Chủ tịch nước Lương Cường và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa chụp ảnh trước thềm hội đàm ngày 29-1 – Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Ngày 29-1, nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Đây cũng là lần đầu tiên Việt Nam có quan hệ ở tầm mức này với một liên minh các quốc gia.
Việc nâng cấp quan hệ ngay sau thành công của Đại hội XIV của Đảng được kỳ vọng sẽ tạo xung lực mới cho hợp tác Việt Nam – EU, đồng thời góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đã được đại hội đề ra.
Đối tác ưu tiên
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Ye Xuan – trưởng bộ phận phát triển nhân tài tại Vietnam Private Capital Agency – nhận định quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – EU vừa mang tính biểu tượng lại vừa thực chất. Việc nâng cấp sẽ góp phần củng cố định hướng chính trị và kinh tế của Việt Nam trong năm năm tới, đồng thời cho thấy EU coi Việt Nam là đối tác ưu tiên cho hợp tác sâu rộng hơn về thương mại và đầu tư trong khu vực ASEAN.
Theo Đại sứ Bùi Thế Giang – nguyên Vụ trưởng Vụ Tây Âu – Bắc Mỹ (Ban Đối ngoại Trung ương Đảng), với 450 triệu dân và quy mô GDP lên tới 20.000 tỉ USD, EU là thị trường có sức mua và lực hút lớn, đang đẩy mạnh đa dạng hóa thương mại trong bối cảnh chịu tác động của xung đột Nga – Ukraine và sức ép thương mại toàn cầu.
EU đang tìm kiếm những đối tác vừa có điều kiện phát triển kinh tế, thương mại vừa có nền tảng tin cậy chính trị sâu sắc để phát triển lâu dài mà Việt Nam là một trong số đó.
Nhìn lại hơn 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, ông cho rằng quan hệ EU – Việt Nam có sự thay đổi mạnh về chất. Từ quan hệ cho – nhận với quy mô nhỏ, hai bên đã trở thành những đối tác hợp tác ngang bằng.
Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) nhận được sự đồng thuận của toàn bộ 27 nước thành viên EU và sau năm năm có hiệu lực đã thúc đẩy thương mại song phương tăng tới 40%.
Trong cộng đồng các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, EU là khu vực có số lượng doanh nghiệp hoạt động đông đảo nhất, thể hiện niềm tin vào thị trường và sự ổn định chính trị Việt Nam.
Quan hệ Việt Nam – EU hiện nay không chỉ nâng cao về quy mô mà còn nâng tầm về lĩnh vực hợp tác. EU đang sở hữu những lĩnh vực thế mạnh mà Việt Nam rất có nhu cầu như trí tuệ nhân tạo, hiệu quả năng lượng, công nghệ đốt rác phát điện, thích ứng với biến đổi khí hậu, robot, bán dẫn, khoáng sản hiếm.
Để tận dụng các thế mạnh này, ông Bùi Thế Giang cho rằng Việt Nam cần chủ động nêu yêu cầu cụ thể về khoa học công nghệ với EU cũng như từng quốc gia thành viên, bởi mỗi nước có những thế mạnh khác nhau. Tiếp đến cần xác định rõ khả năng tiếp cận tới từng doanh nghiệp, thị trường, đối tác cung cấp ở châu Âu.
Trong khi đó, TS Ye Xuan lưu ý nhiều doanh nghiệp EU vẫn gặp khó trong việc xác định các đối tác phù hợp tại Việt Nam, thủ tục chậm cũng làm giảm động lực đầu tư, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt trong thu hút công nghệ và FDI.
“Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết vấn đề này thông qua tăng cường giao lưu, hiểu biết lẫn nhau, giảm bớt rào cản. Qua đó giúp công nghệ châu Âu kết nối hiệu quả hơn với năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam, mang lại lợi ích kinh tế cho cả hai bên”, ông Ye Xuan chia sẻ.
Bên cạnh đó, hợp tác giáo dục được xem là yếu tố quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh phát triển nhân lực chất lượng cao cho khoa học – công nghệ là một trong ba đột phá chiến lược được Đại hội XIV xác định. Theo ông Bùi Thế Giang, đào tạo cần tập trung vào các ngành cụ thể, đồng thời phát huy vai trò của các trường đại học đến từ các nước thành viên EU đang hiện diện tại Việt Nam.
EU công nhận những nỗ lực của Việt Nam trong việc hiện đại hóa nền kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời khẳng định sẵn sàng hợp tác một cách xây dựng với Việt Nam trong quá trình chuyển đổi hướng tới một nền kinh tế phát triển hơn.
Tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ giữa Việt Nam và EU lên Đối tác chiến lược toàn diện.
Nâng cao sức cạnh tranh
EU được biết đến là thị trường “khó tính” với các quy định nghiêm ngặt về chất lượng, tính minh bạch của sản phẩm nhập khẩu, chẳng hạn như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng (EUDR).
Theo ông Bùi Thế Giang, Việt Nam luôn coi thách thức là cơ hội để tự điều chỉnh và các quy định khắt khe của EU hoàn toàn có thể trở thành động lực quan trọng giúp Việt Nam nâng cao nội lực và sức cạnh tranh trong cuộc chơi toàn cầu.
Ông dẫn chứng thời gian qua Việt Nam đã có những chỉ đạo và biện pháp quyết liệt với các vi phạm về “thẻ vàng” IUU (khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định).
Quá trình này nhằm đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt của EU nhưng cũng là động thái quan trọng để ngư dân Việt Nam khai thác bền vững. Cách tiếp cận này không chỉ áp dụng trong lĩnh vực thủy sản mà còn có thể mở rộng ra các lĩnh vực khác như lâm nghiệp, môi trường.
Còn theo ông Ye Xuan, EU đã nhận ra rằng hệ thống quy định phức tạp đang hạn chế các sáng kiến của khu vực tư nhân và gần đây đã bắt đầu có những điều chỉnh nhằm khắc phục vấn đề này.
Những biện pháp can thiệp từ trên xuống buộc các ngành công nghiệp phải đầu tư để tuân thủ, trong khi người tiêu dùng được hưởng lợi từ mức độ bảo vệ an toàn cao hơn. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc tuân thủ các quy định này sẽ thúc đẩy nâng cấp sản phẩm và quy trình sản xuất, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
“Với khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện, tôi kỳ vọng sẽ có các cơ chế đối thoại mạnh mẽ hơn để hỗ trợ quá trình chuyển đổi này và giảm chi phí điều chỉnh”, ông Ye Xuan nói.
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam, ngày 29-1 Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã có các cuộc hội đàm, hội kiến với Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch nước Lương Cường, Thủ tướng Phạm Minh Chính và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ông cũng đã đến thăm đoạn ngầm của dự án metro số 3 Hà Nội và Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
