Rộ tin Iran thúc Houthi chuẩn bị chiến dịch mới, eo biển Bab el-Mandeb ‘nóng’ sau Hormuz

Theo trang The Conversation, sau eo biển Hormuz, giờ đây các nhà phân tích cảnh báo một “điểm nóng” mới có thể xuất hiện: eo biển Bab el-Mandeb.

Điều này là bởi vào ngày 28-3, lực lượng Houthi – nhóm vũ trang kiểm soát phần lớn miền bắc Yemen và có liên hệ với Iran – đã tham chiến, phóng tên lửa về phía Israel lần đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran hôm 28-2.

Yemen nằm ở một bên của eo biển Bab el-Mandeb. Lực lượng Houthi trước đây đã tấn công tàu thuyền ở Biển Đỏ, gây gián đoạn lớn vào cuối năm 2023 và 2024.

Hôm 31-3, Hãng tin Bloomberg tường thuật: “Theo các quan chức châu Âu am hiểu vấn đề, Iran đang thúc đẩy lực lượng Houthi chuẩn bị cho một chiến dịch tấn công mới nhằm vào tàu thuyền ở Biển Đỏ, tùy thuộc vào việc Mỹ có tiếp tục leo thang trong cuộc chiến với Cộng hòa Hồi giáo Iran hay không”.

Bất kỳ chiến dịch nào của Houthi nhằm vào tàu thuyền ở Biển Đỏ và khu vực gần eo biển Bab el-Mandeb đều sẽ gây bất ổn thêm nữa cho thị trường năng lượng toàn cầu.

Eo biển Bab el-Mandeb có gì đặc biệt?

Eo biển Bab el-Mandeb (hay Bab al-Mandab) rộng khoảng 30km tại điểm hẹp nhất, nằm giữa Yemen trên bán đảo Ả Rập và hai quốc gia Eritrea, Djibouti bên phía châu Phi. Tên của eo biển này trong tiếng Ả Rập có nghĩa là “Cổng nước mắt”, do điều kiện nổi tiếng nguy hiểm tại đây.

Tuyến đường này trở nên cực kỳ quan trọng bởi vì cùng với kênh đào Suez ở Ai Cập, nó cho phép tàu thuyền đi trực tiếp giữa Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương thông qua Biển Đỏ và vịnh Aden.

Trước khi kênh đào Suez được mở vào thế kỷ 19, tàu thuyền phải đi vòng xuống tận mũi phía nam châu Phi để kết nối hai khu vực này. Ví dụ, một tàu chở dầu từ Saudi Arabia đến Hà Lan chỉ cần đi khoảng 12.000km nếu qua Biển Đỏ, so với hơn 20.000km nếu vòng qua châu Phi.

Trong điều kiện bình thường, có tới 14% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua eo biển Bab el-Mandeb.

Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) ước tính rằng vào năm 2025, khoảng 4,2 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển Bab el-Mandeb mỗi ngày. Con số này chiếm khoảng 5% sản lượng toàn cầu.

Nguy cơ trở thành điểm nghẽn thứ hai

Eo biển Bab el-Mandeb không thể bị đóng cửa hoàn toàn vì đây vẫn là một tuyến đường thủy khá rộng. Ngoài ra, không giống eo biển Hormuz, eo biển này không phải là “ngõ cụt” vì tàu thuyền vẫn có thể đi qua kênh đào Suez để ra Địa Trung Hải.

Tuy nhiên nếu không thể băng qua eo biển này, các tàu hướng đến châu Á sẽ phải vòng qua châu Phi, kéo dài hành trình thêm nhiều tuần.

Saudi Arabia đã xây dựng một phương án dự phòng để tránh eo biển Hormuz, gọi là đường ống Đông – Tây, nối thành phố Abqaiq ở phía đông với thành phố Yanbu ở phía tây bên bờ Biển Đỏ. Tuy nhiên, dầu xuất sang châu Á từ đây vẫn phải đi qua eo biển Bab el-Mandeb để tránh đường vòng, nghĩa là quá trình vận chuyển có thể bị gián đoạn.

Theo Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO), có 67 sự cố xảy ra từ tháng 11-2023 đến tháng 9-2024, gồm cả các hành vi cướp biển nhằm vào những tàu vận tải quốc tế đi qua Biển Đỏ và vịnh Aden. Một số tàu chỉ bị hư hại nhẹ, nhưng những tàu khác bị cháy lớn, ngập nước hoặc hư hỏng cấu trúc sau khi trúng tên lửa hoặc thiết bị không người lái (drone).

Dù vậy, eo biển Bab el-Mandeb chưa bao giờ bị đóng hoàn toàn và một số tàu vẫn đi qua trong suốt khủng hoảng.

Tuy nhiên, đối với các công ty vận tải biển, chỉ riêng nguy cơ bị tấn công cũng có thể đủ để làm chậm hoặc hạn chế hoạt động. Rủi ro đối với thủy thủ là rất lớn, khi họ phải đối mặt với mối đe dọa đến tính mạng.

Ngoài ra, chi phí bảo hiểm có thể trở nên cao đến mức gần như không thể chấp nhận, khiến tuyến đường này trên thực tế bị “đóng cửa”. Vào năm 2024, chi phí bảo hiểm chỉ khoảng 0,6% giá trị hàng hóa trên một con tàu, nhưng sau khủng hoảng Biển Đỏ, con số này đã tăng lên tới 2%.

Nếu cả eo biển Hormuz và eo biển Bab el-Mandeb cùng lúc bị đóng cửa, chuỗi cung ứng toàn cầu và nền kinh tế thế giới sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề