Thế trận Hormuz

Reuters ngày 1.4 dẫn thông báo của Bộ Quốc phòng Qatar cho hay một tàu chở dầu do Công ty năng lượng QatarEnergy của nước này cho thuê đã bị trúng tên lửa hành trình của Iran. Vụ việc này xảy ra trong vùng biển Qatar càng thể hiện rủi ro cao ở vùng vịnh Ba Tư – được nối với Ấn Độ Dương qua eo biển Hormuz.

Trong khi đó, tờ The Wall Street Journal đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xem xét chấm dứt chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran ngay cả khi phần lớn eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa. Bởi nỗ lực để giải tỏa eo biển này có thể khiến Mỹ tiêu tốn khá nhiều nguồn lực, thậm chí cả sinh mạng binh sĩ.

Thế trận của Iran

Thực tế, Iran có lợi thế chiến lược ở vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz để đe dọa giao thông vận tải, ngay cả sau khi phần lớn hải quân của nước này đã bị phá hủy bởi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Đặc điểm hẹp và nông, buộc các tàu qua Hormuz phải đối mặt với nhiều nguy cơ từ các vùng núi của Iran dọc theo eo biển.

Cụ thể, các chuyên gia quân sự chỉ ra rằng, nếu ở vùng biển rộng, các tàu có thể thay đổi lộ trình. Nhưng với một vùng biển hẹp thì khó chọn lựa thay đổi lộ trình. Vì thế, ở eo biển Hormuz, các tàu dễ dàng rơi vào vùng tấn công của Tehran mà quân đội Iran không tốn công tìm kiếm mục tiêu. Iran có đến khoảng 1.600 km bờ biển dọc theo khu vực Hormuz. Nhờ đó, Iran có thể linh hoạt di động các khẩu đội tên lửa để tấn công.

Các đặc điểm vừa nêu là lợi thế rất lớn để thực hiện khả năng tác chiến bất đối xứng mà Iran có thể tận dụng các loại vũ khí đơn giản. Đồng thời, phía bắc Iran có nhiều đồi, núi, thung lũng và các đảo ngoài khơi. Lực lượng của Tehran có thể dễ dàng phân tán rộng để tránh bị đối thủ loại bỏ hoàn toàn. Như thế, việc Mỹ phát hiện mối đe dọa sắp tới trở nên khó khăn hơn, nên Iran dễ dàng che giấu các hệ thống vũ khí di động.

Mặc khác, Iran sở hữu nhiều loại tên lửa và máy bay không người lái (UAV) có thể dễ dàng triển khai tấn công các tàu ở vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Theo Cơ quan Tình báo quốc phòng Mỹ, Iran đã bắt đầu triển khai thủy lôi ở eo biển Hormuz và Tehran có khoảng 5.000 quả thủy lôi bao gồm nhiều loại khác nhau. Không những vậy, tuy Mỹ đã đánh chìm nhiều tàu chiến và tàu ngầm lớn của Iran, nhưng theo các nhà phân tích, “tàu ngầm mini” là vũ khí đầy đe dọa mà Tehran có thể triển khai. Đồng thời, Iran được cho là đang triển khai một số tàu nhỏ có thủy thủ đoàn và tàu mặt nước không người lái (là các tàu không người lái chứa đầy chất nổ có thể tấn công tàu chở dầu).

Chọn lựa của Mỹ

Tờ The New York Times dẫn lời cựu trung tướng không quân Mỹ Clinton Hinote đánh giá: “Eo biển Hormuz là một vấn đề khó khăn, gần như không thể, để giải quyết chỉ bằng các biện pháp quân sự”. Theo ông, cách duy nhất để sử dụng sức mạnh quân sự nhằm mở tuyến đường thủy này là phải chiếm lãnh thổ Iran giáp với eo biển. Giải pháp này đòi hỏi một số lượng lớn lực lượng mặt đất để chiếm bờ biển. Ngay cả khi chiếm được vùng bờ biển hay đảo Kharg thì việc phòng thủ trước các cuộc tấn công từ tên lửa và UAV do Iran phát động là thách thức lớn.

Chuyên gia Benjamin Jensen, thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), cho rằng để mở cửa được eo biển Hormuz thì Mỹ phải xây dựng một liên minh quốc tế, đồng thời tăng cường khả năng cho các đối tác của Mỹ ở khu vực để phòng chống lại các cuộc tấn công mạng, UAV và tên lửa của Iran. Liên minh có thể bao gồm không chỉ tàu mà còn cả các đội phòng thủ mạng và phòng không trên mặt đất, bao gồm cả các chuyên gia Ukraine. Ngoài các đồng minh châu Âu, Mỹ nên tìm đến Nhật Bản và Hàn Quốc vốn từng có kinh nghiệm hỗ trợ chống cướp biển ở vịnh Aden, cử tàu bảo vệ trên biển. Mỹ có thể cung cấp phòng không cho các đối tác vùng Vịnh.

Phương thức vừa nêu đồng nghĩa với việc Mỹ phải chuyển từ tấn công sang phòng thủ địa hình quan trọng để đạt được lợi thế hoạt động. Nhiệm vụ này sẽ bao gồm một số lượng lớn máy bay không người lái như MQ-9 giám sát bờ biển Iran, trong khi các máy bay cường kích như A-10 và máy bay tiêm kích cần được triển khai để dập tắt các ổ tấn công trên đất liền của Iran, nhằm duy trì ưu thế trên không và vô hiệu hóa các hệ thống tên lửa đất đối không. Mỹ cần tiến hành các phi vụ liên tục và đảm bảo một chuỗi tiêu diệt chặt chẽ có thể chuyển từ xác định sang vô hiệu hóa mục tiêu trong vòng vài phút. Nỗ lực này cũng đòi hỏi hiệu quả từ hoạt động tình báo, giám sát và trinh sát trên không bằng các loại máy bay quân sự như máy bay do thám E-2D.

Lớp phòng thủ tiếp theo sẽ là trực thăng vũ trang để thiết lập lực lượng yểm trợ chống lại tàu tấn công nhanh, tàu không người lái của Iran. Song song là các tàu không người lái của Mỹ kết hợp cùng các hệ thống quét mìn. Lớp phòng thủ cuối cùng sẽ là các tàu chiến nổi kết hợp tác chiến điện tử, tên lửa và hệ thống vũ khí tầm gần để bảo vệ các tàu chở dầu.