Mỹ – Iran chuẩn bị đàm phán trực tiếp, ai sẽ tham gia?

Đây sẽ là cuộc đàm phán trực tiếp đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào ngày 28.2.

Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao Iran thông báo cuộc đàm phán có thể kéo dài đến 15 ngày và có thể gia hạn thêm, theo Reuters. Trong đó, hai bên sẽ tìm cách hoàn tất chi tiết thỏa thuận ngừng bắn, gồm nội dung liên quan việc di chuyển qua eo biển Hormuz, cấm vận Iran và lực lượng Mỹ tại các căn cứ trong khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump sáng 8.4 thông báo rằng Washington đã đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần, trong thời gian đó hai bên sẽ đàm phán về một thỏa thuận hòa bình toàn diện. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sau đó xác nhận sự chấp thuận của Tehran.

Hiện chưa rõ thành viên phái đoàn đàm phán của các bên. “Đang có những cuộc thảo luận về các cuộc đàm phán trực tiếp, nhưng chưa có gì là cuối cùng cho đến khi được tổng thống hoặc Nhà Trắng công bố”, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với Axios.

Ưu tiên của Iran

Trong khi Đặc phái viên Steve Witkoff đã dẫn đầu các hoạt động ngoại giao với Iran trong suốt cuộc xung đột với sự hỗ trợ của Phó tổng thống JD Vance, vai trò này có thể hoán đổi trong các cuộc đàm phán trực tiếp, theo Axios. Ông Vance có khả năng sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ.

Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết ông Vance đã thiết lập được mối quan hệ tốt với Thống chế Pakistan Asim Munir, người mà Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Araghchi đã cảm ơn vì những nỗ lực trong thỏa thuận ngừng bắn.

Theo đài Al-Jazeera, vai trò của ông Vance trong cuộc đàm phán được cho là đã bắt đầu từ lâu. Tại cuộc họp nội các hôm 26.3 ở Nhà Trắng, ông Trump yêu cầu phó tổng thống thông báo tình hình cho các quan chức tại Iran, dấu hiệu cho thấy vai trò của ông Vance trong nỗ lực ngoại giao.

Truyền thông Pakistan dẫn lời một quan chức cấp cao tiết lộ rằng phái đoàn Mỹ do ông Vance dẫn đầu từng tính sang Islamabad 2 lần để đàm phán trực tiếp với Iran. Tuy nhiên, cả 2 lần đều bị hủy vào giờ chót sau khi Iran yêu cầu thêm thời gian để chuẩn bị và sau đó từ chối tham gia.

Ông Jared Kushner, con rể kiêm cố vấn của ông Trump, cũng đã tham gia vào các cuộc đàm phán cùng ông Witkoff với phía Iran.

Giới quan sát cho biết Iran ưu tiên đàm phán với ông Vance hơn các ông Witkoff và Kushner vì vị phó tổng thống là người mong muốn chấm dứt xung đột nhiều hơn các quan chức Mỹ khác.

Iran ban đầu đánh giá ông Witkoff là người ôn hòa và việc ông Kushner tham gia đàm phán từ tháng 2 được xem là tín hiệu nghiêm túc, do ông gần gũi với ông Trump. Tuy nhiên, cái nhìn của Tehran đối với 2 nhân vật này đã thay đổi sau 2 lần, gồm đợt tấn công của Mỹ hồi tháng 6.2025 cũng như chiến dịch lần này. Mỹ và Iran đều có nhiều vòng đàm phán trước khi 2 chiến dịch diễn ra. Đặc biệt, ngay trước khi xung đột bùng phát vào ngày 28.2, nước trung gian Oman đã nói về việc thỏa thuận đang nằm trong tầm tay.

Vai trò của Pakistan

Từ chỗ bị coi là quốc gia bị cô lập ngoại giao, chủ yếu do mất lòng tin nghiêm trọng với Mỹ và phương Tây, cộng thêm khủng hoảng nội bộ và kinh tế, Pakistan đã có cuộc lột xác ngoạn mục khi trở thành đối tác khu vực đáng tin cậy và là trung gian hòa giải xung đột giữa Mỹ và Iran, theo Reuters.

Thành công đó được cho là nhờ vai trò to lớn của Thủ tướng Shehbaz Sharif và đặc biệt là Thống chế Asim Munir, Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi ông Sharif là nhân vật rất được tôn trọng trong khi ông Munir là “thống chế yêu thích nhất” của ông. Ông Munir đã có nhiều lần gặp ông Trump, gồm buổi ăn trưa riêng chưa từng có tại Nhà Trắng với vị tổng thống hồi năm ngoái.

Mối quan hệ giữa Washington và Islamabad tụt dốc từ vụ tiêu diệt thủ lĩnh al-Qaeda Osama bin Laden tại Pakistan năm 2011, cũng như những cáo buộc của Mỹ cho rằng Pakistan âm thầm hỗ trợ Taliban thời Mỹ tham chiến tại Afghanistan.

Tuy nhiên, các nhà phân tích và quan chức chính quyền dẫn 2 bước ngoặt giúp quốc gia tái xây dựng lòng tin nơi cường quốc số 1 thế giới. Đó là khi Pakistan vào tháng 3.2025 giúp Mỹ bắt nghi phạm liên quan vụ đánh bom sân bay Kabul hồi năm 2021, vụ việc khiến 170 người Afghanistan và 13 binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Ông Trump đã cảm ơn và đồng ý gia hạn thỏa thuận chia sẻ tình báo với Pakistan sau đó.

Thứ hai là về sự kiềm chế hết sức của Pakistan trong xung đột với Ấn Độ vào năm 2025. Khi đó, Pakistan đã nhanh chóngphối hợp với Mỹ để chấm dứt xung đột. Thủ tướng Sharif cùng ông Munir sau đó đề cử ông Trump cho giải Nobel Hòa bình.