UBND TP.HCM vừa ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp năm 2026, trong đó mong muốn ít nhất 28% học sinh theo ngành khoa học, kỹ thuật, công nghệ. Trong ảnh: học sinh tìm hiểu hướng nghiệp tại Trường cao đẳng công nghệ cao Đồng An (TP.HCM) – Ảnh: KHOA LÊ
Các ý kiến khác mà Tuổi Trẻ ghi nhận cũng kỳ vọng nghị quyết Đại hội phải nhanh chóng đi vào đời sống.
Trao đổi với báo Tuổi Trẻ, ông Khương nêu con số có thể ước lượng là khoảng 3 tháng tới. Khoảng thời gian này không chỉ là một mốc thời gian hành chính, mà là một phép thử lịch sử về bản lĩnh cải cách, tinh thần dám hành động và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
“Nếu tận dụng tốt giai đoạn này để tạo xung lực và đà cải cách thực chất, Việt Nam có thể bước vào chặng đường 20 năm phía trước với một khí thế mới: tự tin hơn, chủ động hơn và đủ năng lực để biến khát vọng hùng cường thành hiện thực”, ông Khương nhấn mạnh.
Tinh thần và cách tiếp cận của những thay đổi đã được thể hiện rõ trong bài viết “Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!” của Tổng Bí thư Tô Lâm ngay sau khi ký ban hành nghị quyết Đại hội XIV với 5 thông điệp xuyên suốt là Hành động – Đột phá – Kỷ luật thực thi – Vì dân – Kết quả cụ thể.
GS.TS VŨ MINH KHƯƠNG
Cửa sổ vàng cơ hội
GS.TS Vũ Minh Khương
* Đại hội XIV vừa khép lại trong không khí kỳ vọng rất cao. Theo ông, điều gì làm nên ý nghĩa đặc biệt của giai đoạn ngay sau đại hội, nhất là giai đoạn vàng như ông đã nêu?
– Đại hội XIV mở ra một giai đoạn phát triển mới không chỉ bởi tầm nhìn chiến lược, mà bởi yêu cầu rất rõ ràng về nâng cao năng lực tổ chức thực hiện. Trong những thời khắc như vậy, xã hội thường hội tụ ba yếu tố hiếm có: sự đồng thuận cao về mục tiêu, niềm tin vào định hướng và khát vọng được chứng kiến những thay đổi cụ thể trong đời sống hằng ngày.
Từ kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn Việt Nam, 3 tháng tới chính là “cửa sổ vàng cơ hội” không thể lấy lại. Đây là giai đoạn mà kỳ vọng xã hội còn nguyên vẹn, bộ máy còn nhiều động lực đổi mới và dư địa hành động chưa bị bào mòn bởi quán tính cũ. Nếu trong 3 tháng tới đây, các quyết sách được cụ thể hóa bằng hành động rõ ràng, xã hội sẽ hình thành một niềm tin mới rằng cải cách là có thật, là đang diễn ra và là điều có thể đo đếm được.
* Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, ông nhìn nhận vai trò của khoảng thời gian vàng này với vị thế và cơ hội bứt phá của Việt Nam?
– Thế giới đang trải qua những chuyển động sâu sắc chưa từng có – từ địa chính trị, tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu cho đến tác động mang tính cách mạng của trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh đó, các quốc gia có tiềm năng nhưng chậm chuyển động sẽ rất dễ bị bỏ lại phía sau.
Với Việt Nam, thời gian đầu sau Đại hội XIV không chỉ là chuyện nội bộ của một nhiệm kỳ, mà là phép thử về khả năng nắm bắt thời cơ lịch sử. Nếu tận dụng tốt giai đoạn này để tạo xung lực cải cách đủ mạnh, Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào quỹ đạo phát triển mới, nơi niềm tin xã hội, năng lực điều hành và sức mạnh toàn dân được kích hoạt đồng thời.
Từ tinh thần nghị quyết đến hành động có kết quả đo đếm được
* Ông nhiều lần nhấn mạnh rằng giai đoạn này không phải để “làm tất cả”, mà để tạo xung lực. Vậy tinh thần và cách tiếp cận cốt lõi giai đoạn này nên là gì?
– Giá trị của những ngày tháng này không nằm ở số lượng văn bản hay hội nghị mà ở những chuyển biến thực chất mà người dân có thể cảm nhận được. Đây là giai đoạn để phá vỡ quán tính cũ, tạo ra một chuẩn mực mới về hành động và trách nhiệm.
Tinh thần xuyên suốt cần là hành động đột phá và kỷ luật thực thi. Mỗi cấp, mỗi ngành phải lựa chọn rất ít việc nhưng là những việc trúng nhất – những điểm nghẽn đang trực tiếp kìm hãm phát triển hoặc gây bức xúc xã hội. Khi những “nút thắt” này được tháo gỡ dù chỉ một phần, niềm tin sẽ lan tỏa rất nhanh và tạo động lực cho những cải cách sâu hơn.
* Làm thế nào để tránh tình trạng hình thức, phong trào trong việc xây dựng các chương trình hành động ở thời điểm này ở bộ, ngành và địa phương?
– Điều quan trọng nhất là phải gắn trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là người đứng đầu. Xã hội không cần những lời hứa chung chung, mà cần thấy rõ điều gì đã thay đổi, thay đổi ở đâu và ai chịu trách nhiệm.
Bên cạnh đó, tính công khai và phản hồi xã hội có ý nghĩa then chốt. Khi tiến độ được cập nhật minh bạch, khi người dân và doanh nghiệp có kênh góp ý thực chất, bộ máy sẽ tự tạo ra áp lực cải cách tích cực. Chính sự giám sát xã hội đó là động lực mạnh mẽ để chương trình hành động không trượt sang hình thức.
Ứng dụng khoa học – công nghệ tham khảo thông tin thủ tục hành chính ở Trung tâm phục vụ hành chính công phường Cát Lái, TP.HCM – Ảnh: HỮU HẠNH
Chọn đúng điểm nghẽn để tạo lan tỏa cải cách
* Theo ông, đâu là tiêu chí quan trọng nhất khi lựa chọn các sáng kiến cho giai đoạn vàng này?
– Một sáng kiến chỉ thực sự có giá trị khi chạm đúng “nỗi đau xã hội” – những trăn trở kéo dài và rất cụ thể của người dân, doanh nghiệp. Khi cải cách đánh trúng điểm đó, hiệu ứng niềm tin sẽ lan tỏa nhanh hơn bất kỳ chiến dịch truyền thông nào.
Bên cạnh khả năng triển khai ngay và tạo kết quả sớm, sáng kiến cần có tác động cải biến, tức là thay đổi cách làm, cách nghĩ, chứ không chỉ xử lý một hiện tượng bề mặt. Quan trọng hơn nữa, nó phải mở ra khả năng nhân rộng và duy trì trong trung và dài hạn, để thời gian đầu nhiệm kỳ này thành nền móng cho cả nhiệm kỳ.
* Ông từng đề xuất sáng kiến “mỗi địa phương làm sạch một dòng sông” như một ví dụ tiêu biểu. Vì sao ông cho rằng đây là một lựa chọn phù hợp?
– Dòng sông không chỉ là yếu tố tự nhiên, mà là một phần căn tính văn hóa và ký ức cộng đồng của người Việt. Ô nhiễm sông ngòi là nỗi trăn trở kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh kế và chất lượng sống của người dân. Vì vậy, làm sạch sông là một hành động “vì dân” rất cụ thể, dễ cảm nhận và giàu ý nghĩa biểu tượng.
Quan trọng hơn, đây là một sáng kiến tổng hợp đòi hỏi sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng, đồng thời phản ánh rõ kỷ luật thực thi và năng lực điều phối của bộ máy.
Để làm việc này, các địa phương đánh giá hiện trạng trong xanh của tất cả con sông trên địa bàn của mình và cùng toàn dân bàn cách làm sạnh trong thời gian sớm nhất với những tiến bộ thấy rõ ngay. Cả nước sẽ có hội đồng chấm điểm và đánh giá tiến bộ này và xếp hạng theo chỉ số trong xanh và mức độ tiến bộ sau giai đoạn này và định kỳ hằng năm. Cùng với đó, cả nước xác định ý chí chiến lược là Việt Nam vào nhóm nước có các con sông trong lành nhất thế giới và coi mục tiêu này quan trọng hơn cả bóng đá hay thi hoa hậu. Khi người dân thấy dòng sông quê hương mình trong xanh trở lại từng ngày, họ sẽ tin rằng nghị quyết không chỉ đúng trên giấy mà đã thực sự đi vào cuộc sống.
* Đại biểu Quốc hội NGUYỄN HỮU THÔNG (Lâm Đồng):
Lấy thực thi làm thước đo
Điểm nổi bật của văn kiện Đại hội XIV chính là tinh thần hành động được thiết kế ngay từ đầu. Đặc biệt, việc xây dựng chương trình hành động song song với văn kiện đại hội là bước tiến rất quan trọng trong tư duy lãnh đạo và quản trị quốc gia. Theo đó, chương trình hành động đã làm rõ đầy đủ các yếu tố “chủ thể – lộ trình – nguồn lực – đích đến”, tạo điều kiện để triển khai ngay sau đại hội, tránh tình trạng chậm trễ, lúng túng trong tổ chức thực hiện.
Thông điệp “nói ít – làm nhiều – làm đến cùng” được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị rất cao, mà còn là lời đáp thẳng thắn trước những hạn chế đã tồn tại nhiều năm nay. Đây là lời giải trực diện cho “điểm yếu lớn nhất” đã được chỉ ra từ lâu, “quyết sách đúng nhưng thực thi chậm” hay tồn tại tình trạng “nói nhiều làm ít”, “trên nóng dưới lạnh” gây lãng phí nguồn lực xã hội, giảm niềm tin của nhân dân.
Từ thông điệp đó đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là người đứng đầu. Trong bối cảnh mới, cán bộ không chỉ cần bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức mà còn phải có năng lực thực tiễn, khả năng nhận diện đúng điểm nghẽn, cơ hội phát triển và đưa ra quyết sách phù hợp với quy luật khách quan. Mỗi nhiệm vụ được giao phải gắn với trách nhiệm cá nhân rõ ràng; kết quả thực hiện phải được đo lường cụ thể, minh bạch. Thước đo cao nhất không phải là báo cáo hình thức, mà là hiệu quả thực tế và mức độ hài lòng, tín nhiệm của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Tôi đặc biệt tâm đắc với nhấn mạnh của Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu tại đại hội là niềm tin của nhân dân đối với Đảng không đến từ lời nói, mà đến từ việc làm. Vì vậy, tinh thần hành động của Đại hội XIV không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là nền tảng lâu dài cho một nền quản trị quốc gia hiệu quả, kỷ cương, vì nhân dân. Đồng thời, yêu cầu cao nhất đặt ra hiện nay là các cấp ủy, chính quyền, nhất là người đứng đầu, cán bộ, đảng viên phải gương mẫu đi đầu, nhanh chóng đưa nghị quyết đại hội thành hành động thực tiễn, đạt kết quả cụ thể, nhìn thấy rõ ở cuộc sống.
* PGS.TS NGUYỄN NGỌC SƠN (Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội):
Người đứng đầu phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu đi đầu
Việc Đại hội XIV của Đảng xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là bước đi tất yếu nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Chủ trương này phù hợp với xu thế phát triển của thế giới, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng trí tuệ và sức sáng tạo của con người Việt Nam.
Văn kiện Đại hội XIV đã phát đi thông điệp mạnh mẽ và rõ ràng; vấn đề then chốt hiện nay là tổ chức thực hiện một cách quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả để biến chủ trương đúng đắn thành kết quả cụ thể trong thực tiễn. Như Tổng Bí thư Tô Lâm và văn kiện đại hội đã nhấn mạnh, cần chuyển mạnh từ tư duy “nói nhiều” sang tư duy “nói ít – làm nhiều – làm đến cùng”; kiên quyết khắc phục tình trạng hình thức, “nói hay, làm dở”, “nói không đi đôi với làm”. Chỉ thị số 01 của Bộ Chính trị cũng yêu cầu đổi mới căn bản tư duy từ “học tập, quán triệt” sang “hiểu sâu – hành động đúng – làm đến cùng”. Theo đó, mỗi cấp ủy, tổ chức Đảng, mỗi cán bộ đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu, phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu đi đầu trong việc chuyển hóa quyết sách của Đảng thành hành động cụ thể, kết quả rõ ràng và hiệu quả thực chất.
* TS Lương Việt Quốc (Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Real-time Robotics):
Thể chế là đòn bẩy nhanh nhất
Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đặt ra một tinh thần rất rõ ràng là đột phá thể chế, nói đi đôi với làm, và làm nhanh. Đây không chỉ là khẩu hiệu chính trị, mà là yêu cầu sống còn nếu Việt Nam muốn tận dụng được cơ hội lịch sử trong kỷ nguyên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Từ góc nhìn của một người trực tiếp làm công nghệ, tôi cho rằng nhiệm vụ cấp bách sau đại hội là nhanh chóng tạo ra các cơ chế, chính sách đủ thông thoáng để những ngành công nghệ chiến lược có thể phát triển thực chất. Ngành máy bay không người lái (UAV) – một trong sáu ngành công nghệ chiến lược quốc gia và sẽ được ưu tiên phát triển ngay trong năm – là một ví dụ điển hình.
Vấn đề phát triển công nghệ nằm ở ba yếu tố cốt lõi là tiền, con người và thể chế. Trong đó, thể chế là đòn bẩy nhanh nhất. Cụ thể, cái chúng ta cần là môi trường để những người tham gia phát triển công nghệ được thử nghiệm, được sai và được sáng tạo. Những thủ tục cấp phép, thử nghiệm, bay kiểm tra UAV nếu quá rườm rà sẽ vô tình bóp nghẹt đổi mới. Trong khi đó, chỉ cần một quyết định đúng, một cơ chế sandbox hợp lý là có thể mở ra cả một không gian phát triển mới.
Tôi rất vui khi gần đây Bộ Khoa học và Công nghệ đã mời những người làm thực tế tham gia đóng góp chính sách. Việc cơ quan quản lý ngồi cùng bàn với doanh nghiệp, nhà khoa học là tín hiệu cho thấy tinh thần “nói thật, làm thật” đang dần được hiện thực hóa.
