Video: Xuân Ngọc
Những ngày tháng 7, tiết trời Phan Rang nắng gắt. Trong khu vườn rộng hơn 2.000m2, ông Nguyễn Tùng Minh Tân (53 tuổi) đi dọc các hàng chà là, kiểm tra từng gốc cây. Dừng dưới một tán lá xòe rộng, ông cẩn thận vén lớp lưới bọc quanh buồng quả để xem màu trái, độ chín và tình trạng sâu bệnh.
Trên thân cây, hàng trăm buồng chà là được bao bọc cẩn thận, treo sát nhau. Có buồng vàng óng, có buồng đỏ au, buồng khác chuyển đỏ sẫm, trông bắt mắt. Quả chen quả, nặng trĩu, nhiều cành phải được buộc dây đỡ để tránh gãy.
“Trái này phải chăm kỹ từng chút. Từ lúc ra hoa đến thu hoạch là cả quá trình theo dõi, thụ phấn, tỉa quả, bao trái”, ông Tân nói.
Tại vườn, ông Tân trồng 85 cây chà là với nhiều giống khác nhau từ Thái Lan như Red Barhee, Yellow Barhee, Khenizi, Dahan, Red Joly… Mỗi giống có màu sắc, dáng quả và hương vị riêng. Yellow Barhee cho quả vàng bắt mắt, Khenizi có màu đỏ, còn Red Joly khi chín mang sắc đỏ sẫm.
Chia sẻ với PV VietNamNet, ông Tân cho hay ông sinh ra ở tỉnh Ninh Thuận (nay là tỉnh Khánh Hòa). Sau khi tốt nghiệp ngành kiến trúc tại Đại học Kiến trúc TPHCM, ông làm việc trong lĩnh vực xây dựng nhiều năm rồi trở về quê, từng công tác tại Sở Xây dựng Ninh Thuận (cũ), sau đó mở doanh nghiệp thiết kế, xây dựng.
Cơ duyên với loại cây này bắt đầu hơn chục năm trước, khi ông thường mua chà là nhập khẩu từ Dubai về cho mẹ ăn. Những trái chà là tươi màu vàng, giòn, ngọt khiến ông ấn tượng.
Đến khi dịch Covid-19 xảy ra, có nhiều thời gian ở nhà, ông lên mạng tìm hiểu cây giống, ban đầu chỉ định mua vài cây trồng chơi. Năm 2021, ông đặt mua 10 cây chà là cấy mô đầu tiên, giá từ 4,5-5 triệu đồng/cây. Thấy cây bén rễ, phát triển tốt trên đất Phan Rang, ông tiếp tục mua thêm nhiều đợt.
Tuy nhiên, hành trình trồng chà là không dễ dàng. Không xuất thân từ nông nghiệp, ban đầu ông trồng chưa đúng kỹ thuật nên cây phát triển chậm. Sau đó, ông tự mày mò tài liệu, học hỏi kinh nghiệm và quan sát từng giai đoạn sinh trưởng. Không ngờ, loại cây vốn quen thuộc với khí hậu khô nóng Trung Đông lại bén rễ, xanh tốt và cho trái sai.
Trồng chà là giữa nắng hạn, quả vừa chín đã có khách đặt mua
Theo ông Tân, chà là là loài cây ưa nắng, không thích mưa nhiều. Vùng Phan Rang nắng nóng, khô hạn nhưng có nét tương đồng với một số vùng trồng chà là trên thế giới. Dù vậy, muốn cây cho trái đẹp, chất lượng cao, người trồng phải nắm chắc kỹ thuật chăm sóc, nhất là khâu thụ phấn và bảo vệ trái.
Vườn chà là được ông chăm theo hướng hữu cơ, sử dụng phân chuồng, vi sinh để cải tạo đất, hạn chế can thiệp hóa học. Cây chỉ cho thu hoạch một vụ mỗi năm, từ khi ra hoa đến thời điểm hái quả kéo dài khoảng 6 tháng. Khi chín, quả chuyển từ màu xanh sang vàng, đỏ rồi đỏ sẫm.
Khi cây ra hoa, ông Tân đi từng gốc, kiểm tra từng chùm, canh thời điểm đưa phấn đực vào hoa cái. Nếu thụ phấn trễ, gặp nắng gắt, không khí khô, tỷ lệ đậu quả sẽ giảm.
Sau khi quả hình thành, mỗi buồng được bao hai lớp gồm lưới chống côn trùng và lớp bọc bên ngoài để hạn chế tác động thời tiết. Một vụ chà là từ khi ra hoa đến thu hoạch kéo dài khoảng 6 tháng.
Sau gần 5 năm chăm sóc, thuần hóa, vườn chà là bước vào vụ thu hoạch thứ hai với năng suất tăng rõ rệt. Nhiều cây cho hàng chục buồng quả. Có cây giống Red Barhee cho khoảng 10 buồng, mỗi buồng nặng chừng 10kg. Một số cây Yellow Barhee đạt khoảng 30 buồng, sản lượng gần 300kg mỗi cây.
Hiện, chà là tươi tại vườn được bán với giá khoảng 500.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng/kg, tùy giống. Những giống đặc biệt, sản lượng ít, màu sắc đẹp có giá cao hơn. Dù giá không thấp, lượng khách đặt mua thường vượt khả năng cung ứng.
“Khách vào vườn, thấy trái tận mắt là thích. Người mua ăn, người làm quà biếu hay để thờ cúng. Hái bao nhiêu bán bấy nhiêu, nhiều lúc không đủ trái”, ông Tân nói.
Dù vườn chà là cho giá trị kinh tế cao, ông Tân cho rằng không nên trồng theo phong trào. Bởi, người trồng phải chọn cây giống thật chuẩn, tìm hiểu kỹ thuật chăm sóc, thụ phấn, bao trái và kiên nhẫn vì cây cần nhiều năm mới cho thu hoạch ổn định. Hơn nữa, trồng chà là ban đầu khá tốn thời gian chăm sóc, thậm chí nặng về tài chính.
“Đây có thể là hướng đi tốt cho vùng đất khô hạn, nhưng phải làm đúng. Đừng thấy giá cao rồi trồng ồ ạt”, ông lưu ý.
Thời gian qua, khu vườn còn trở thành điểm đến lạ mắt ở Phan Rang. Nhiều người tìm đến vì tò mò, muốn tận mắt xem cây chà là ra trái thế nào giữa vùng nắng gió. Trước sự quan tâm của khách, ông Tân dự kiến mở cửa vườn đón người dân và du khách tham quan, trải nghiệm trong mùa thu hoạch.
Rót trăm triệu cho con ‘làm liều’, lão nông có ngay khu vườn thu tiền tỷNghe con trai nói về ý tưởng phá bỏ vườn mít để chuyển sang trồng dưa lưới với số vốn đầu tư lớn, lão nông Nguyễn Hải phát hoảng nhưng cũng rót cho con 100 triệu làm liều. Đến nay, ông sở hữu vườn cây cho thu hàng tỷ đồng mỗi năm.
