Một cơ sở khí đốt tại mỏ khí South Pars ở bờ phía bắc Vịnh Ba Tư, gần TP Asalouyeh (Iran) – Ảnh: AP
Cuộc tấn công của Israel vào mỏ khí South Pars – trụ cột năng lượng của Iran – đang làm rung chuyển thị trường dầu khí toàn cầu, đẩy giá dầu thô Brent vượt ngưỡng 112 USD/thùng và đặt cả khu vực Vịnh Ba Tư trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng.
Ngày 19-3, giá dầu thô Brent tiếp tục tăng lên 112 USD/thùng sau khi Israel ném bom mỏ khí South Pars của Iran vào ngày 18-3. Đây là lần đầu tiên kể từ ngày 28-2, các cơ sở sản xuất năng lượng trực tiếp bị nhắm tới trong cuộc xung đột, thay vì các cơ sở dầu khí thông thường như kho chứa hay công trình khác.
Truyền thông Israel xác nhận các cuộc tấn công này có sự đồng ý của Mỹ. Đáp trả, Iran đã tấn công các cơ sở khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar và nhắm tên lửa vào Saudi Arabia ngay trong ngày 19-3.
Lo ngại leo thang mất kiểm soát
Theo báo New York Times, South Pars là trụ cột năng lượng của Iran, chiếm khoảng 70% sản lượng khí đốt quốc gia. Iran và Qatar cùng khai thác chung mỏ khí đốt lớn nhất thế giới này. Các báo cáo ban đầu cho thấy phần bị hư hại chiếm gần 12% tổng sản lượng khí đốt của Iran – một con số đủ để châm ngòi phản ứng tức thì từ Tehran.
Cuộc tấn công nhằm vào “trái tim” hạ tầng khí đốt Iran đánh dấu bước leo thang đáng kể trong các hoạt động quân sự của Israel và Mỹ. Trước đó, cả hai phần lớn tránh nhắm vào các cơ sở sản xuất năng lượng của Iran ở vùng Vịnh – chính sách ngầm giúp kiềm chế đà tăng giá dầu toàn cầu.
Sau đòn tấn công vào South Pars, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã kêu gọi người dân tại các quốc gia quanh Vịnh Ba Tư – bao gồm Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) – rời khỏi khu vực gần các cơ sở dầu khí, cảnh báo những nơi này sẽ trở thành mục tiêu tiếp theo.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar, ông Majed al-Ansari, lên án đây là “bước đi nguy hiểm và vô trách nhiệm giữa bối cảnh leo thang quân sự hiện nay trong khu vực”, đồng thời nhấn mạnh: “Việc nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng cấu thành mối đe dọa đối với an ninh năng lượng toàn cầu, cũng như đối với người dân trong khu vực và môi trường của họ”.
Bộ Điện lực Iraq cũng thông báo hoạt động xuất khẩu khí đốt từ Iran sang Iraq đã bị cắt đứt hoàn toàn, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng lan rộng.
Hậu quả có thể kéo dài nhiều năm
Theo báo Guardian, các chuyên gia cảnh báo bất kỳ thiệt hại đáng kể nào đối với hoạt động sản xuất cũng có thể gây ảnh hưởng trong nhiều năm. Ông Saul Kavonic, nhà phân tích tại Công ty MST Financial, nhận định: “Một sự kiện khiến hoạt động sản xuất mất đi vài triệu thùng sẽ có tác động lớn hơn, vì không có cách nào bổ sung kho dự trữ ngay cả khi chiến sự kết thúc”. Ông đánh giá việc tấn công một cơ sở LNG là điều tồi tệ nhất, vì có thể mất vài năm để sửa chữa.
Với Iran, thiệt hại tại South Pars còn có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu khí đốt và điện vốn đã kéo dài. Chuyên gia năng lượng Dalga Khatinoglu từ Azerbaijan nhận định Iran đang rơi vào “một cuộc khủng hoảng thiếu hụt khí đốt nghiêm trọng”. Ngay cả trước khi bị tấn công, nhiều tỉnh của Iran đã phải chịu cảnh mất điện và thiếu khí đốt, đặc biệt vào mùa đông.
Dù sở hữu trữ lượng khí đốt tự nhiên lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Nga, Iran sản xuất khoảng 260 tỉ mét khối mỗi năm nhưng sản lượng tại South Pars đang giảm khoảng 10 tỉ mét khối mỗi năm do mỏ bước vào giai đoạn suy giảm tự nhiên, cộng thêm hạ tầng xuống cấp. Dù thiếu hụt trong nước, Iran vẫn xuất khẩu khoảng 18 tỉ mét khối khí đốt mỗi năm sang Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq.
Giáo sư Nima Shokri, chuyên gia kỹ thuật môi trường tại Đại học Công nghệ Hamburg (Đức), cảnh báo: “Cuộc tấn công vào South Pars không chỉ gây hư hại hạ tầng. Nó còn phát tán chất ô nhiễm vượt qua biên giới, đồng thời làm tê liệt hệ thống năng lượng của Iran, qua đó phơi bày những rủi ro khi nhắm vào các cơ sở năng lượng nuôi sống cả một khu vực”.
Ông Trump dọa phá hủy mỏ khí Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump cố gắng tạo khoảng cách với các cuộc tấn công của Israel, khẳng định trên nền tảng Truth Social ngày 18-3 rằng “Mỹ không biết gì về cuộc tấn công này”.
Tuy nhiên, ông đồng thời đưa ra lời cảnh báo cứng rắn: Nếu Iran tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng của Qatar, Mỹ sẽ “cho nổ tung toàn bộ mỏ khí South Pars với sức mạnh và năng lượng mà Iran chưa từng thấy hay chứng kiến trước đây”. Qatar là đồng minh thân thiết của Washington và là nơi đặt căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở vùng Vịnh.
