Nhịp điệu trong tiếng cười có thể đã được thừa hưởng từ tổ tiên chung của người và vượn lớn – Ảnh: PARENTS
Trong nghiên cứu công bố ngày 25-6 trên tạp chí Communications Biology, nhóm của nhà linh trưởng học Chiara De Gregorio, Đại học Warwick (Anh), cho rằng tiếng cười của trẻ em và các loài vượn lớn có chung một cấu trúc nhịp điệu đáng chú ý.
Khi bị cù lét, các âm thanh cười xuất hiện theo những khoảng nghỉ tương đối đều, gợi ý một kiểu kiểm soát phát âm có tổ chức hơn cách con người từng hình dung về linh trưởng.
Từ kết quả này, nhóm nghiên cứu đặt ra giả thuyết rằng đặc điểm nhịp điệu trong tiếng cười có thể đã được thừa hưởng từ tổ tiên chung của người và vượn lớn, sống cách đây khoảng 15 triệu năm.
Manh mối trong những tràng cười khi bị cù lét
Âm thanh không để lại hóa thạch. Các nhà khoa học không thể đào lên một mẫu vật rồi nghe lại cách tổ tiên con người từng cười, phát âm hay giao tiếp. Vì vậy, tiếng cười của các loài linh trưởng hiện nay trở thành một “cửa sổ” hiếm hoi giúp quan sát những dấu vết còn sót lại của quá trình tiến hóa giọng nói.
Để tìm kiếm manh mối này, nhà linh trưởng học Chiara De Gregorio và các cộng sự đã phân tích 140 chuỗi tiếng cười của vượn lớn non và trẻ em. Các loài được đưa vào nghiên cứu gồm đười ươi, khỉ đột, bonobo, tinh tinh và trẻ em từ 6 tháng đến 7 tuổi.
Nhóm nghiên cứu so sánh tiếng cười trong hai bối cảnh khi bị cù lét và khi chơi đùa xã hội.
Kết quả cho thấy trong bối cảnh bị cù lét, tiếng cười của trẻ em và vượn lớn có nhịp điệu ổn định hơn. Các âm thanh cười nối tiếp nhau theo khoảng cách tương đối đều, giống như có một “nhịp nền” chung.
Ở những tình huống chơi đùa tự nhiên, tiếng cười trở nên biến động hơn do cơ thể liên tục vận động, lăn lộn, rượt đuổi hoặc giằng co với bạn chơi.
Theo bà De Gregorio, trong lúc chơi, một con vật hoặc một đứa trẻ có thể vừa chạy, vừa lăn, vừa va chạm, vừa thay đổi tư thế. Những chuyển động ấy ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp thở, khiến chuỗi cười khó giữ được sự đều đặn.
Bối cảnh bị cù lét, ít biến động hơn, giúp các nhà khoa học quan sát rõ hơn cấu trúc nhịp điệu của tiếng cười.
Nhìn từ góc độ tiến hóa, tiếng cười vì vậy có thể tiết lộ nhiều hơn cảm xúc vui vẻ. Đằng sau một tràng cười là sự phối hợp giữa não bộ, hệ hô hấp và cơ quan phát âm. Khi các âm thanh cười xuất hiện theo nhịp nhất quán, chúng phản ánh một mức độ kiểm soát vận động phát âm nhất định.
Các nhà nghiên cứu cho rằng có mối liên hệ giữa tiếng cười ở loài người và vượn lớn – Ảnh: POPULAR SCIENCE
Con người đã trở thành bậc thầy của tiếng cười
Dù có điểm tương đồng sâu xa, tiếng cười của con người vẫn mang nhiều khác biệt so với vượn lớn. Nghiên cứu cho thấy con người có nhịp cười nhanh hơn, đồng thời điều chỉnh tiếng cười linh hoạt hơn trong các bối cảnh xã hội khác nhau.
Ở người, tiếng cười có thể xuất hiện khi vui đùa, thân mật, xã giao, bối rối hoặc căng thẳng. Một tiếng cười lịch sự trong cuộc trò chuyện công việc khác với tràng cười thoải mái giữa bạn bè thân thiết. Tiếng cười cũng có thể giúp xoa dịu không khí, tạo kết nối hoặc che giấu cảm xúc thật.
Ở vượn lớn, tiếng cười thường gắn chặt hơn với chơi đùa hoặc tiếp xúc cơ thể như cù lét. Chính sự khác biệt này khiến các nhà khoa học cho rằng trong quá trình tiến hóa, con người đã từng bước phát triển khả năng kiểm soát tiếng cười tốt hơn, từ đó mở rộng cách sử dụng âm thanh trong giao tiếp xã hội.
Ông Simon Townsend – nhà nghiên cứu giao tiếp của linh trưởng tại Đại học Zurich (Thụy Sĩ) – nhận định kết quả nghiên cứu phù hợp với ngày càng nhiều dữ liệu cho thấy các loài vượn lớn có quyền kiểm soát hệ thống thanh âm cao hơn cách hiểu trước đây. Điểm khác biệt chính nằm ở chỗ con người kiểm soát các phát âm tiếng cười tốt hơn.
Nhóm tác giả cho rằng sự gia tăng tốc độ và độ linh hoạt của tiếng cười có thể đã diễn ra dần dần trong dòng tiến hóa của họ Người. Từ những loài có nhịp cười chậm hơn hoặc kém đều hơn như đười ươi, quá trình tiến hóa có thể đã dẫn đến kiểu cười nhanh, giàu sắc thái và nhạy với bối cảnh xã hội hơn ở con người hiện đại.
Nghiên cứu về tiếng cười vì thế mở ra một câu hỏi lớn hơn, là trước khi con người có ngôn ngữ phức tạp, tổ tiên của chúng ta đã kiểm soát âm thanh của mình đến mức nào.
