‘Kẻ thắng, người thua’ trên thị trường năng lượng do ảnh hưởng xung đột Iran

Kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích chung nhằm vào Iran cuối tháng trước, chính quyền Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz, khiến nhiều tàu chở dầu không dám đi qua khu vực này vì lo ngại trở thành mục tiêu bị tấn công.

Động thái đã khiến giá dầu thô toàn cầu tăng mạnh và gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của người dân trên khắp thế giới, từ làm tăng hóa đơn chạy máy sưởi nhiệt của các hộ gia đình sống ở vùng Yorkshire, Anh đến việc chính quyền Pakistan yêu cầu nhiều trường học cho học sinh học trực tuyến.

Trong bài bình luận đăng tải trên trang tin BBC, cây bút kinh tế Dharshini David đã nêu tên một số quốc gia có được cơ hội phát triển kinh tế nhờ xung đột Iran cũng như những nước đang hứng chịu thiệt hại do tác động của giá năng lượng tăng cao.

Những nước có được cơ hội phát triển nhờ xung đột

Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz và tấn công hạ tầng năng lượng của nhiều quốc gia Trung Đông thời gian qua đã buộc các khách hàng phải tìm đến những nhà cung cấp năng lượng thay thế như Na Uy và Canada.

Sau khi xung đột Nga – Ukraine nổ ra vào năm 2022, nhiều quốc gia phải giảm sự phụ thuộc vào năng lượng và khí đốt của Nga. Kể từ đó, Na Uy trở thành nhà cung cấp khí đốt qua đường ống lớn nhất châu Âu khi chiếm lĩnh nhiều thị trường từng phụ thuộc vào nguồn năng lượng của Nga.

Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Politico hồi đầu tháng, Anders Opedal, Tổng giám đốc điều hành công ty năng lượng Equinor của Na Uy, tiết lộ “khoảng 90 – 95% lượng dầu Oslo sản xuất” đều được cung cấp cho thị trường châu Âu.

Dù cuộc xung đột ở Iran mang lại cơ hội phát triển cho ngành năng lượng của Na Uy, nhưng các quan chức Oslo thừa nhận nước này không thể nâng sản lượng nhanh chóng ngay cả khi căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông thắt chặt nguồn cung toàn cầu. “Chúng tôi đang hoạt động ở sát mức sản lượng tối đa”, Bộ trưởng Năng lượng Na Uy Terje Aasland nói.

Canada là quốc gia tiếp theo có được cơ hội phát triển nhờ căng thẳng ở Trung Đông. Ngay sau khi chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra, Bộ trưởng Năng lượng Canada Tim Hodgson cho biết Ottawa đã nhận được cuộc gọi từ nhiều quốc gia để hỏi liệu các công ty năng lượng của Canada có thể lấp “khoảng trống năng lượng” giữa bối cảnh giá dầu và khí đốt tăng cao do chiến sự ở Iran hay không

“Tôi phải thừa nhận rằng các nhà cung cấp năng lượng của Canada sẽ cần thời gian để phản hồi. Chúng tôi không thể thay đổi sản lượng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) chỉ trong vài ngày”, Tập đoàn Phát thanh Truyền hình Canada (CBC) dẫn lời ông Hodgson nhấn mạnh.

Những quốc gia hứng thiệt hại do giá năng lượng tăng

Chuyên gia David nhận xét, việc giá năng lượng tăng cao hiện nay đã gây ra những tác động tiêu cực đến Mỹ, Anh và nhiều quốc gia ở châu Âu.

Tổng thống Mỹ Trump hôm 12/3 từng viết trên mạng xã hội Truth Social: “Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn nhất trên thế giới, do vậy khi giá dầu tăng, Mỹ kiếm được rất nhiều tiền”. Điều hiển nhiên là nếu giá dầu thô duy trì ở mức hiện tại, các tập đoàn dầu khí của Mỹ có thể kiếm hàng chục tỷ USD doanh thu trong năm nay. Song, điều đó không có nghĩa Mỹ là quốc gia hưởng lợi từ việc giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Trước hết, một số công ty năng lượng Mỹ đang chịu ảnh hưởng nặng nề vì sự gián đoạn nguồn cung ứng dầu thô từ Trung Đông. Chẳng hạn, tập đoàn ExxonMobil có các hoạt động tại cơ sở xử lý khí tự nhiên Ras Laffan của Qatar, nơi hứng chịu thiệt hại đáng kể do các cuộc tấn công tên lửa gần đây của Iran.

Tiếp đó, sau nhiều năm cắt giảm công suất do phải đối mặt với giá bán buôn giảm, các tập đoàn khai thác dầu đá phiến của Mỹ về ngắn hạn sẽ không thể nhanh chóng tăng sản lượng dầu khai thác. Lý do sau cùng và cũng là quan trọng nhất là người dân Mỹ, tính trên trung bình đầu người, là những đối tượng tiêu thụ nhiên liệu nhiều nhất trên thế giới. 

Xăng dầu, khí đốt và các nguồn nhiên liệu liên quan đóng vai trò quan trọng trong đời sống của người dân Mỹ, từ việc tăng nhiệt độ máy sưởi trong mùa đông khắc nghiệt ở khu vực Trung Tây nước Mỹ cho đến nhiên liệu dùng cho xe tải khắp toàn quốc. Các chuyên gia kinh tế của Đại học Oxford từng cảnh báo một khi giá dầu thô tăng lên 140 USD/thùng và ở nguyên mức đó thì nền kinh tế Mỹ đối mặt nguy cơ suy thoái.

Dĩ nhiên, Mỹ không phải là quốc gia duy nhất bị tổn thương. Việc người tiêu dùng ở châu Âu, nhất là tại Anh, phụ thuộc vào nguồn khí đốt nhập khẩu đồng nghĩa với rủi ro lớn hơn đối với tăng trưởng kinh tế. 

Ví dụ, dầu thô và khí ga chiếm hơn một nửa lượng tiêu thụ năng lượng ở Anh. Do vậy, giá năng lượng một khi ở mức cao sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến những điều đơn giản nhất như hóa đơn máy sưởi nhiệt trong các hộ gia đình ở Anh.

Truyền thông Thái Lan cho hay một loạt tỉnh ở khu vực phía bắc và đông bắc nước này đang đối mặt với việc thiếu hụt nhiên liệu trầm trọng, nhất là dầu diesel.

Mỹ đang nỗ lực đảm bảo mọi thùng dầu có sẵn trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng ngày càng trầm trọng, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa Washington phải tạm thời dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt nhất định với Iran.

Dù Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã yêu cầu các nước thành viên mở kho dự trữ dầu mỏ nhưng việc eo biển Hormuz tắc nghẽn vẫn khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu bất ổn.