Nâng hạng chỉ là khởi đầu: Chứng khoán Việt Nam bước vào ‘cuộc chơi dài hạn’

Nâng hạng không thay thế yếu tố nền tảng

Việc Việt Nam vượt qua kỳ đánh giá giữa kỳ của FTSE Russell và tiến tới nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp được các chuyên gia từ SSI đánh giá là phù hợp với kỳ vọng. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là tác động của sự kiện này không diễn ra ngay lập tức.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia của Công ty cổ phần chứng khoán SSI (SSI), kinh nghiệm từ các thị trường như Qatar, UAE, Kuwait, Saudi Arabia, Romania và Iceland cho thấy diễn biến sau nâng hạng không đồng nhất. Một số thị trường ghi nhận điều chỉnh trong năm đầu tiên. Tuy vậy, trong trung hạn, đa số đạt mức tăng trưởng 20–50% trong vòng 3 năm.

Điều này cho thấy nâng hạng đóng vai trò là động lực trung hạn, thay vì tạo hiệu ứng tăng giá tức thời.

Các chuyên gia nhấn mạnh, diễn biến thị trường vẫn phụ thuộc vào các yếu tố nền tảng như vĩ mô, tăng trưởng lợi nhuận và định giá. Việt Nam hiện duy trì các yếu tố này ở mức thuận lợi so với nhiều thị trường cùng nhóm.

Tuy nhiên, điểm cốt lõi của nâng hạng nằm ở thay đổi cấu trúc thị trường. Khi đạt tiêu chuẩn quốc tế, thị trường vốn Việt Nam được cải thiện về khả năng tiếp cận, minh bạch và vận hành.

Sau FTSE Russell, mục tiêu tiếp theo là MSCI. Quá trình này phụ thuộc vào việc tiếp tục cải cách các tiêu chí về tiếp cận thị trường, minh bạch thông tin và cơ chế vận hành.

Trong ngắn hạn, thị trường vẫn có thể biến động mạnh. Sau nhịp phục hồi từ đáy giữa tháng 3, đầu tháng 4 ghi nhận các yếu tố hỗ trợ như kỳ vọng lợi nhuận quý 1/2026, thông tin nâng hạng và yếu tố quốc tế.

Tuy nhiên, theo SSI, đà này có thể suy yếu trong nửa cuối tháng. Dữ liệu lịch sử cho thấy tháng 4 là giai đoạn thận trọng, với tỷ lệ cổ phiếu tăng giá ở mức thấp trong năm. Hoạt động chốt lời và việc thị trường đã phản ánh kế hoạch kinh doanh là các yếu tố chính.

Ngoài ra, tăng trưởng lợi nhuận quý 2 có thể chậm lại do chi phí đầu vào và lãi suất, cùng nền so sánh cao của năm trước.

Một điểm gây chú ý là khối ngoại vẫn duy trì bán ròng dù thị trường được nâng hạng. Theo ông Phạm Lưu Hưng, chuyên gia, Kinh tế trưởng SSI, điều này không mâu thuẫn với câu chuyện nâng hạng.

Xu hướng bán ròng hiện tại phản ánh trạng thái phòng vệ rủi ro trên toàn cầu trong bối cảnh giá dầu tăng và USD mạnh lên. Đây là xu hướng chung tại các thị trường mới nổi. Ngoài ra, các tổ chức tài chính quốc tế đang trong quá trình chuẩn bị, bao gồm kết nối và mở tài khoản, do đó dòng tiền chưa thể vào ngay. Đáng chú ý, nhà đầu tư tổ chức thường quan tâm nhiều hơn đến MSCI do quy mô vốn lớn hơn. Do đó, việc Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi của MSCI sẽ là bước ngoặt tiếp theo về tâm lý và dòng vốn.

Đưa ra lưu ý đầu tư, các chuyên gia nhấn mạnh nhà đầu tư không nên giao dịch ngắn hạn theo thông tin nâng hạng. Nâng hạng là quá trình thay đổi cách nhìn của nhà đầu tư quốc tế đối với thị trường Việt Nam. Việc chạy theo biến động ngắn hạn có thể khiến bỏ lỡ cơ hội dài hạn. Theo SSI, thị trường sẽ vận động theo lộ trình, trong đó yếu tố nền tảng vẫn đóng vai trò quyết định.

Dòng vốn toàn cầu chưa vào ngay, nhà đầu tư đối mặt bài toán thời điểm

Ông Phạm Lưu Hưng, chuyên gia, Kinh tế trưởng SSI cho biết: Dòng vốn từ các quỹ thụ động sẽ bắt đầu giải ngân từ tháng 9/2026, không diễn ra ngay khi có thông tin nâng hạng.

Quá trình này được chia thành 4 đợt. Đợt đầu tiên vào tháng 9/2026, tiếp theo là tháng 3/2027 với tỷ trọng khoảng 20%. Hai đợt còn lại giải ngân phần lớn dòng vốn.

Đáng chú ý, dòng tiền đợt đầu chỉ khoảng hơn 150 triệu USD, do đó tác động ngắn hạn không lớn. Dù vậy, theo SSI, ý nghĩa quan trọng nhất là việc mở cửa hệ sinh thái nhà đầu tư toàn cầu. Khi các tổ chức tài chính quốc tế tham gia, các vấn đề về hạ tầng và vận hành sẽ được cải thiện, tạo nền tảng cho MSCI đánh giá lại Việt Nam.

Dưới góc độ khác, các chuyên gia của Công ty cổ phần chứng khoán VPBank (VPBankS) ước tính, dòng vốn thụ động có thể đạt khoảng 1,7 tỷ USD khi hoàn tất quá trình nâng hạng, chưa tính dòng vốn chủ động.

Theo tính toán của VPBankS, quy mô tài sản của các quỹ chủ động có thể gấp nhiều lần quỹ ETF, do đó tổng dòng vốn tiềm năng lớn hơn đáng kể.

Dữ liệu từ các thị trường trước đây cho thấy dòng vốn nước ngoài thường tăng mạnh sau nâng hạng, có thể gấp 5–7 lần so với trước đó.

Tuy nhiên, VPBankS cũng lưu ý rằng việc gia nhập rổ FTSE EM không đảm bảo thị trường tăng ngay, do vẫn chịu tác động từ yếu tố vĩ mô. Một điểm đáng chú ý là dòng vốn theo chỉ số FTSE không bị hạn chế bởi tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Trong khi đó, việc khối ngoại bán ròng thời gian qua đã mở rộng dư địa sở hữu tại nhiều cổ phiếu lớn.

Dưới góc độ ngân hàng, đại diện SHB cho biết, SHB chính thức vào rổ chỉ số toàn cầu FTSE Global All Cap. Sự kiện này mở ra cánh cửa tiếp cận dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF và quỹ chỉ số toàn cầu nhóm nhà đầu tư đang nắm giữ lượng tài sản hàng nghìn tỷ USD trên thị trường tài chính quốc tế. Điều này khẳng định SHB đã đạt các tiêu chí về quy mô, thanh khoản và mức độ minh bạch thông tin theo chuẩn FTSE, theo chuẩn quốc tế. Gần đây, sức hút của SHB cũng đã được phản ánh phần nào qua phương án phát hành riêng lẻ, với sự quan tâm đăng ký từ nhiều định chế tài chính và quỹ đầu tư lớn như Dragon Capital, KIM, VinaCapital, PVI, FPT Capital… SHB đang tích cực triển khai phương án tăng vốn điều lệ lên 53.442 tỷ đồng, qua đó không chỉ gia tăng năng lực tài chính mà còn nâng cao các chỉ tiêu an toàn hoạt động, tạo nền tảng để đáp ứng tốt hơn các chuẩn mực quốc tế trong quản trị ngân hàng. Theo kế hoạch, ngân hàng phát hành tổng cộng 750 triệu cổ phiếu, bao gồm phát hành riêng lẻ, chào bán cho cổ đông hiện hữu và ESOP cho người lao động. Nếu hoàn tất thành công, SHB dự kiến bổ sung hơn 10.000 tỷ đồng nguồn vốn, bao gồm cả thặng dư vốn, qua đó vươn lên nhóm TOP 4 ngân hàng TMCP tư nhân lớn nhất Việt Nam.

Bên cạnh đó, các kế hoạch tăng vốn và cải thiện chỉ số an toàn tài chính cũng được triển khai nhằm đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn. Việc tham gia các chỉ số toàn cầu không chỉ giúp doanh nghiệp thu hút vốn mà còn yêu cầu nâng chuẩn quản trị và công bố thông tin.