu tư và giải phóng mặt bằng.
Do vậy, các thủ tục liên quan tới dự án được thực hiện đồng thời cùng lúc nên chỉ sau khoảng 3 – 4 tháng, chủ đầu tư dự án đã có mặt bằng sạch để xây dựng. Tuy nhiên, cũng có những dự án mắc kẹt nhiều năm chưa thể xây dựng vì vướng đủ thứ.
Theo Vasep, ngành thủy sản đang đối mặt với hàng loạt vướng mắc, khó khăn về thủ tục hành chính – Ảnh: CHÍ QUỐC
Nhiều quy định bất cập, ngành thủy sản gặp khó
Trong kiến nghị gửi tới Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) mới đây, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) đã nêu ra hàng loạt vướng mắc, khó khăn về thủ tục hành chính mà các doanh nghiệp thủy sản đang gặp phải. Cụ thể, trong lĩnh vực kiểm dịch, an toàn thực phẩm, Vasep cho rằng quy định bắt buộc doanh nghiệp trong khu công nghiệp (KCN) đấu nối nước thải vào hệ thống xử lý tập trung của KCN là quy trình “xử lý kép” bất hợp lý.
Theo đó, doanh nghiệp tự xử lý đạt cột B, sau đó đưa vào hệ thống nước thải của KCN để xử lý tiếp lên cột A, khiến tổng chi phí bị đội lên rất cao từ 18.500 – 28.000 đồng/m3, trong khi nếu doanh nghiệp tự đầu tư xử lý đạt chuẩn cột A từ đầu, chi phí chỉ từ 5.500 – 10.500 đồng/m³, giúp tiết kiệm 13.000 – 17.500 đồng/m³, tương đương hàng trăm tỉ đồng/năm cho toàn ngành.
Vì thế, Vasep kiến nghị Quốc hội xem xét sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020 và nghị định 08/2022 theo hướng cho phép doanh nghiệp thủy sản trong KCN được miễn trừ đấu nối hệ thống tập trung nếu tự đầu tư, vận hành hệ thống xử lý riêng đạt chuẩn cột A trước khi xả thải.
Vasep cũng nêu những bất cập trong hướng dẫn về mức thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với phế phẩm, phụ phẩm thủy hải sản. Theo đó, cùng một sản phẩm phế liệu (đến từ hai dây chuyền sản xuất, dây chuyền sản xuất sản phẩm sơ chế và dây chuyền sản xuất sản phẩm có gia nhiệt), bán cho cùng một khách hàng tại cùng một thời điểm nhưng lại có hai thuế suất VAT khác nhau.
Vì vậy, hiệp hội đề nghị Bộ Tài chính có văn bản hướng dẫn cho tất cả các chi cục thuế địa phương và các doanh nghiệp để các loại phế liệu, phế phẩm, phụ phẩm thủy hải sản (dù của mặt hàng sơ chế hay chế biến) nhưng chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường thì không phải kê khai, tính nộp thuế VAT ở khâu kinh doanh thương mại.
Ngoài ra, Vasep cũng cho rằng đang có bất cập về thuế suất thuế VAT cho sản phẩm thủy sản đông lạnh do quan điểm không thống nhất giữa Bộ Tài chính và Cục Thuế về thuế suất VAT với sản phẩm thủy sản đông lạnh.
Vasep đề nghị Bộ Tài chính và Cục Thuế sớm có văn bản hướng dẫn thống nhất, rõ ràng gửi tới các Cục Thuế địa phương và doanh nghiệp, theo hướng ưu đãi thuế TNDN thực hiện theo công văn 2550/BTC-TCT, áp dụng cho sản phẩm được xác định là “chế biến” theo quy định.
Việc áp dụng thuế VAT phải thực hiện đúng theo thông tư 219 của Bộ Tài chính, không mặc định rằng nếu sản phẩm được hưởng ưu đãi thuế TNDN thì phải chịu thuế VAT 10%. Nếu sản phẩm đông lạnh chưa qua chế biến sâu, chỉ sơ chế như rửa, cấp đông, cắt khúc… cần được xác định là không chịu thuế VAT như trước nay vẫn áp dụng.
“Việc hướng dẫn cần mang tính thống nhất, áp dụng đồng bộ trên toàn quốc để tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu và thực hiện khác nhau, làm tăng gánh nặng và rủi ro cho doanh nghiệp”, đại diện hiệp hội này kiến nghị.
Công nhân dệt may tại một nhà máy ở TP.HCM – Ảnh: QUANG ĐỊNH
Nhiều thủ tục, điều kiện kinh doanh “hành” doanh nghiệp
Trong khi đó, ông Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, cho biết còn nhiều quy định chưa phù hợp trong ngành sản xuất chăn nuôi và thực phẩm, dù đã có sửa đổi trong quy định để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Cụ thể, theo ông Dương, sau khi Quốc hội thông qua việc sửa đổi, bổ sung Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, hàng hóa sẽ được phân loại mức độ rủi ro để quản lý. Vấn đề đặt ra là phân loại ra sao, phương pháp quản lý thế nào để vừa tạo điều kiện môi trường tốt nhất cho hoạt động sản xuất kinh doanh, vừa có không gian cho cơ quan quản lý kiểm soát sản phẩm đảm bảo an toàn, doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh.
Như với ngành chăn nuôi, một sản phẩm thức ăn chăn nuôi bao gồm nguyên liệu thông thường như ngô, đậu tương, đậu nành… không có rủi ro cao, nhưng có những thức ăn bổ sung như kim loại, lại có yếu tố rủi ro cao hơn, nên cần phân loại sao cho phù hợp. Hay nhiều mặt hàng khác như phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật… phân loại vào nhóm nào?…
Theo ông Dương, trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp, các bộ cần dũng cảm bỏ bớt công việc, chỉ thực hiện chức năng kiến tạo và thiết kế chính sách để phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương thực hiện. Cũng với đó, phải tăng cường hậu kiểm theo hướng kiểm soát rủi ro, kiểm soát mối nguy, tăng cường vai trò tự chịu trách nhiệm của người sản xuất kinh doanh, thay vì thắt chặt quản lý.
Bởi muốn tăng trưởng hai con số, nâng cao sức cạnh tranh sản phẩm hàng hóa, cần phải nâng cao sức sản xuất, giải phóng tiềm năng sản xuất đang còn nằm trong dân, doanh nghiệp. “Do đó, phải tập trung cải cách thể chế, thủ tục và điều kiện kinh doanh. Mạnh dạn cắt giảm những điều kiện kinh doanh không cần thiết, không đảm bảo tính khả thi trong thực hiện”, ông Dương nói.
Ông Đỗ Văn Vẻ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Hưng Yên, cho rằng việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đã được làm quyết liệt trong nhiệm kỳ vừa rồi, song vẫn được Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ này quan tâm và ưu tiên ngay, cho thấy đây vẫn đang là vấn đề cấp bách, cần tiếp tục được tháo gỡ. Nếu giảm được các thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ của doanh nghiệp sẽ có ý nghĩa rất lớn và cần thiết trong bối cảnh khó khăn hiện nay.
* Ông Đỗ Văn Tuấn (Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam):
Sớm gỡ nút thắt kỹ thuật trong triển khai xăng E10
Để hiện thực hóa lộ trình triển khai xăng sinh học (E10) vào tháng 6-2026 theo chỉ đạo của Chính phủ, việc cấp bách là phải tháo gỡ các nút thắt về tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục hành chính. Theo đó, Bộ Khoa học và Công Nghệ cần khẩn trương sửa đổi quy chuẩn quốc gia QCVN 01:2022/BKHCN.
Cụ thể, cần nâng giới hạn hàm lượng oxy trong xăng E5 và xăng E10 từ mức 3,7% hiện tại lên khoảng 5 – 5,3%. Vì theo phân tích, do ethanol có hàm lượng oxy rất cao (chiếm gần 35% khối lượng), nên với tỉ lệ phối trộn 10% ethanol, hàm lượng oxy trong xăng E10 đã chạm ngưỡng 3,5%. Nếu giữ nguyên quy định cũ, các đơn vị buộc phải tìm nguồn xăng nền gần như không chứa oxy, một nguồn cung cực kỳ khan hiếm trên thị trường quốc tế, gây khó khăn rất lớn cho việc pha chế.
Song song đó, để đảm bảo an ninh năng lượng và duy trì nguồn cung trong nước, đề xuất điều chỉnh hàm lượng olefin đối với các loại xăng mức 3, 4, 5 lên ngưỡng 38%, phù hợp với thực tế sản xuất tại Nhà máy lọc dầu Dung Quất. Việc áp dụng quá sớm các tiêu chuẩn khí thải khắt khe về olefin có thể làm giảm đáng kể sản lượng cung cấp xăng nền ra thị trường. Ngoài ra, cần làm rõ các yêu cầu kỹ thuật đối với ethanol nhiên liệu (E100), khẳng định đây là nguồn gốc sinh học từ nông, lâm nghiệp để đảm bảo mục tiêu kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường.
Ngoài ra, theo tôi, nên cho phép doanh nghiệp đầu mối thuê phòng thử nghiệm thay vì bắt buộc phải đầu tư hệ thống phòng nghiên cứu riêng biệt theo quy định cũ. Chưa hết, cần rút ngắn quy trình cấp phép cho các trạm phối trộn, không thể để kéo dài từ 2 – 3 tháng như hiện nay, nhằm giúp doanh nghiệp kịp thời triển khai cung ứng xăng E10 ra thị trường đúng tiến độ.
Làm lỡ cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng việc cắt giảm thủ tục không cần thiết, chấn chỉnh quản lý nhà nước để tạo ra sự hiệu quả trong quản lý, thúc đẩy khối doanh nghiệp tư nhân phát triển là rất cần thiết.
Chẳng hạn, đối với hoạt động xuất nhập khẩu, cần đơn giản hóa, giảm thủ tục để doanh nghiệp giải phóng hàng hóa nhanh hơn, tránh những thiệt hại không đáng có, đặc biệt trong đó các khâu về kiểm nghiệm, hồ sơ chứng từ xuất nhập khẩu thực hiện rất lâu vì các cơ sở kiểm nghiệm chỉ định đôi khi không đủ đáp ứng nhu cầu, khâu làm thủ tục hồ sơ qua kênh online dù có nhiều nỗ lực từ cơ quan nhà nước nhưng còn thiếu ổn định, quá tải.
Trong khi đó, ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, cho rằng Chính phủ cần mạnh dạn hơn nữa trong việc cắt giảm thủ tục, có thể chỉ còn khoảng 50 – 60% so với số thủ tục hành chính hiện nay, đặc biệt trong lĩnh vực như bất động sản, xây dựng. Trên thực tế, nhiều trường hợp doanh nghiệp đầu tư dự án phải chờ thời gian lâu vẫn chưa được triển khai vì quy định chồng chéo, khiến doanh nghiệp bị chôn nguồn vốn, lỡ cơ hội sản xuất và phát triển.
Ngoài ra, theo ông Vũ, cũng cần cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục, phương thức triển khai thủ tục. Bởi nhiều dự án được Chính phủ giao về cho địa phương, nhưng địa phương cứ xem xét tới lui về quy hoạch, trình tới trình lui qua nhiều cấp, rồi ra đến Trung ương. Điều này khiến doanh nghiệp chờ đợi rất lâu, làm lỡ cơ hội đầu tư, trong khi thị trường thay đổi rất nhanh, nhu cầu đối tác luôn đổi mới…
Các doanh nghiệp đề nghị sớm gỡ nút thắt về kỹ thuật, thủ tục để sớm triển khai bán xăng E10 – Ảnh: T.T.D
Cắt giảm điều kiện kinh doanh phải thực chất
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Minh Thảo, chuyên gia đến từ Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược trung ương, cho biết thời gian qua Bộ Tư pháp đã tích cực phối hợp với các bộ, ngành và VCCI để rà soát, lên phương án cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp nhưng đây là một công việc phức tạp, không dễ thực hiện trong thời gian ngắn.
Theo bà Thảo, việc rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh đã được thực hiện trong nhiều năm qua, nhưng vẫn còn thiếu thực chất. Đôi khi số lượng điều kiện kinh doanh được kê khai là cắt giảm về mặt hình thức, từ nhiều thủ tục, điều kiện được gộp thành một thủ tục với nhiều bước thực hiện khác nhau nên không tạo ra sự thông thoáng thực chất.
Để quá trình cắt giảm điều kiện kinh doanh thực chất hơn, bà Thảo đề xuất Chính phủ nên giao cho Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp cùng các bộ, ngành quản lý chuyên môn thực hiện rà soát trong từng lĩnh vực để cắt giảm. Bởi chỉ có các bộ, ngành quản lý chuyên môn mới biết được thực chất đâu là điều kiện kinh doanh không thực sự cần thiết, phải cắt giảm để tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.
Báo cáo phương án cắt giảm trước 20-4
Ngày 13-4, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc họp của Thường trực Chính phủ họp bàn về giải pháp, cách thức thực hiện cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh.
Theo đó, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu bắt tay ngay vào việc. Mặc dù kết luận 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV yêu cầu triển khai các nhiệm vụ này trong quý 2 nhưng các cơ quan phải làm rất nhanh, hoàn thành sớm nhất có thể, thực hiện có kết quả, bảo đảm chất lượng, thực chất, đúng tiến độ.
Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh việc này đòi hỏi trách nhiệm rất lớn của các bộ ngành với quyết tâm rất cao, các bộ trưởng phải trực tiếp vào cuộc, Thủ tướng yêu cầu ngày 20-4, các bộ phải đề xuất với Thường trực Chính phủ, Chính phủ phương án cắt giảm, cải cách để các đơn vị liên quan thông qua phương án trong tháng 4.
Các bộ trưởng phải trực tiếp chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của bộ để đơn giản hóa, cắt giảm và phân cấp giải quyết. Đồng thời cắt giảm danh mục 198 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và 4.603 điều kiện kinh doanh. Mục tiêu là để người dân, doanh nghiệp dễ hiểu, dễ làm, dễ thực hiện.
Người đứng đầu Chính phủ cũng giao Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính phủ thực hiện tốt nhiệm vụ “gác cửa”, kiểm soát thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh. Các bộ trưởng phải chịu trách nhiệm nếu để lọt các thủ tục, điều kiện kinh doanh không đáp ứng yêu cầu. Trong quá trình cắt giảm, đơn giản hóa, cần chú ý lắng nghe, nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu các kiến nghị, đề xuất của doanh nghiệp, hiệp hội.
Về phân cấp giải quyết thủ tục hành chính, cần tiếp tục rà soát, đánh giá những nội dung phân cấp. Trong đó, bộ ngành chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục. Cấp cơ sở tiếp tục nâng cao chất lượng, năng lực cán bộ để giải quyết phát sinh từ thực tiễn. Việc này nhằm tránh những nội dung chung chung, không thiết thực. Đưa cán bộ từ sở ngành xuống tăng cường cho cơ sở.
Cùng với đó, các bộ ngành cần quyết liệt hoàn thiện cơ sở dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu gắn với doanh nghiệp, người dân, nền kinh tế và hoạt động chỉ đạo, điều hành. Tái cấu trúc quy trình theo hướng tái sử dụng dữ liệu, thông tin trong giải quyết thủ tục hành chính.
Tinh thần là người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần. Những thông tin, dữ liệu đã có thì tuyệt đối không yêu cầu người dân và doanh nghiệp phải cung cấp. Cán bộ làm thủ tục phải tra cứu trên cơ sở dữ liệu; phải có quy định pháp luật rất cụ thể về việc này.
