Ông Đỗ Thanh An (trái) dành cả một đời để đi tìm lời giải cho cái chết oan ức của mẹ – Ảnh: T.A
Sau khi nghi phạm bị bắt, tưởng công lý được thực thi, nhưng không, kết luận điều tra cho rằng vụ án đã hết thời hiệu để xử lý hình sự.
Và người đàn ông lại tiếp tục con đường đi tìm công lý cho mẹ mình. Anh nói rằng cả tuổi trẻ anh đã đi tìm nghi phạm, và giờ anh không thể nào nhìn ông ta nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật để cái chết của mẹ càng thêm nhiều day dứt.
Bi kịch… gia tài của mẹ
Ngày 28-4, Thường trực HĐND tỉnh Lâm Đồng ký văn bản đề nghị Viện trưởng Viện KSND tỉnh thông tin tiến độ giải quyết đơn của ông Đỗ Thanh An trước ngày 4-5-2026.
Đây là lần thứ hai trong vòng sáu tuần HĐND tỉnh phải ra văn bản đề nghị về cùng một vụ án xảy ra ngày 31-7-1980, mà nạn nhân là bà Phan Thị Khanh – mẹ ông An. Khi đó, ông An mới 6 tuổi.
Cha ông An mất khi ông mới sinh được vài tháng. Năm 1977, lúc ông 3 tuổi, mẹ – bà Phan Thị Khanh – đưa ông từ Bình Định về Tân Minh (Bình Thuận cũ, nay thuộc Lâm Đồng) sống cùng bà ngoại. Anh trai đầu của ông phải để lại Bình Định cho ông bà nội nuôi.
Mẹ ông là lao động chính trong nhà. Sau lần nhà bị cháy rụi, bà cào đống tro than tìm chỗ chôn vàng. Ông An bồi hồi kể lại chút ký ức ngày nhỏ: “Từ đó, mẹ may một chiếc túi yếm cột trước bụng để cất gia tài: một chiếc vòng tay đã cắt một đoạn, vài chiếc nhẫn và dây chuyền”.
Chiều 31-7-1980, bà Khanh đi rẫy bẻ bắp một mình, cách nhà 3 km, sát quốc lộ 1. Bà rời nhà lúc 16h20.
Đến gần 19h, người nhà không thấy về nên đi tìm và phát hiện bà nằm chết gần rẫy. Bà bị nhiều vết thương trên người: bể hộp sọ, đứt một đốt ngón tay cái bàn tay phải, nhiều vết thương ở lưng. Túi yếm bị xé, 1,6 lượng vàng nữ trang bị lấy mất.
Khi đó, ông An chỉ mới là cậu bé 6 tuổi. An đứng ở nhà chờ mẹ đi làm về thì nghe tiếng người chạy đến báo tin.
Sau ngày đó, ông An mất luôn cả căn nhà thân thuộc. Ông sống với cậu, ba năm sau được một người hàng xóm thương tình lặn lội về Bình Định gọi bà nội đến đón. Chưa đầy 10 tuổi, ông rời Tân Minh. Ông bà nội đã già, ông không được đến trường như các bạn cùng lứa.
Kết luận điều tra sau này thể hiện quá trình điều tra có sai sót ngay từ đầu. Ngày 1-8-1980, một ngày sau khi bà Khanh chết, Công an huyện Hàm Tân khởi tố và bắt tạm giam ông Võ Tê – một người dân địa phương biết bốc thuốc nam, người đến giúp khi nghe tin “chị Khanh bị trúng gió”.
Vết máu dây trên ống quần ông Tê – máu từ bàn tay của mẹ bà Khanh khi bà ôm chân ông Tê khẩn cầu cứu con gái – trở thành chứng cứ ban đầu.
Ông Tê bị tạm giam 5 tháng, đến 30-12-1980 được tạm tha vì cơ quan công an không đủ chứng cứ buộc tội ông. Ông Tê sống nốt phần đời còn lại với phận “kẻ giết người”. Mãi đến tháng 6-2022, gia đình ông mới được Công an và Viện KSND tỉnh Bình Thuận (cũ) xin lỗi công khai.
Việc ông Tê được xin lỗi và bồi thường thiệt hại là bởi năm 2021 cơ quan công an xác định người gây ra cái chết của bà Khanh là Trương Đình Khôi – người đã đổi tên thành Lê Minh Sơn (tên thường gọi Trương Chi), từng sống sát nhà nạn nhân và đã lẩn trốn hơn 40 năm.
Tháng 11-2021, Công an tỉnh Bình Thuận phục hồi điều tra. Nhưng chưa đầy hai tháng sau, ngày 5-1-2022, vụ án bị đình chỉ với lý do hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ông An tiếp tục gửi đơn yêu cầu khôi phục điều tra vụ án và khởi tố nghi can. Yêu cầu của ông An ghi rõ trong đơn: hủy quyết định đình chỉ điều tra, phục hồi điều tra, làm rõ trách nhiệm hình sự của người bị tố cáo, giải quyết phần dân sự và bồi thường cho gia đình.
Điều ông muốn là một văn bản trả lời cho vụ án đến nay đã 46 năm nhưng chưa có hồi kết.
Sau buổi làm việc với HĐND tỉnh Lâm Đồng, giọng ông An trầm nghẹn: “Chuyện đã qua quá lâu, đời tôi cũng mất kể từ khi mẹ chết. Tôi không muốn quá khứ nặng nề hơn khi đã biết rõ hung thủ, nhưng tôi muốn mẹ không còn uẩn ức nơi chín suối”.
Vụ án có thực sự đã hết thời hiệu?
Kèm đơn gửi đến các cơ quan là hồ sơ pháp lý của vụ án xoay quanh ba vấn đề: nhân thân nghi can, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, và trạng thái tố tụng.
Vấn đề thứ nhất là nhân thân nghi can. Theo văn bản Viện KSND tỉnh Lâm Đồng gửi Thường trực HĐND tỉnh, kết quả xác minh của Công an tỉnh Lâm Đồng cho thấy có hai CMND của Lê Minh Sơn và Trương Đình Khôi.
Qua giám định dấu vân tay trên hai CMND này, cơ quan có thẩm quyền xác định là do cùng một người in ra.
Nội dung này đã được Công an tỉnh Bình Thuận (cũ) xác minh từ năm 1997. Như vậy, chứng cứ về một người mang hai danh tính đã có trong hồ sơ tố tụng gần 30 năm, trước khi vụ án được phục hồi điều tra rồi đình chỉ.
Hỗ trợ pháp lý miễn phí cho gia đình bà Phan Thị Khanh (nạn nhân vụ án giết người) và gia đình ông Võ Tê từ tháng 11-2021 là luật sư Phan Trung Hoài.
Trong hơn bốn năm theo vụ án, ông đã gửi nhiều bản kiến nghị đến Chủ tịch nước, Ban Nội chính Trung ương, Viện KSND tối cao và Bộ Công an. Các kiến nghị đều có ý kiến chỉ đạo xem xét giải quyết, nhưng đến nay quyết định đình chỉ điều tra vẫn chưa được hủy bỏ.
Luật sư Phan Trung Hoài cho rằng có đủ căn cứ để hủy bỏ quyết định đình chỉ điều tra vụ án.
Theo luật sư, điểm mâu thuẫn rõ nhất nằm trong chính hồ sơ tố tụng: quyết định đình chỉ điều tra ngày 5-1-2022 mâu thuẫn với quyết định phục hồi điều tra ngày 16-11-2021, “vì chỉ phục hồi điều tra khi vụ án còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự”.
Luật sư cũng phân tích về tình tiết hai CMND. Theo hồ sơ, Trương Đình Khôi (tên thường gọi Trương Chi) đã thừa nhận và được kết luận là người thực hiện hành vi giết người, cướp tài sản đối với bà Phan Thị Khanh.
Sau khi gây án thì Khôi bỏ trốn, làm giấy tờ giả mang tên Lê Minh Sơn để lẩn tránh pháp luật. Tình tiết hai CMND có cùng dấu vân tay đã được Công an tỉnh Bình Thuận (cũ) xác minh từ năm 1997. Năm 1999, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bình Thuận ra thông báo truy tìm.
Theo luật sư Phan Trung Hoài, hành vi làm giả CMND mang tên Lê Minh Sơn để lừa dối cơ quan nhà nước có thẩm quyền không chỉ là hành vi trốn tránh pháp luật mà có dấu hiệu của tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức và tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.
Đây là tội phạm mới, là tội kéo dài. Hành vi phạm tội chỉ chấm dứt khi tội phạm bị phát hiện hoặc người phạm tội tự thú. Trong trường hợp này, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội cũ, theo luật sư, được tính từ ngày người phạm tội bị bắt lại (tức là năm 2021), chứ không phải từ năm 1980 khi vụ án xảy ra.
Luật sư đề nghị ngay sau khi bắt được Trương Đình Khôi, cơ quan điều tra cần xúc tiến điều tra hành vi tội mới và tính lại thời hiệu cho tội cũ. Ông bày tỏ kỳ vọng vụ án sẽ được phục hồi điều tra, xử lý nghiêm người phạm tội và có biện pháp bồi thường tổn thất vật chất, tinh thần cho gia đình nạn nhân.
Viện KSND tối cao đã nhiều lần tiếp nhận đơn của ông An và đã có chỉ đạo. Ngày 22-11-2024, Vụ 2 Viện KSND tối cao ban hành công văn yêu cầu Viện KSND tỉnh Bình Thuận giải quyết.
Ngay sau khi thực hiện chính quyền hai cấp, ngày 22-7-2025, ông An tiếp tục lập đơn yêu cầu xử lý theo đề xuất của Viện KSND tỉnh Bình Thuận (cũ, nay thuộc Lâm Đồng sau sáp nhập).
Theo Công an tỉnh Lâm Đồng, quá trình xác minh hiện gặp nhiều khó khăn. Văn phòng Cơ quan cảnh sát điều tra đã gửi giấy mời ông Trương Đình Khôi (hiện ngụ Xuân Thành, Đồng Nai) đến làm việc vào giữa tháng 12-2025, nhưng ông Khôi không có mặt theo triệu tập với lý do sức khỏe yếu, đi lại khó khăn.
Đầu năm 2025, Công an Bình Thuận (cũ) cũng đã từng làm việc với ông Khôi. Việc xác minh tại Gia Lai, Quy Nhơn gặp khó khăn vì hồ sơ lưu trữ từ những năm 1980 đã thất lạc; nhân chứng người thì đã qua đời, người thì già yếu không còn nhớ.
Làm việc với báo Tuổi Trẻ, Viện KSND tỉnh Lâm Đồng cho biết các cơ quan tố tụng ghi nhận nỗ lực kiên trì của ông An và đang khẩn trương xử lý dứt điểm các nội dung ông An khiếu nại.
Theo Viện KSND tỉnh Lâm Đồng, đây là vụ việc phức tạp đã xảy ra hơn 40 năm nên quá trình xử lý gặp nhiều khó khăn.
Giữa tháng 4-2026, viện đã có công văn gửi Viện KSND tối cao, Văn phòng Cơ quan cảnh sát điều tra, Cục Cảnh sát hình sự để xin ý kiến nhằm giải quyết dứt điểm vụ việc liên quan đến ông An. Hiện nay, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND tỉnh Lâm Đồng vẫn tiếp tục giám sát quá trình xử lý vụ việc.
Từ 12 tuổi đã vác đơn đi khắp nơi để mẹ “không còn uẩn ức”
Trong khi đó, hung thủ thật vẫn ở ngoài. Năm 1986, lúc 12 tuổi, ông An bắt đầu đi gặp những người hàng xóm cũ, ghi chép từng manh mối vào sổ. Năm 1990, ông viết đơn tố cáo Trương Đình Khôi – người em cột chèo với cậu ruột ông.
Vợ chồng ông Khôi đến ở nhờ nhà cậu vài ngày trước khi vụ án xảy ra, rồi biến mất hai ngày sau cái chết của bà Khanh.
Đơn được gửi đến các cơ quan tố tụng từ trung ương đến địa phương. Phần lớn hồi đáp đều giống nhau: chuyển đơn về Công an tỉnh Bình Thuận (cũ). Sau đó là im lặng.
Để theo đuổi vụ án, ông An quyết định không lập gia đình. Ông đi làm thuê khắp TP.HCM, Đồng Nai, Vũng Tàu, Sóc Trăng để dò tin.
Năm 2017, nghe tin vợ chồng nghi can có xe khách chạy chuyến TP.HCM – Phan Thiết, ông An mua một chiếc xe cũ để vừa chở khách kiếm sống vừa để theo dấu, ghi lại biển số xe. Toàn bộ thông tin thu thập được, ông ghi vào một cuốn sổ rồi hệ thống lại từng chi tiết.
