Tìm người từng ở bên kia chiến tuyến: ‘Chúng ta sẽ chưa dừng lại!’

CHUNG TAY RÀ TỪNG NẮM ĐẤT

Ở những hiện trường tìm kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh, “rà từng nắm đất” không phải là cách nói giàu hình ảnh mà đúng nghĩa đen. Một buổi chiều đầu tháng 4, giữa cái nắng đầu hè gay gắt của miền Trung, chúng tôi có mặt tại một khu đất thuộc thôn Long Đại (xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị), nơi đang diễn ra hoạt động tìm kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh. Đây là một trong những điểm tìm kiếm phối hợp giữa Cơ quan VN tìm kiếm người mất tích (VNOSMP – Bộ Ngoại giao) và Cơ quan Tìm kiếm tù binh và quân nhân mất tích Mỹ (DPAA).

Thật ấn tượng với một “dây chuyền” khép kín, nơi có khoảng 70 người, cả Việt lẫn Mỹ, được bố trí thành từng vị trí cụ thể, liên kết chặt chẽ với nhau. Ở khu vực nghi ngờ có dấu tích của quân nhân Mỹ mất tích, máy múc bóc tách từng lớp đất theo phương pháp bậc thang, tạo thành những hố vuông vức. Từng gàu đất sau đó được chuyển vào các xô nhựa, rồi theo tay người chuyền dần qua các công đoạn tiếp theo.

Ở công đoạn sàng lọc, đất từ gàu được đổ lên những máng kim loại, nước từ hệ thống ống dẫn xối trực tiếp xuống. Dưới dòng nước chảy mạnh, đất dần trôi qua lớp lưới, để lại phía trên những vật thể lớn hơn: có thể là đá, cũng có thể là những mảnh kim loại, xương hoặc bất cứ thứ gì đáng nghi ngờ.

Từ đây, mọi người sẽ dùng đôi tay trần lặng lẽ rà đi rà lại lớp đất ướt. Khi phát hiện vật thể lạ, công việc lập tức dừng lại ở điểm đó. Các chuyên gia tiến đến, quan sát kỹ lưỡng, rồi đưa ra quyết định: giữ lại để phân tích hay loại bỏ. Quy trình ấy lặp đi lặp lại đều đặn, nghiêm ngặt, gần như không có sai sót. Riêng tại địa điểm này, lực lượng tìm kiếm đã quay trở lại lần thứ 3…

“AI CŨNG LÀ CON NGƯỜI VÀ CHIẾN TRANH THÌ QUA LÂU RỒI”

Có khoảng 50 nông dân được thuê làm việc tại hiện trường tìm kiếm. Họ đều là người dân ở thôn Long Đại, hầu hết là phụ nữ trung niên. Bà Phan Thị Trưng (52 tuổi) tham gia công việc này gần 1 tháng. Mỗi ngày, bà cùng mọi người làm việc theo khung giờ cố định: từ 8 giờ 30 đến 11 giờ và từ 12 giờ 45 đến 15 giờ 15. “Trước khi vào làm, tụi tôi được hướng dẫn rất kỹ. Công việc chủ yếu là tay chân nên cũng không quá khó. Nhưng riêng phần xử lý những vật tìm thấy thì tụi tôi không được đụng vào, đó là việc của chuyên gia”, bà Trưng nói, tay vẫn đều đặn sàng từng vốc đất.

Bà Nguyễn Thị Khai (53 tuổi) tiết lộ mỗi ngày công được nhận 230.000 đồng. “Chúng tôi vẫn đang ở trong mùa vụ đồng áng. Nhưng rõ ràng ở quê mà được trả 230.000 đồng/ngày thì thật khó để từ chối. Những phụ nữ nông thôn như chúng tôi đến với công việc này trước hết là vì thu nhập. Nhưng nếu chúng tôi góp phần để giúp họ tìm thấy dấu vết quân nhân Mỹ mất tích thì cũng tuyệt vời. Họ vui, mình cũng vui… Bởi ai cũng là con người, ai cũng có người thân đang mong ngóng mà chiến tranh thì cũng qua lâu rồi”, bà Khai nói.

Cũng trong dây chuyền làm việc khép kín ấy, có không ít chuyên gia, nhân viên Mỹ đang mướt mồ hôi làm việc. Quỳnh Như, sinh ra tại VN nhưng lớn lên ở Mỹ, đang làm phiên dịch. Đây là lần thứ 2 Quỳnh Như trở về VN trong vai trò này. Lần trước, chị ở lại suốt 2 tháng để tham gia hỗ trợ công việc. Dù nhiệm vụ chính là phiên dịch, nhưng Quỳnh Như không chỉ đứng ngoài quan sát mà thường xuyên tham gia trực tiếp vào dây chuyền, cùng mọi người sàng đất, tìm kiếm…

“Em rất vui khi được tham gia đoàn. Thỉnh thoảng cũng buồn khi nghĩ đến chiến tranh ngày xưa, đến những người mất tích. Nhưng em thấy mình đang làm một công việc có ý nghĩa, góp phần nhỏ để kết nối 2 quốc gia”, Quỳnh Như chia sẻ.

“LỜI HỨA SẼ THỰC HIỆN ĐẾN CÙNG”

Ông Lê Công Tiến, Cơ quan VN tìm kiếm người mất tích (VNOSMP – Bộ Ngoại giao), cho rằng vụ tai nạn máy bay năm 2001 làm 16 người hy sinh nhắc nhở rằng hợp tác nhân đạo về MIA là công việc khó khăn, nguy hiểm, chứa đựng những rủi ro; nhưng từ đó các biện pháp đảm bảo an toàn cho hoạt động MIA được tăng cường. “Từ năm 2001 đến nay, có thêm gần 100 đợt hoạt động đã được triển khai an toàn, góp phần vào kết quả trao trả hàng trăm hòm đựng hài cốt và xác định được danh tính nhiều trường hợp quân nhân Mỹ mất tích để trả về gia đình họ”, ông Tiến khẳng định.

Ông John McIntyre, Đại biện Mỹ tại VN, cũng thường xuyên dõi theo những thành tựu chung mà hai bên đạt được trong nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh, trân trọng ghi nhận những bước tiến to lớn trong công tác tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích. “Các đội tìm kiếm quân nhân mất tích hoạt động trong những điều kiện địa hình khắc nghiệt bậc nhất của đất nước xinh đẹp này. Thời tiết khó lường, địa hình núi dốc hiểm trở và rừng rậm dày đặc khiến mỗi nhiệm vụ tìm kiếm, khai quật đều trở nên vô cùng phức tạp. Những ai từng bay tới các khu vực hẻo lánh và băng rừng lội suối để tiếp cận hiện trường khai quật đều thấu hiểu rằng công việc này đòi hỏi trình độ chuyên môn cao cùng sự chuẩn bị kỹ lưỡng đến mức nào”, ông John McIntyre nói.

Cũng theo ông John McIntyre, việc kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh sẽ tiếp nối. Bởi mỗi nhiệm vụ tìm kiếm, mỗi cuộc khai quật, mỗi lần xác định danh tính đều là minh chứng cho một lời hứa không phai nhạt theo thời gian. “Đó là lời hứa với các gia đình. Đó là lời hứa giữa hai quốc gia. Và đó là lời hứa mà chúng ta quyết tâm thực hiện đến cùng”, ông John McIntyre nhấn mạnh.