Mỹ – Iran ‘vừa siết vừa đàm’ trước giờ G ngừng bắn

Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir – nhân vật chủ chốt trong vai trò trung gian – đã tới Tehran từ ngày 15-4 để gặp các quan chức Iran, mang theo thông điệp từ Washington và xúc tiến tổ chức vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran.

Ngoại giao con thoi

Một nguồn tin cấp cao từ Iran nói với Hãng tin Reuters rằng ông Munir sẽ tìm cách “thu hẹp khoảng cách” giữa hai bên. Trước đó, các quan chức Pakistan cũng đã tới nhiều quốc gia trong khu vực để vận động sự ủng hộ ngoại giao cho thỏa thuận hòa bình.

Cùng ngày, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif lên đường cho chuyến công du bốn ngày tới Saudi Arabia, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ, nhằm tranh thủ sự ủng hộ của các cường quốc khu vực cho tiến trình hòa bình.

“Chúng tôi cảm thấy tích cực về triển vọng đạt được thỏa thuận” – Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt phát biểu trong cuộc họp báo ngày 15-4, đồng thời gọi các cuộc trao đổi do Pakistan làm trung gian là “hiệu quả và đang tiếp diễn”.

Bà Leavitt cũng bác bỏ thông tin cho rằng Mỹ đã chính thức đề nghị gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần mà hai bên đạt được vào ngày 8-4, dù theo các báo cáo trong khu vực, cả hai bên đều đang nghiêng về phương án kéo dài thỏa thuận này.

Về phía Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei cho biết Tehran vẫn đang trao đổi thông điệp với Mỹ thông qua Pakistan kể từ khi cuộc đàm phán ngày 12-4 kết thúc không đạt thỏa thuận, song hai bên vẫn chưa thống nhất về vòng đàm phán mới.

Người đứng đầu Tổ chức Năng lượng nguyên tử Iran Mohammad Eslami nhấn mạnh đàm phán chỉ có thể thành công nếu tôn trọng quyền lợi và phẩm giá của Iran. “Nhưng nếu mọi thứ vẫn tiếp diễn như thường lệ, dựa trên sự lừa dối, thiếu cam kết và không tuân thủ các thỏa thuận, thì đương nhiên sẽ không thể thành công” – ông nói từ Tehran.

Trong khi đó, cuộc phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran vẫn tiếp diễn, còn Tehran dọa đánh chìm tàu Mỹ ở eo biển Hormuz. Chính quyền ông Trump còn mở chiến dịch “Cơn thịnh nộ kinh tế”, gia tăng sức ép lên Iran bằng các biện pháp trừng phạt mới.

Hy vọng xen lẫn hoài nghi

Hàng ngàn người đã thiệt mạng trong cuộc chiến, chủ yếu tại Iran và Lebanon, trong khi giá năng lượng tăng vọt khiến giới đầu tư và các nhà hoạch định chính sách toàn cầu lo ngại.

Thị trường chứng khoán tăng mạnh trong những ngày gần đây nhờ kỳ vọng xung đột sớm được giải quyết – các chỉ số tại Phố Wall lập đỉnh lịch sử trong phiên 15-4 khi giá dầu ổn định.

Tuy nhiên nhà phân tích Toshitaka Tazawa tại Công ty Fujitomi Securities chỉ ra rằng dù có hy vọng xuống thang căng thẳng, nhiều nhà đầu tư vẫn hoài nghi bởi các cuộc đàm phán Mỹ – Iran đã nhiều lần đổ vỡ ngay cả khi tưởng như đạt tiến triển.

Về thực chất đàm phán, Mỹ đề xuất Iran tạm ngừng mọi hoạt động hạt nhân trong 20 năm – đây là sự nhượng bộ so với yêu cầu trước đây là cấm vĩnh viễn – trong khi Tehran chỉ chấp nhận thời hạn từ 3 đến 5 năm, theo các nguồn thạo tin.

Washington cũng yêu cầu toàn bộ vật liệu hạt nhân đã làm giàu phải được chuyển ra khỏi Iran, còn Tehran đòi dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế. Dù vậy, một nguồn tin tham gia đàm phán cho biết các cuộc trao đổi hậu trường đã đạt tiến triển trong việc thu hẹp khác biệt, đưa hai bên tiến gần hơn tới một thỏa thuận có thể được trình bày tại vòng đàm phán tiếp theo.

Một điểm bế tắc khác là tình hình Lebanon. Các nguồn tin tại Tehran cho biết Iran yêu cầu chấm dứt các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon như một điều kiện tiên quyết để tiến hành thêm vòng đàm phán với Mỹ. Ngày 15-4, nội các Israel họp để bàn về khả năng đạt lệnh ngừng bắn tại Lebanon sau hơn sáu tuần giao tranh với lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn.

Hai quan chức cấp cao Lebanon tiết lộ với Hãng tin Reuters rằng các nỗ lực hướng tới ngừng bắn đang được tiến hành, nhưng chưa có chi tiết về thời hạn hay thời điểm công bố. Trong khi đó, Israel coi các cuộc trao đổi với Chính phủ Lebanon là “cơ hội lịch sử” để chấm dứt sự kiểm soát của Hezbollah tại quốc gia này.

Trên báo Guardian, nhà bình luận Patrick Wintour nhận định nếu đàm phán Mỹ – Iran được nối lại tại Islamabad trong vài ngày tới, ông Trump sẽ phải vượt qua hai trở ngại chính trị lớn: chứng minh thỏa thuận mới tốt hơn thỏa thuận hạt nhân năm 2015 mà Tổng thống Barack Obama ký kết và ông Trump đã rút khỏi vào năm 2018; đồng thời cho thấy thỏa thuận này có lợi hơn đề xuất từng được đưa ra tại Geneva hồi tháng 2, trước khi ông phát động
cuộc chiến.