NATO trong hố sâu chia rẽ

Cuộc trường chinh đến Davos lần này của Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như không “xuôi chèo mát mái” khi ông phải đổi sang máy bay dự phòng, do chuyên cơ Không lực Một gặp trục trặc nên quay về lại căn cứ không quân Andrew (bang Maryland, Mỹ).

Đồng minh quay lưng

Trong khi đó, AP đưa tin Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 20.1 có bài phát biểu tại WEF ở Davos. Bài phát biểu tuy không đề cập Tổng thống Trump, nhưng lại ám chỉ rất nhiều về vị tổng thống này. Ông nêu ra: “Gần đây, các cường quốc đã bắt đầu sử dụng hội nhập kinh tế làm vũ khí, thuế quan làm đòn bẩy, cơ sở hạ tầng tài chính làm cưỡng chế, chuỗi cung ứng làm lỗ hổng để khai thác”.

“Bạn không thể sống trong sự dối trá của lợi ích chung thông qua hội nhập, khi hội nhập trở thành nguồn gốc của sự phụ thuộc của bạn”, Thủ tướng Carney cảnh báo thêm.

Qua bài phát biểu, Thủ tướng Carney mô tả sự kết thúc của kỷ nguyên được củng cố bởi quyền lực bá chủ của Mỹ, gọi giai đoạn hiện tại là “một sự rạn nứt”. “Chúng ta đang ở giữa một sự rạn nứt, không phải là một quá trình chuyển đổi”, ông nhấn mạnh và cũng chỉ trích cả lãnh đạo các nước khác khi không phối hợp để chống lại những hành vi áp đặt. Đồng thời, ông khẳng định Canada đồng hành, ủng hộ quyền tự quyết của Đan Mạch và Greenland. Thủ tướng Canada tuyên bố nước này phản đối những biện pháp thuế nhằm vào Greenland. Mặt khác, ông Carney cho biết Canada sẽ thúc đẩy sự phát triển của năng lực nội tại và đa dạng hóa các mối quan hệ hợp tác.

Tương tự, một số nhà lãnh đạo châu Âu cũng chỉ trích việc Mỹ tăng thuế đối với một số thành viên NATO vì vấn đề Greenland.

Trong khi đó, trước khi lên đường đến Davos, ông Trump tiếp tục nhấn mạnh quyết tâm thâu tóm Greenland và tuyên bố không ngần ngại tăng cường các biện pháp thuế quan, từ chối các đề nghị ngoại giao. Vị chủ nhân Nhà Trắng đăng các tin nhắn văn bản riêng tư của các nhà lãnh đạo châu Âu đang cố gắng ghi chú hòa giải. Không những vậy, ông còn đăng tải lên mạng xã hội tấm hình mô tả ông cắm cờ Mỹ lên Greenland kèm chú thích cho rằng đây là lãnh thổ của Mỹ.

Thế khó cho các đồng minh NATO của Mỹ

TS Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) – đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, chỉ ra rằng các thành viên NATO ở châu Âu thời gian qua tốn không ít nguồn lực hỗ trợ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga, trong khi tình hình kinh tế lại khám ảm đạm. Chính vì thế, khó khăn với các thành viên NATO ở châu Âu càng trở nên lớn hơn khi Tổng thống Trump gây sức ép để hợp nhất Greenland về Mỹ.

Trong khi đó, TS Bremmer chỉ ra rằng vị chủ nhân Nhà Trắng có 2 cách thức ưa thích là: FAFO (nếu liều lĩnh thì nhận gánh hậu quả) đối với các nước “dưới cơ”; TACO (quay lại đàm phán) đối với các nước lớn và cứng rắn. Điển hình, với các nước ở khu vực Mỹ La tinh và vùng Caribe thì ông Trump áp dụng cách thức FAFO, với ví dụ điển hình là Venezuela. Ngược lại, với Trung Quốc thì chủ nhân Nhà Trắng phải TACO khi tìm cách ngồi lại vào bàn đàm phán với ông Tập Cận Bình – Chủ tịch nước Trung Quốc. Tương tự, với Nga thì ông Trump cũng đang áp dụng TACO.

Với châu Âu hiện tại và cả Canada, liên quan vấn đề Greenland, TS Bremmer cho rằng Tổng thống Trump đang “chơi” FAFO. Điều này khiến cho các nước vốn là đồng minh thân cận của Mỹ, nhưng đang phải tăng cường phối hợp với nhau, thậm chí tìm đến “tay chơi” lớn khác ngoài nhóm như Thủ tướng Canada Mark Carney vừa có chuyến công du Trung Quốc, để đối phó với áp lực từ Washington.

Tuy nhiên, các thành viên NATO ở châu Âu lại thiếu sự thống nhất về chính sách trước Mỹ. Điển hình, trước đòn trừng phạt thuế thêm 10% mà Nhà Trắng áp dụng nhằm vào 8 thành viên NATO ở châu Âu (Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan), một số nước châu Âu cho rằng cần đáp trả, thậm chí đình chỉ thỏa thuận thương mại Mỹ – EU được ký kết hồi tháng 8.2025. Trong khi đó, Thủ tướng Anh Keir Starmer lại mềm mỏng hơn khi cho rằng động thái của Tổng thống Trump chỉ nhằm “biểu diễn”, nên châu Âu không cần đáp trả.

Sự thiếu thống nhất đó, theo TS Bremmer, ông Trump đang đến Davos với quan điểm sẵn sàng xé nát các thỏa thuận đồng minh xuyên Đại Tây Dương, nếu như các đồng minh NATO ở châu Âu không đồng ý cho Mỹ thâu tóm Greenland. Chính vì thế, vị chuyên gia cho rằng NATO có thể đang đứng trước nguy cơ đi vào hồi kết mà tự thân các nước thành viên của khối này ở châu Âu không thể tự quyết. Để ngăn cản điều này, ngoài nỗ lực của các thành viên NATO ở châu Âu, thì còn một yếu tố quan trọng là sức ép trong chính nước Mỹ khi ngay cả nhiều nghị sĩ đảng Cộng hòa cũng chỉ trích tham vọng của Tổng thống Trump.