Israel tạo bài toán khó cho Mỹ – Iran

Bất chấp Mỹ và Iran thông báo đạt thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần, Israel vẫn tiến hành đợt oanh tạc mạnh nhất từ đầu cuộc xung đột lên lực lượng Hezbollah, đồng minh của Iran tại Li Băng.

Mỹ – Iran hiểu lầm?

Hôm qua (9.4), quân đội Israel tiếp tục tấn công thêm các mục tiêu tại Li Băng, theo Reuters. Một ngày trước đó, Israel tiến hành đợt không kích phối hợp với 50 chiến đấu cơ tham gia, oanh tạc 100 mục tiêu bằng khoảng 160 quả bom, tên lửa. Đây là đợt oanh tạc lớn nhất tại Li Băng từ khi xung đột ở Trung Đông bùng phát cách đây 6 tuần.

Chính quyền Li Băng thông báo đợt tấn công ngày 8.4 làm ít nhất 254 người thiệt mạng và hơn 1.160 người bị thương. Hôm qua, Hezbollah tuyên bố đã phóng một loạt rốc két về phía Israel nhằm đáp trả việc đối phương “vi phạm thỏa thuận ngừng bắn”. Chiều qua, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố Tel Aviv sẽ tiếp tục tấn công Hezbollah ở bất cứ nơi nào cần thiết cho đến khi khôi phục hoàn toàn an ninh cho người dân miền bắc Israel, giáp Li Băng.

Đợt tấn công của quân đội Israel tại Li Băng đang đặt ra thách thức trực tiếp đối với thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran, khiến Tehran đe dọa rút khỏi cuộc đàm phán hòa bình dự kiến diễn ra tại Islamabad (Pakistan) vào ngày 11.4. 

Hiện tại, có sự mâu thuẫn giữa các bên về phạm vi của thỏa thuận ngừng bắn. Pakistan – nước trung gian hòa giải – và Iran đều cho rằng thỏa thuận bao gồm cả Li Băng trong khi Israel tuyên bố ngược lại. Về phía Mỹ, Phó tổng thống J.D. Vance cho rằng có “sự hiểu lầm chính đáng” giữa Mỹ và Iran về việc ngừng bắn tại Li Băng. Ông nhấn mạnh Mỹ chưa từng hứa hay bày tỏ gì về chuyện đó, trong khi Iran nghĩ ngược lại. “Điều chúng tôi đã nói là việc ngừng bắn sẽ tập trung vào Iran và các đồng minh của Mỹ, cả Israel và các nước Ả Rập vùng Vịnh”, ông Vance giải thích tại Hungary rạng sáng 9.4 (giờ VN).

Như một tín hiệu nhằm cứu vãn tình hình, Phó tổng thống Mỹ cho biết Israel đã đồng ý kiềm chế tại Li Băng trong quá trình Mỹ và Iran đàm phán, song ông cũng cảnh báo Tehran về hậu quả nghiêm trọng nếu phá vỡ thỏa thuận. Các đồng minh truyền thống của Mỹ như Anh, Pháp, Úc cũng yêu cầu phải bao gồm Li Băng trong thỏa thuận ngừng bắn.

Cuộc đàm phán lâm nguy

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đăng bài viết trên mạng xã hội X, trích dẫn lại bài đăng ban đầu của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nêu rõ rằng Iran, Mỹ và đồng minh đồng ý ngừng bắn ngay lập tức “tại tất cả mọi nơi, gồm cả Li Băng”. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf thì cho rằng 3 điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn ban đầu đã bị vi phạm, trong đó có việc ngừng tấn công Li Băng. Do đó, ông đánh giá việc đàm phán thêm là “không hợp lý”. Chưa rõ tuyên bố này có đồng nghĩa với việc đặt dấu chấm hết cho cuộc đàm phán với Mỹ vào cuối tuần này hay không.

AP hôm qua đưa tin phía Pakistan đã siết chặt an ninh tại Islamabad, triển khai thêm hàng trăm cảnh sát và lực lượng bán quân sự trước sự kiện quan trọng sắp tới. Nhà Trắng thông báo Phó tổng thống Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Mỹ. Iran chưa công bố thành phần tham dự nhưng ông Ghalibaf và Ngoại trưởng Araghchi dự kiến sẽ đại diện, theo Reuters.

Hôm qua, Đại sứ Iran tại Pakistan Reza Amiri Moghadam đăng bài trên X nói phái đoàn nước này dự kiến đến Islamabad vào tối 9.4 để tham gia cuộc đàm phán nghiêm túc dựa trên đề xuất 10 điểm của Iran, bất chấp cáo buộc Israel liên tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Theo tờ The Guardian, bài viết sau đó bị xóa mà không rõ lý do. Truyền thông Iran dẫn nguồn tin riêng cảnh báo nước này sẽ rút khỏi thỏa thuận nếu Li Băng tiếp tục hứng chịu oanh kích.

Theo phân tích của Trung tâm Soufan – Viện nghiên cứu chính sách tại New York (Mỹ), thỏa thuận ngừng bắn tạm thời đang đứng bên bờ vực sụp đổ do các đợt không kích của Israel ngày 8.4. Trong bài phân tích hôm qua, trung tâm này cho rằng ngay cả khi Li Băng chính thức không phải là một phần của thỏa thuận, đợt tập kích của Israel vẫn có khả năng bị coi là hành động leo thang do quy mô rất lớn. “Đợt tấn công của Israel có thể được hiểu là nỗ lực gây chia rẽ giữa Iran với các lực lượng ủy nhiệm của nước này, và cũng là sự đáp trả cho việc bị gạt ra ngoài lề trong những cuộc đàm phán ngừng bắn ban đầu”, Trung tâm Soufan phân tích.

Tuy nhiên, trang Axios dẫn lời một quan chức cấp cao Mỹ cho hay Nhà Trắng không lo ngại về tình hình tại Li Băng sẽ khiến thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ. Sáng qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài trên mạng xã hội Truth Social nhắc đến việc đàm phán thỏa thuận nhưng không đề cập tình hình Li Băng. Nhà lãnh đạo tuyên bố toàn bộ tàu chiến, máy bay, quân nhân và vũ khí Mỹ sẽ ở lại khu vực quanh Iran cho đến khi thỏa thuận được tuân thủ đầy đủ. “Nếu vì bất kỳ lý do gì mà điều đó không xảy ra thì việc nổ súng sẽ bắt đầu với quy mô lớn hơn và mạnh hơn trước đây”, ông cảnh báo.