Tổn thất với phi đội E-3, dù chỉ một chiếc, sẽ là vấn đề nghiêm trọng với lực lượng “máy bay mắt thần” ngày càng quý hiếm của không quân Mỹ.
Tài khoản Air Force Amn/Nco/Snco chuyên đăng tư liệu về không quân Mỹ hôm 29/3 công bố loạt ảnh kèm mô tả “máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry bị hư hại ở căn cứ không quân Prince Sultan”. Trong ảnh, toàn bộ phần đuôi máy bay gần như bị phá hủy hoàn toàn. Đĩa radar trên lưng máy bay đổ sập và nằm bên cạnh phi cơ, chưa rõ mức độ thiệt hại của phần thân trước và cánh chính.
OSINTdefender, tài khoản mạng xã hội chuyên theo dõi thông tin tình báo nguồn mở về chiến sự, chỉ ra rằng đây là một trong 6 máy bay E-3G Sentry được Mỹ triển khai ở căn cứ Prince Sultan những ngày gần đây, dựa trên tín hiệu định vị công khai hôm 20/3.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, chưa lên tiếng về thông tin và hình ảnh liên quan đến cuộc tấn công.
Chiếc E-3G bị hư hại trong ảnh công bố ngày 29/3. Ảnh: Facebook/ Air Force Amn/Nco/Snco
“Sau khi đánh giá sơ bộ, những hình ảnh này có khả năng là thật. Mất một chiếc E-3 là diễn biến rất nghiêm trọng, do mẫu máy bay này đóng vai trò rất quan trọng trong phát hiện các đợt tập kích của đối phương và điều phối hoạt động tác chiến trên nhiều mặt trận”, Tyler Rogoway, biên tập viên chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định.
Tạp chí quân sự Air & Space Forces của Mỹ và chuyên trang hàng không Aviationist đều đồng tình rằng chiếc E-3G trong ảnh đã bị phá hủy hoàn toàn, không còn khả năng sửa chữa để trở lại hoạt động. Nếu được xác nhận, đây sẽ là máy bay E-3 Sentry đầu tiên bị phá hủy do hỏa lực đối phương.
Ngoài thiệt hại về tài chính, với mỗi máy bay E-3G có giá ước tính hơn 500 triệu USD, giới chuyên gia đánh giá mất đi một chiếc Sentry, đặc biệt là một trong 6 phi cơ trực tiếp tham gia chiến dịch nhằm vào Iran, có nguy cơ làm suy giảm năng lực kiểm soát chiến trường của không quân Mỹ.
“Đây là vấn đề vô cùng nghiêm trọng, do E-3 Sentry đóng vai trò sống còn với các hoạt động như phân chia không phận, ngăn va chạm giữa các lực lượng, xác định mục tiêu và hỗ trợ mọi đơn vị trên chiến trường”, Heather Penney, cựu phi công F-16 đang làm giám đốc nghiên cứu tại Viện Hàng không Vũ trụ Mitchell có trụ sở tại Mỹ, cho hay.
Các phi công tiêm kích Mỹ và đồng minh đặc biệt cần bức tranh tổng thể chiến trường do máy bay cảnh báo sớm E-3 cung cấp. “Giá trị của E-3 nằm ở năng lực theo dõi toàn cảnh khu vực. Chúng giống như người điều khiển toàn bộ ván cờ, còn các phi công tiêm kích chỉ là những quân cờ trên đó”, bà Penney nói.
Máy bay E-3 số đuôi 75-0557 cất cánh lần cuối trước khi bị loại biên tháng 5/2023. Video: USAF
Không quân Mỹ từng sở hữu lượng lớn máy bay E-3, nhưng chỉ còn 16 chiếc trong biên chế trước khi xung đột bùng phát và không phải phi cơ nào cũng có thể cất cánh vào thời điểm bất kỳ. Tỷ lệ sẵn sàng làm nhiệm vụ trung bình của phi đội E-3 Mỹ trong năm tài chính 2024 là 55,68%, tức là chỉ có khoảng 8-9 máy bay đủ khả năng cất cánh khi có lệnh.
Một chiếc E-3 bị loại khỏi vòng chiến sẽ khiến phi đội Sentry ngày càng quá tải và giảm độ linh hoạt trong kế hoạch tác chiến.
Số máy bay còn lại sẽ phải làm nhiệm vụ trong thời gian dài hơn và tần suất cao hơn để bù đắp khoảng trống, gây áp lực lớn về mặt sức khỏe và tinh thần đối với quân nhân, cũng như tăng tốc độ hao mòn khí tài và tỷ lệ hỏng hóc. Nếu duy trì tần suất làm nhiệm vụ hiện tại, không quân Mỹ sẽ đối mặt với lỗ hổng phòng thủ, gây nguy cơ để lọt mối đe dọa từ đối phương.
“Đây là tổn thất đáng kể trong xung đột hiện tại”, Kelly Grieco, chuyên gia về chính sách quốc phòng tại Trung tâm Stimson, đánh giá.
Quân đội Mỹ không thể dễ dàng thay thế máy bay E-3G chịu thiệt hại trên chiến trường. Dây chuyền sản xuất đã đóng cửa từ năm 1992, trong khi một số máy bay trong trạng thái niêm cất sẽ cần nhiều thời gian và ngân sách để khôi phục hoạt động, cũng như nâng cấp thiết bị đạt chuẩn tương tự phi cơ bị phá hủy.
Lầu Năm Góc dự định chuyển phần lớn nhiệm vụ theo dõi, cảnh báo sớm sang mạng lưới cảm biến trên vũ trụ, song công nghệ này còn cần nhiều năm nữa mới hoàn thiện.
Hình ảnh được cho là chiếc E-3 Mỹ sau đòn tấn công của Iran hôm 26/3. Ảnh: Facebook/ Air Force Amn/Nco/Snco
Không quân Mỹ từng lên kế hoạch đặt mua 26 máy bay E-7 Wedgetail, có giá ước tính 700 triệu USD mỗi chiếc, để thay thế dòng E-3 trong giai đoạn chuyển tiếp. Tuy nhiên, quân chủng này sau đó đình chỉ dự án và chuyển sang mua máy bay E-2D được phát triển cho hải quân Mỹ, vốn có tính năng thua kém dòng E-3 và E-7, nhằm tiết kiệm chi phí.
“Động thái kỳ lạ này dẫn đến những khoảng trống trong năng lực cảnh báo sớm và kiểm soát vùng trời của không quân Mỹ, trong khi nhu cầu của họ ngày càng tăng. Mất một chiếc E-3 sẽ làm thu hẹp phi đội vốn đã nhỏ bé, đồng thời đẩy không quân Mỹ lâm vào tình thế ngày càng đáng lo ngại”, Rogoway nêu quan điểm.
Đến nay, chưa có máy bay E-2D nào được bàn giao cho không quân Mỹ.
“Tổn thất sau vụ tấn công nhằm vào căn cứ Prince Sultan không chỉ gia tăng áp lực cho phi đội máy bay cảnh báo sớm, mà còn ảnh hưởng tới năng lực tác chiến và đội ngũ chỉ huy chiến trường, cũng như hoạt động của toàn bộ quân đội Mỹ”, Penney cảnh báo.
Nguyễn Tiến (Theo War Zone, Air&Space Forces, AFP, AP)
