Việc thúc đẩy sử dụng phương tiện không phát thải đang đặt ra nhiều bài toán chính sách cho các đô thị tại châu Âu. Ở Anh quốc, chính quyền một quận thuộc hạt Kent mới đây vừa gây chú ý, khi công bố bản kế hoạch táo bạo: sẵn sàng áp dụng quy định cho phép xe điện được đỗ miễn phí tại khu vực trung tâm; trong khi các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong (xe xăng, dầu) vẫn phải trả phí như thông lệ.
Cụ thể, kế hoạch thí điểm trên đã được Hội đồng quận Ashford (hạt Kent) thông qua và dự kiến áp dụng thử nghiệm khoảng 6 tháng tại bãi đỗ xe Vicarage Lane – một trong những điểm đỗ có lưu lượng sử dụng cao nhất khu vực quận Ashford (hạt Kent). Trong thời gian áp dụng, các phương tiện chạy hoàn toàn bằng điện được miễn phí đỗ xe, còn xe sử dụng động cơ xăng, diesel và kể cả xe hybrid vẫn phải trả mức phí khoảng 1,3 bảng Anh mỗi giờ (tương đương gần 47.000 đồng). Chính quyền địa phương cho rằng đây là bước đi cần thiết nhằm giảm rào cản chi phí cho người sử dụng xe điện, trong bối cảnh giá mua xe và chi phí hạ tầng sạc vẫn còn là trở ngại lớn.
Chính sách thí điểm miễn phí đỗ xe trong khu vực đô thị cho ô tô điện của quận Ashford (hạt Kent) đang thu hút sự chú ý tại Anh quốc
ẢNH: THE SUN
Điểm đáng chú ý là chính sách miễn phí đỗ xe không đồng nghĩa với việc xe điện được sử dụng hạ tầng công cộng mà không phát sinh chi phí. Người điều khiển phương tiện vẫn phải thanh toán tiền điện khi sạc pin, với mức giá được công bố vào khoảng 0,6 bảng Anh/kWh (khoảng 21.000 đồng).
Theo lý giải của đại diện hội đồng, việc tách chi phí đỗ xe khỏi chi phí sạc giúp minh bạch hóa giá sử dụng hạ tầng. Đồng thời tránh tình trạng “phí chồng phí” khiến xe điện mất đi lợi thế so với xe xăng truyền thống trong môi trường đô thị.
Từ góc độ quản lý, chính quyền quận Ashford cho rằng, ưu đãi này mang tính thử nghiệm, nhằm đánh giá mức độ thay đổi hành vi của người dân khi được tiếp cận các chính sách khuyến khích cụ thể. Nếu lượng xe điện sử dụng bãi đỗ tăng lên, các trạm sạc được khai thác hiệu quả hơn và thời gian lưu thông, tìm chỗ đỗ được rút ngắn, mô hình này có thể được coi là thành công bước đầu trong chiến lược giao thông bền vững.
Tuy nhiên, ngay khi thông tin được công bố, không ít ý kiến phản biện đã xuất hiện. Một bộ phận người dân sử dụng xe xăng và diesel cho rằng chính sách này tạo ra sự chênh lệch rõ rệt về nghĩa vụ tài chính khi cùng sử dụng một loại hạ tầng công cộng. Trong bối cảnh không phải ai cũng có khả năng chuyển sang xe điện do chi phí đầu tư ban đầu cao, việc miễn phí đỗ xe cho một nhóm đối tượng nhất định bị xem là chưa phản ánh đầy đủ yếu tố công bằng xã hội.
Bên cạnh đó, một số ý kiến lo ngại nguy cơ phát sinh hệ lụy trong quá trình triển khai. Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, các vị trí đỗ xe kèm trạm sạc có thể bị chiếm dụng trong thời gian dài, kể cả khi phương tiện không thực sự cần sạc pin. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả khai thác hạ tầng, mà còn có thể gây ra xung đột lợi ích giữa chính những người sử dụng xe điện với nhau.
Nhiều người ủng hộ chương trình khuyến sử dụng phương tiện xanh, tuy nhiên cũng không ít ý kiến hoài nghi về sự hợp lý và tính công bằng của quy định miễn phí đỗ cho xe điện
ẢNH: THE SUN
Ở góc nhìn rộng hơn, các chuyên gia giao thông nhận định chính sách ưu đãi xe điện là xu hướng khó đảo ngược tại châu Âu, nơi các mục tiêu trung hòa carbon đang được đặt ra với lộ trình ngày càng cụ thể. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ nhiều thành phố cho thấy, ưu đãi tài chính chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm quy hoạch hạ tầng đồng bộ và cơ chế giám sát minh bạch. Việc ưu tiên một loại phương tiện không thể tách rời khỏi bài toán tổng thể về phân bổ không gian đô thị và quyền tiếp cận dịch vụ công.
Chính quyền Ashford cho biết sau giai đoạn thí điểm, toàn bộ dữ liệu về tần suất sử dụng bãi đỗ, thời gian đỗ xe và phản hồi từ người dân sẽ được tổng hợp để đánh giá hiệu quả thực tế. Trên cơ sở đó, hội đồng sẽ quyết định có tiếp tục mở rộng mô hình hay điều chỉnh chính sách theo hướng cân bằng hơn giữa mục tiêu môi trường và lợi ích cộng đồng.
Trong bối cảnh xe điện ngày càng hiện diện nhiều hơn trên đường phố Anh, quy định đỗ xe miễn phí tại Ashford có thể xem là một phép thử chính sách đáng chú ý. Kết quả của thử nghiệm này không chỉ ảnh hưởng đến quyết định ở cấp địa phương, mà còn có thể trở thành cơ sở tham khảo cho các đô thị khác đang tìm kiếm giải pháp dung hòa giữa khuyến khích giao thông xanh và yêu cầu quản lý công bằng, bền vững.
