Đằng sau những cú nhấp chuột tưởng chừng vô hại là cách khai thác sự tò mò, biến thông tin thành công cụ dẫn dụ mua hàng. Nhiều ý kiến cho rằng affiliate marketing biến tướng là thực tế đang diễn ra.
Chỉ từ một cú nhấp chuột, affiliate marketing (tiếp thị liên kết) có thể biến sự tò mò thành tiền. Nhưng khi cơ chế này bị lợi dụng, một “hệ sinh thái rác nội dung” đang âm thầm hình thành: tin giả, giật tít, thao túng cảm xúc để dẫn dụ người dùng mua hàng.
Loạt bài “Rác nội dung từ affiliate marketing biến tướng” bóc tách cách vận hành, hệ lụy và những lỗ hổng cần được kiểm soát để tránh một thị trường bị méo mó bởi lợi nhuận ngắn hạn.
Tò mò rồi trở thành nạn nhân của affiliate marketing biến tướng
Chị Nguyễn Thị Ngọc Hiếu (32 tuổi, ngụ ở đường Thạnh Lộc 07, P.An Phú Đông, TP.HCM; trước là P.Thạnh Lộc, Q.12), cho biết bản thân là nạn nhân của affiliate marketing biến tướng.
Chị Hiếu kể từng gặp video với tiêu đề gây tò mò về một ngôi nhà “siêu mỏng” ở Sóc Trăng trên fanpage lớn. Khi vào phần bình luận để tìm thông tin, chị chỉ thấy các link dẫn sang sàn thương mại điện tử.
“Có lúc tôi tìm nội dung nhưng lại bị đưa sang Shopee, Lazada, TikTok Shop. Thậm chí, link còn đặt tên giống báo điện tử, rất dễ gây nhầm lẫn”, chị Hiếu nói.
Nguyễn Ngọc Vy (27 tuổi, ngụ ở đường Phan Đình Giót, P.Đông Hòa, TP.HCM; trước là P.Đông Hòa, TP.Dĩ An, Bình Dương), cho biết dù đã cảnh giác, cô vẫn nhiều lần “sập bẫy” các link dạng này.
Vy thường đọc tin qua các hội nhóm đông thành viên, nơi nội dung bị “úp mở” và dẫn người xem vào link ở phần bình luận. Tuy nhiên, khi bấm vào, cô lại bị chuyển sang sàn thương mại điện tử. “Tôi có cảm giác bị lừa và mất thiện cảm với sản phẩm được quảng bá theo cách này”, Vy nói.
Không chỉ là trường hợp cá biệt, tình trạng này ngày càng phổ biến. Những tiêu đề gây tò mò như “Sự thật gây chấn động”, “Xem xong ai cũng sốc”… xuất hiện dày đặc, nhưng sự thật phía sau lại chỉ là một link mua hàng.
Chị Hiếu cho biết sau khi tìm xem thông tin ngôi nhà “siêu mỏng” ở Sóc Trăng đã phải nhấp vào link dẫn sang sàn thương mại điện tử
ẢNH: CHỊ HIẾU CUNG CẤP
Công thức tạo “rác nội dung” để kiếm tiền
Theo ghi nhận, đằng sau những bài đăng tưởng như là tin tức hay chia sẻ đời sống lại là một quy trình được “lập trình” khá bài bản.
Đào Thị Mỹ Hằng (24 tuổi), ngụ ở đường Nguyễn Chí Thanh, P.Chợ Lớn, TP.HCM; trước đây là P.12, Q.5), làm affiliate marketing tự do. Hằng thẳng thắn thừa nhận từng tham gia sản xuất dạng nội dung này. Theo Hằng, việc đầu tiên là “bắt trend”.
“Phải theo dõi xem hôm nay mạng xã hội đang nói gì: drama tình cảm, người nổi tiếng, phát ngôn gây tranh cãi… Cái gì càng mập mờ, càng dễ gây tò mò thì càng dễ làm”, Hằng nói và cho biết: “Sau khi chọn chủ đề, người làm nội dung sẽ viết theo kiểu “giữ lại thông tin quan trọng”, chỉ đưa ra những chi tiết nửa vời để kích thích người đọc. Tiêu đề phải kiểu như: “Chuyện không thể ngờ”, “Quá sốc với sự thật phía sau”… nhưng trong bài thì không nói rõ, buộc người đọc phải tìm thêm”.
Hằng cho hay ở bước tiếp theo, nội dung thường được “gia vị” thêm bằng cách trộn lẫn thông tin nửa thật nửa giả. Một sự kiện có thật có thể được thêm thắt chi tiết chưa kiểm chứng hoặc suy đoán chủ quan để tăng độ hấp dẫn.
“Quan trọng nhất là đoạn cuối. Không bao giờ để thông tin đầy đủ trong bài. Phải dẫn người ta xuống phần bình luận, nơi đã gắn sẵn link. Những link này thường được ngụy trang dưới tên gọi giống một trang tin hoặc bài viết chi tiết. Nhưng khi nhấp vào, người dùng lại bị chuyển hướng sang các sàn thương mại điện tử. Từ đó, hệ thống affiliate bắt đầu ghi nhận lượt truy cập”, Hằng nói.
Lê Minh Tú (23 tuổi, làm việc ở đường Trưng Trắc B, P.Hiệp Bình, TP.HCM; trước đây là P.Hiệp Bình Chánh, TP.Thủ Đức), cho biết cũng là người trong nghề khi kiếm thêm thu nhập với nghề affiliate marketing.
Tú nói: “Chỉ cần người dùng bấm vào link là đã có giá trị. Nếu vài ngày sau họ mua bất kỳ sản phẩm nào, người dẫn link vẫn có thể nhận hoa hồng”.
Theo Tú, một nội dung có thể được “nhân bản” thành nhiều phiên bản, đăng ở nhiều trang với tiêu đề khác nhau để thử nghiệm, bài nào hút view sẽ được đẩy mạnh.
Không chỉ làm riêng lẻ, nhiều người còn tham gia các nhóm kín để chia sẻ “kịch bản”, từ chủ đề hot, cách đặt tiêu đề đến nội dung mẫu. “Có ngày chỉ cần copy, chỉnh sửa rồi đăng. Mục tiêu không phải đúng hay sai, mà là có bao nhiêu người bấm link và mua hàng”, Tú thừa nhận.
Nhiều người trẻ cho biết nhiều lần “sập bẫy”, nhấp chuột vào các link dẫn sang các sàn thương mại điện tử, hệ lụy của vấn nạn “rác nội dung” từ affiliate marketing biến tướng
ẢNH MINH HỌA: NGUYỄN HẬU
Vì sao nhiều người “sập bẫy”?
Ông Trần Lâm, Giám đốc Công ty Natural House, P.Diên Hồng, TP.HCM; trước là P.8, Q.10), cho rằng nội dung tin đồn, drama, giật gân “hiệu quả” với affiliate marketing vì đánh trúng tâm lý tò mò.
Theo ông Lâm, mạng xã hội ưu tiên nội dung gây tranh cãi, kích thích cảm xúc, trong khi affiliate chỉ cần người dùng bấm link; hệ thống vẫn ghi nhận và có thể trả hoa hồng trong nhiều ngày sau đó. Vì vậy, nội dung giật gân dễ trở thành công cụ kiếm tiền.
“Tuy nhiên, đây chỉ là lợi ích ngắn hạn. Người xem click vì tò mò, không phải nhu cầu thật, nên nếu trải nghiệm không đúng kỳ vọng, niềm tin sẽ nhanh chóng bị bào mòn. Khi đó, người dùng có xu hướng nghi ngờ cả người làm nội dung lẫn nhà bán hàng, dẫn đến hành vi tiêu dùng thận trọng hơn”, ông Lâm nói.
Ông Lâm cũng cảnh báo nếu xu hướng này lan rộng, môi trường kinh doanh online sẽ bị ảnh hưởng, người làm nội dung tử tế khó cạnh tranh, còn giá trị thực của sản phẩm bị đẩy xuống phía sau.
Dưới góc nhìn truyền thông, thạc sĩ Trần Xuân Tiến (Phó trưởng bộ môn truyền thông, Trường ĐH Văn Hiến), cho rằng con người có “thiên kiến tiêu cực”, nên dễ bị thu hút bởi thông tin bất thường, gây sốc.
“Những nội dung kích thích cảm xúc mạnh như sợ hãi, phẫn nộ thường thúc đẩy hành vi chia sẻ. Trong khi đó, thuật toán mạng xã hội lại ưu tiên tương tác hơn độ xác thực, khiến nội dung càng gây phản ứng càng dễ lan truyền. Khi các yếu tố này cộng hưởng, thông tin chưa kiểm chứng có thể lan nhanh như “virus”, thậm chí vượt xa tốc độ của thông tin chính thống vốn cần thời gian xác minh”, ông Tiến nói.
Đón đọc kỳ 2: Những hệ lụy khó lường
Những link được “ngụy trang” dưới các nội dung giật gân chỉ mới khiến người dùng khó chịu, mất niềm tin, thì ở mức độ nghiêm trọng hơn, việc “câu view bất chấp” để kiếm tiền từ affiliate marketing đã và đang để lại những hệ lụy rõ ràng, thậm chí phải trả giá bằng pháp luật.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Mai Tiến Luật, Giám đốc hãng luật BigBoss Law, Đoàn Luật sư TP.HCM), khẳng định tiếp thị liên kết không bị cấm, nhưng phải dựa trên thông tin trung thực, minh bạch và không gây nhầm lẫn.
“Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng bị ảnh hưởng bởi video ngắn, livestream hay bài đăng viral, nếu thông tin đầu vào sai lệch, quyết định tiêu dùng cũng sẽ bị dẫn dắt sai ngay từ đầu”, ông Luật nói.
Theo ông Luật, khi cơ chế hoa hồng dựa trên lượt nhấp và đơn hàng, trong khi nội dung giật gân lại dễ thu hút, động lực thị trường có thể bị lệch chuẩn. Khi đó, lợi thế không còn thuộc về doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc, mà rơi vào tay những người sẵn sàng phóng đại hoặc khai thác nỗi sợ của công chúng.
“Vấn đề không chỉ là đạo đức truyền thông, mà còn là nguy cơ bóp méo cạnh tranh. Khi thông tin sai lệch được dùng để đổi lấy hoa hồng, sự gian dối bị thương mại hóa thành một phương thức kiếm lợi. Đặc biệt, nếu hiện tượng này xảy ra trong các lĩnh vực nhạy cảm như sức khỏe, pháp luật hay chính sách công, hậu quả có thể vượt xa một giao dịch mua bán, ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và hành vi xã hội”, ông Luật nhấn mạnh. (còn tiếp)
Chuyện chèn link để quảng bá sản phẩm ngày càng phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội
ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH
Affiliate không xấu, vấn đề là cách sử dụng
Không phải mọi hoạt động affiliate marketing đều tiêu cực. Bên cạnh “rác nội dung”, vẫn có những người làm nghề nghiêm túc, theo đuổi giá trị dài hạn.
Nguyễn Khánh Linh (26 tuổi, ngụ ở 5 đường số 79, P.Tân Hưng, TP.HCM; trước là P.Tân Quy, Q.7, TP.HCM), người sáng tạo nội dung review (đánh giá) mỹ phẩm, cho biết cô mất gần 2 năm xây dựng kênh trước khi có thu nhập ổn định. “Tôi chỉ review sản phẩm đã dùng thật, nêu cả ưu và nhược điểm”, Linh nói.
Theo Linh: “Minh bạch là yếu tố sống còn. Tôi luôn ghi rõ link affiliate. Người xem có quyền lựa chọn, nhưng họ cần biết mình có nhận hoa hồng”.
Linh cho rằng, khi làm đúng, affiliate là cầu nối hiệu quả giữa người bán và người mua. Ngược lại, nếu bị lạm dụng để dẫn dụ bằng thông tin sai lệch, niềm tin, yếu tố cốt lõi của thương mại điện tử, sẽ bị bào mòn.
