TS Nguyễn Mạnh Hùng (Vụ Giáo dục ĐH, Bộ Giáo dục và Đào tạo) giải đáp thắc mắc của học sinh về những dự kiến điều chỉnh trong Quy chế tuyển sinh ĐH 2026 – Ảnh: TRẦN HUỲNH
Trao đổi cùng Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Tiến Thảo cho biết Luật Giáo dục đại học bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1-1-2026 nên tuyển sinh năm 2026 có một số điều chỉnh đảm bảo quyền lợi tối đa cho thí sinh cũng như một số điều chỉnh nhỏ hướng đến công bằng cho thí sinh giữa vùng có điều kiện học tập tốt với các vùng khó khăn.
Các điều chỉnh trên cơ sở rà soát cập nhật thay đổi về địa giới hành chính sau khi sáp nhập. Tuy nhiên việc này chỉ liên quan tới quy trình, hệ thống dữ liệu. Thí sinh khi đăng ký dự thi cần lưu ý kiểm tra lại thông tin để tránh bị sai sót, ảnh hưởng đến quyền lợi trong trường hợp được cộng điểm ưu tiên khu vực.
Có điều chỉnh phương thức xét tuyển học bạ
Ông Nguyễn Tiến Thảo
* Bộ có thay đổi, điều chỉnh gì liên quan tới phương thức xét tuyển của các cơ sở đào tạo hay có quy định bỏ phương thức xét tuyển với điểm học bạ không?
– Quy chế tuyển sinh ĐH quy định cụ thể về phương thức xét tuyển để hướng tới công bằng hơn giữa các thí sinh xét tuyển vào cùng một ngành đào tạo.
Giữa các tổ hợp xét tuyển có sự gắn kết để thuận lợi, công bằng cho thí sinh và quan trọng nhất là nâng chất lượng tuyển sinh khi sử dụng các phương thức, tổ hợp phù hợp, đáng tin cậy.
Bộ khuyến khích các cơ sở đào tạo lựa chọn các phương thức có độ tin cậy cao, sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT, các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy… Hoặc áp dụng các phương thức kết hợp đa tiêu chí, trong đó tiêu chí về điểm thi chiếm tỉ trọng cao hơn.
Các yếu tố khác như chứng chỉ ngoại ngữ cũng được sử dụng đa dạng hơn nhưng cũng đảm bảo công bằng giữa nông thôn và TP.
Việc xét tuyển với điểm học bạ, chúng ta cùng nhìn nhận đây là đánh giá quá trình học tập cấp THPT nên cần nhìn nhận thấu đáo, không vì một cá thể nào đó mà ảnh hưởng đến nhiều thí sinh khác.
Bộ đang dự kiến đối với phương thức xét tuyển điểm học bạ có một số điều chỉnh như sử dụng đủ kết quả học tập sáu học kỳ cấp THPT thay vì chỉ sử dụng kết quả lớp 12 như trước đây. Đồng thời quy định nguồn tuyển này thí sinh phải đạt tối thiểu mức điểm nhất định trong kỳ thi tốt nghiệp.
Điều này không chỉ đánh giá toàn diện hơn quá trình học tập của cả quá trình THPT mà tạo động lực cho thí sinh hoàn thành tốt kỳ thi tốt nghiệp, thêm cơ hội trúng tuyển cho thí sinh có nguyện vọng xét tuyển vào ĐH.
Về tổng thể, các phương thức tuyển sinh kế thừa các năm trước đây nhưng tinh gọn hơn, yêu cầu cao hơn đảm bảo chất lượng, tăng tính trách nhiệm của cả thí sinh và cơ sở giáo dục ĐH đối với hoạt động tuyển sinh trên cơ sở tự chủ ĐH và công bằng xét tuyển.
GS.TS NGUYỄN TIẾN THẢO
Hỗ trợ việc quy đổi điểm
* Việc quy đổi tương đương trong trường hợp sử dụng nhiều phương thức xét tuyển năm trước khiến cơ sở đào tạo gặp khó khăn. Kỳ tuyển sinh 2026 có duy trì việc này không? Bộ hướng dẫn các trường khắc phục khó khăn, đảm bảo công bằng, khách quan, thuận lợi trong tuyển sinh thế nào?
– Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục quy định các cơ sở đào tạo phải có nguyên tắc quy đổi điểm trúng tuyển giữa các phương thức xét tuyển khác nhau. Dù các trường có một số khó khăn khi đưa ra quá nhiều phương thức xét tuyển trong việc xây dựng công thức quy đổi, việc này là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh đa dạng hóa phương thức tuyển sinh.
Việc này đảm bảo điểm chuẩn của một ngành phải phản ánh mức độ tương đương về năng lực cốt lõi của thí sinh trúng tuyển, bất kể bằng phương thức nào. Qua đó giải quyết vấn đề mất công bằng giữa các phương thức xét tuyển trong những năm trước.
Để khắc phục vướng mắc, bộ sẽ tiếp tục hướng dẫn chi tiết hơn để hỗ trợ các trường trong công tác quy đổi điểm.
Đồng thời kế hoạch lọc ảo năm 2026 cũng xây dựng thời gian dự phòng dài hơn, các tổ hợp quy định chặt chẽ hơn trong từng phương thức sử dụng, công tác xây dựng ngân hàng thi, đề thi ngày càng phong phú, chuẩn hóa cao nên mức độ chênh lệch điểm giữa các tổ hợp ngày càng thu hẹp.
Các quy định về điểm thưởng cũng như chuyển đổi giữa các chứng chỉ ngoại ngữ cũng cần thống nhất theo nguyên tắc chung trong hệ thống.
* Bộ có yêu cầu các trường phải dành tối thiểu bao nhiêu chỉ tiêu cho phương thức xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT không?
– Bộ không đặt yêu cầu cụ thể, đó là quyền tự chủ tuyển sinh của các trường. Các trường xây dựng phương án tuyển sinh sao cho chọn được thí sinh chất lượng có nguyện vọng theo học, đảm bảo nguyên tắc khách quan, công bằng, tạo cơ hội cho thí sinh ở các vùng nông thôn, khó khăn ít có điều kiện sử dụng các phương thức khác như xét tuyển kết quả các kỳ thi riêng do các cơ sở đào tạo tổ chức được cạnh tranh công bằng trong xét tuyển.
Khống chế số lượng nguyện vọng xét tuyển
* Năm 2026 bộ có khống chế số lượng nguyện vọng xét tuyển của thí sinh không?
– Bộ đã xin ý kiến rộng rãi từ các cơ sở đào tạo, các sở giáo dục và đào tạo và xã hội về việc nên hay không nên khống chế số lượng nguyện vọng xét tuyển. Đa số ý kiến đồng tình với hướng khống chế số lượng nguyện vọng để giảm chi phí cho thí sinh và trách nhiệm của thí sinh khi lựa chọn ngành, trường ĐH xét tuyển.
Phân tích dữ liệu các năm trước cũng thấy số thí sinh có trên 10 nguyện vọng trở lên chiếm dưới 1,5% trúng tuyển, phần lớn thí sinh đăng ký ở mức dưới 10 nguyện vọng (trên 98,5%). Do đó bộ dự thảo đề xuất số nguyện vọng tối đa là 10 với một thí sinh trong mỗi đợt xét tuyển và tiếp tục lấy ý kiến các trường.
Điều này vừa đảm bảo quyền lợi cho thí sinh đồng thời giúp thí sinh nghiêm túc hơn trong việc tìm hiểu về ngành nghề đào tạo, cân nhắc các yếu tố liên quan để lựa chọn ngành thấy phù hợp nhất với sở thích, năng lực, điều kiện của mình, tiết kiệm chi phí cho xã hội.
* Việc đăng ký trên hệ thống xét tuyển của trường và hệ thống hỗ trợ xét tuyển chung có gì khác nhau? Thí sinh cần lưu ý gì khi đăng ký xét tuyển trên hệ thống chung của bộ?
– Khác biệt giữa đăng ký nguyện vọng trên hệ thống xét tuyển riêng của trường ĐH và trên hệ thống hỗ trợ xét tuyển chung của bộ là điểm rất quan trọng mà thí sinh cần phải nắm vững vì đa phần sai sót kỹ thuật của thí sinh những năm qua đều nằm ở khâu này.
Theo đó, hệ thống xét tuyển chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo là nơi duy nhất để thí sinh xác nhận và sắp xếp thứ tự nguyện vọng. Thí sinh cần đặc biệt lưu ý nguyên tắc mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng duy nhất để cân nhắc kỹ lưỡng trước khi kết thúc. Quy trình đăng ký nguyện vọng của thí sinh được nhận khi thí sinh khẳng định và xác nhận khâu cuối cùng của thao tác đăng ký.
Những năm qua nhiều thí sinh sắp xếp nguyện vọng cẩn trọng nhưng bỏ qua thao tác xác nhận kết quả đăng ký khiến hệ thống không ghi nhận hồ sơ xét tuyển, thí sinh không có trong danh sách xét tuyển. Hệ thống xét tuyển chung sẽ lọc ảo và xét từ trên xuống, thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng nào, hệ thống dừng ở đó.
Khi đăng ký lên hệ thống, thí sinh cần đặt những nguyện vọng mình mong muốn, yêu thích lên trên theo thứ tự ưu tiên và cần tra cứu, nhập liệu chính xác thông tin mã trường (đơn vị xét tuyển), mã ngành/chương trình đào tạo để nhập chính xác.
Thí sinh có thể điều chỉnh, bổ sung không giới hạn số lần trong thời gian quy định của bộ nhưng hết thời hạn đăng ký sẽ không thay đổi được nguyện vọng nữa. Những năm qua vẫn có hiện tượng thí sinh quên xác nhận nguyện vọng hoặc bỏ qua các thao tác xác nhận sau khi điều chỉnh nguyện vọng.
Thí sinh cần nắm rõ thời điểm quy định để nộp lệ phí xét tuyển (tương đương số nguyện vọng đã đăng ký). Khi biết kết quả trúng tuyển, thí sinh phải xác nhận nhập học trên hệ thống. Nếu không làm các bước này, hệ thống sẽ không công nhận dù thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển.
Học sinh tham dự chương trình tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp 2026 do báo Tuổi Trẻ tổ chức – Ảnh: TRẦN HUỲNH
Chuẩn hóa kỳ thi do cơ sở đào tạo tổ chức
* Kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy do các cơ sở đào tạo tổ chức tạo thêm cơ hội cho thí sinh nhưng có ý kiến cho rằng mỗi cơ sở đưa ra phương thức, cách tiếp cận, độ khó của đề các kỳ thi này vênh nhau khiến thí sinh vất vả hơn khi ôn tập, tham gia. Bộ có giải pháp gì để giảm bớt những bất cập này?
– Kỳ thi tốt nghiệp THPT có mục tiêu chính là đánh giá các yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông, xét công nhận tốt nghiệp THPT nên tập trung kiểm tra kiến thức và kỹ năng cơ bản, toàn diện mà học sinh đã học, có một phần nội dung phân hóa tạo điều kiện cho việc xét tuyển.
Các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy nhằm đánh giá năng lực chuyên biệt, tư duy và khả năng giải quyết vấn đề của thí sinh để phục vụ tuyển sinh ĐH, được thiết kế để đo lường năng lực cần thiết cho ngành học cụ thể.
Quy chế tuyển sinh hiện nay quy định nguồn tuyển sinh từ kết quả học tập cấp THPT, kỳ thi tốt nghiệp THPT, các kỳ thi riêng… Do đó vấn đề còn lại nằm ở cấu trúc và nội dung đề thi của kỳ thi riêng phải đáp ứng các tiêu chí về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, thái độ và phân loại được thí sinh phù hợp với ngành đào tạo.
Để giảm bớt các bất cập, từ năm 2026 bộ sẽ có hướng dẫn nhằm chuẩn hóa các kỳ thi do các cơ sở đào tạo tổ chức. Cụ thể có yêu cầu về nội dung kiến thức được đưa vào đề thi, thời gian tối thiểu thực hiện bài thi, đảm bảo đề thi không nằm ngoài kiến thức, kỹ năng học sinh phổ thông đã học, bám sát mục tiêu phát triển năng lực, phẩm chất học sinh đã đề ra ở chương trình giáo dục phổ thông hiện hành.
Bộ cũng yêu cầu các cơ sở đào tạo sớm công bố yêu cầu của các kỳ thi để thí sinh biết và có sự chuẩn bị. Các trường phải theo dõi kết quả thi, việc quy đổi kết quả thi trong xét tuyển, đối sánh phổ điểm, kết quả học tập của học sinh ở THPT và ĐH… để có các điều chỉnh về phương thức, nội dung kỳ thi cho các năm tiếp theo.
Tổ hợp xét tuyển bắt buộc phải có môn toán hoặc ngữ văn
* Nhiều cơ sở đào tạo bỏ xét tuyển tổ hợp khối C khiến thí sinh lo lắng vì với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, các bạn chọn môn học từ lớp 10. Năm nay có quy định nào liên quan đến tổ hợp xét tuyển?
– Trước hết, chúng ta cùng nhìn nhận các trường ĐH tự chủ trong tuyển sinh. Việc xác định phương thức xét tuyển các tổ hợp nào do các trường tự quyết định và dự thảo quy chế tuyển sinh không có điều khoản nào về điều này.
Tuy nhiên khi các cơ sở đào tạo xây dựng tổ hợp xét tuyển phải dựa trên các môn học mà học sinh được học ở trường THPT phù hợp với ngành đào tạo bậc ĐH và có các môn học bắt buộc bậc THPT.
Cụ thể, mỗi tổ hợp phải có ít nhất ba môn thi, trong đó bắt buộc có môn toán hoặc ngữ văn. Trọng số tính điểm xét tuyển của môn toán hoặc ngữ văn trong tổ hợp không được dưới 1/3 tổng điểm tổ hợp theo thang điểm 30.
Bộ cũng khuyến khích các cơ sở đào tạo xây dựng tổ hợp, phương thức xét tuyển phù hợp với ngành nghề. Các trường chỉ nên xây dựng 2-3 phương thức chính. Để thuận lợi cho thí sinh có định hướng ôn tập, lựa chọn môn thi tốt nghiệp, các cơ sở đào tạo cần công bố đề án tuyển sinh trước ngày 15-2.
