Hiện nay, thế giới đang chứng kiến cuộc đại chuyển giao tài sản trị giá hàng chục nghìn tỷ USD từ thế hệ ông bà, bố mẹ chuyển sang cho thế hệ trẻ con cháu. Tại Việt Nam, hiện tượng này cũng đang dần xuất hiện, khi thế hệ sau bắt đầu nhận kế thừa tiền bạc, tài sản, gia sản từ thế hệ trước. Tuy nhiên, hiện nay đang có sự khác biệt về tư duy tích lũy, đầu tư cũng như quản lý tài sản, tài chính giữa bậc ông bà, cha mẹ và các con cháu. Vậy làm sao để con cháu không chỉ giữ được tiền mà còn giữ được gia sản, được thừa kế từ ông bà cha mẹ đã làm lụng tích lũy cả đời mới có được và cũng như làm thế nào để tiền sinh ra tiền, tài sản sinh ra tài sản?
Trao đổi về vấn đề này, trong chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8, ông Nguyễn Kỳ Minh, Kinh tế trưởng, Công ty CP Chứng khoán Guotai Junan Việt Nam (IVS) cho rằng, hiện nay với giai đoạn chuyển giao tài sản đang diễn ra trên thế giới và ở Việt Nam, các bạn trẻ cần sớm tìm hiểu về cách quản lý tài sản, tài chính, cũng như có thể tìm đến các tổ chức quản lý chuyên nghiệp và uy tín để được tư vấn và tìm ra những cách thức phù hợp nhất cho mình và gia đình, để không chỉ giữ được gia sản và còn tiếp tục phát triển gia sản đã được nhận.
Ông đánh giá như thế nào về quá trình chuyển giao tài sản hiện đang diễn ra trên toàn cầu hiện nay?
Ông Nguyễn Kỳ Minh: Thị trường tài chính thế giới đang bước vào kỷ nguyên được gọi là “The great wealth transfer” – Cuộc đại chuyển giao tài sản”. Đây là quá trình tài sản từ thế hệ “Baby Boomers” (sinh sau Thế chiến II) chuyển sang thế hệ Millennials và Gen Z. Theo ước tính của chúng tôi, có khoảng 31 nghìn tỷ USD tổng giá trị ước tính sẽ được chuyển giao trên toàn cầu trong vòng 10 năm tới (đến năm 2035) bởi những người có tài sản trên 5 triệu USD.
Bên cạnh xu hướng chuyển gia tài sản xuyên thế hệ, còn có vấn đề về dịch chuyển tài sản xuyên biên giới. Theo thống kê, năm 2025 cũng đã ghi nhận con số kỷ lục 142.000 triệu phú di cư xuyên biên giới và dự kiến đạt 165.000 người vào năm 2026.
Như vậy, có rất nhiều vấn đề sẽ được đặt ra, do sự chênh lệch về nhận thức và thị hiếu về đầu tư giữa các thế hệ, cũng như sự khác biệt về các quy định pháp lý, tập quán thị trường, trình độ phát triển cũng như sản phẩm hiện hữu.
Xét về phân bố địa lý, Bắc Mỹ vẫn chiếm ưu thế với hơn 53% mức tăng trưởng tài sản tài chính toàn cầu năm 2024-2025. Tuy nhiên, châu Á đang thu hẹp khoảng cách rất nhanh.
Đơn cử như tại Trung Quốc, “xã hội thừa kế” đang hình thành, dự kiến khoảng 2,1 nghìn tỷ USD sẽ được chuyển giao từ năm 2025 đến 2035 bởi những cá nhân có tài sản trên 5 triệu USD. Nguyên nhân đến từ sự già hóa của giới siêu giàu, tỷ trọng những người sở hữu trên 5 tỷ Nhân dân tệ ở độ tuổi trên 60 đã tăng vọt từ 23% (năm 2016) lên 49% (năm 2025).
So với các nước phát triển như Âu Mỹ, tại Trung Quốc tồn tại một khoảng trống pháp lý. Hiện Trung Quốc chưa có thuế thừa kế, tạo ra một động lực mạnh mẽ để các gia đình thực hiện chuyển giao tài sản ngay lúc này. Tuy nhiên, các thảo luận về việc áp thuế này đang khiến giới siêu giàu Trung Quốc tìm đến các giải pháp “tín thác” (Trust) nhiều hơn bao giờ hết.
Vấn đề này cũng tồn tại ở Việt Nam, khi hình thức tín thác chưa có địa ví pháp lý hoàn chỉnh, cũng như một số thực tiễn hoạt động tại thị trường phát triển chưa được thừa nhận tại Việt Nam. Tuy nhiên chúng ta đang di chuyển nhanh theo hướng hoàn thiện các quy chuẩn, các sản phẩm liên quan đến vấn đề này và tiệm cận thực tiễn quốc tế nhanh chóng.
Vậy ông đánh giá về quá trình chuyển giao tài sản, tài chính ở Việt Nam hiện nay ra sao, thưa ông?
Ông Nguyễn Kỳ Minh: Theo tôi đánh giá, Việt Nam đang ở giai đoạn “nóng” nhất của quá trình này khi các tập đoàn gia đình lớn chuyển giao quyền lực. Khác với phương Tây có bề dầy phát triển các thị trường và công cụ cho việc quản lý, nhiều gia đình giàu có tại Việt Nam tích lũy tài sản chủ yếu dưới dạng bất động sản, hoặc cổ phần doanh nghiệp tư nhân. Đây là những tài sản “khó chia”, có hạn chế về mặt thanh khoản và dễ xảy ra tranh chấp.
Ở chiều ngược lại, số lượng người siêu giàu (UHNWI) tại Việt Nam tăng trưởng thuộc hàng nhanh nhất thế giới (khoảng 10-15%/năm). Như vậy, số lượng khách hàng và nhu cầu quản lý tài sản tại Việt Nam đang trở nên ngày càng cấp thiết hơn.
Bên cạnh đó, nhu cầu chuyển giao tài sản qua các thế hệ tại Việt Nam cũng ngày càng gia tăng, khi các thế hệ đi trước sau nhiều năm tháng xông pha đã xây dựng nên khối tài sản lớn, nhưng cũng tiệm cận độ tuổi nghỉ hưu của người Việt Nam.
Về vấn đề này, tôi nhận thấy có thể thấy 3 thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển giao tài sản hiện nay ở Việt Nam. Thách thức đầu tiên là rủi ro vận hành, doanh nghiệp gia đình dễ gặp khó khi F2 không muốn kế nghiệp hoặc tranh chấp quyền lợi. Thách thức thứ hai là sự lệch pha tư duy, thế hệ F1 thích “đất và vàng”, thế hệ F2 thích “công nghệ, các sản phảm đầu tư mới và đầu tư toàn cầu… Thách thức thứ ba là hành lang pháp lý, các công cụ như Quỹ tín thác (Trust) tại Việt Nam vẫn còn mới và chưa hoàn thiện so với quốc tế.
Rất may là như đã nói, chúng ta đang dịch chuyển nhanh theo hướng hoàn thiện theo tiêu chuẩn quốc tế. Đơn cử như là từ tháng 1/2026, khung pháp lý về tài sản số (Digital Assets) và cơ chế thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa bắt đầu được triển khai. Điều này tạo ra thuận lợi cho việc chuyển giao và quản lý tài sản thế hệ F2 vốn ưa thích công nghệ.
Giai đoạn chuyển giao tài sản luôn là bài toán khó nhất trong vòng đời của một gia tộc giàu có. Câu nói “Không ai giàu ba họ” không phải ngẫu nhiên mà có, nó phản ánh đúng những lỗ hổng trong quá trình kế thừa.
Hiện có nhiều sự khác biệt trong quản lý tài sản, tài chính hiện nay giữa thế hệ ông bà, bố mẹ và con cháu. Theo ông Minh, vấn đề của giai đoạn chuyển giao tài sản nói chung hiện nay là gì?
Ông Nguyễn Kỳ Minh: Theo tôi, có những khác biệt mang tính phổ quát toàn cầu, và có những vấn đề đặc thù của Việt Nam. Đầu tiên là vấn đề chung trên toàn cầu, sự lệch pha về quan điểm đầu tư, thế hệ nắm giữ tài sản (Baby Boomers) thường ưu tiên sự ổn định, tài sản hữu hình và các ngành công nghiệp truyền thống. Ngược lại, thế hệ kế thừa (Millennials, Gen Z) lại có xu hướng ưu tiên đầu tư có trách nhiệm xã hội (ESG), chấp nhận rủi ro cao vào Công nghệ, AI và Tài sản số, ưu tiên tính thanh khoản và trải nghiệm thay vì sở hữu bất động sản cố định
Đối với đặc trưng riêng Việt Nam, với việc nhiều gia đình nắm giữ tài sản dưới dạng cổ phần doanh nghiệp tư nhân và chuyển giao thông qua việc cho thế hệ tiếp theo nắm quyền quản lý, sẽ tạo ra hạn chế nếu F2 thiếu chuẩn bị về kỹ năng quản trị.
Thực tiễn tại các quốc gia đi trước cho biết 70% các vụ chuyển giao tài sản thất bại không phải do đầu tư thua lỗ, mà do sự đổ vỡ trong giao tiếp gia đình và việc người kế thừa không được đào tạo đủ kỹ năng để quản lý một khối tài sản lớn đột ngột.
Bên cạnh đó, chúng ta đã chứng kiến thế hệ bố mẹ ưa thích việc xây dựng và quản lý doanh nghiệp, tức là trực tiếu điều hành, trong khi thế hệ tiếp theo lại muốn ủy quyền cho những nhà quản lý chuyên nghiệp (ngoài quan hệ huyết thống) để theo đuổi những hoài bão khác ngoài vấn đề tài chính đơn thuần.
Cuối cùng là sự phức tạp hóa về cư trú và thuế, giới siêu giàu hiện nay trên thê giới cũng như tại Việt Nam là những công dân toàn cầu. Không thiếu việc con cái đang định cư tại quốc gia phát triển, trong khi bố mẹ điều hành doanh nghiệp tại Việt Nam với tài sản là bất động sản tại quốc gia khác có thể một mạng lưới thuế và vấn đề pháp lý chồng chéo (thuế thừa kế, thuế vốn, thuế thu nhập toàn cầu).
Còn tại Việt Nam, ông thấy vấn đề chuyển giao tài sản có nhiều gặp thách thức không?
Ông Nguyễn Kỳ Minh: Tại Việt Nam, vấn đề thừa kế là một quá trình phức tạp do yếu tố văn hóa và trình độ phát triển (nền kinh tế mới mở cửa 40 năm), điều này dẫn tới các vấn đề. Thứ nhất là tài sản khó chia, phần lớn tài sản của giới giàu Việt Nam nằm ở bất động sản, thường là các lô đất lớn hoặc dự án dở dang, rất khó để chia đều cho nhiều người con mà không làm giảm giá trị tài sản. Hay là dưới dạng cổ phần doanh nghiệp gia đình, F1 thường là những “người khổng lồ” điều hành theo lối quản trị cá nhân. Khi chuyển giao, F2 gặp khó khăn trong việc thuyết phục đội ngũ công thần hoặc không có cùng tầm nhìn kinh doanh với cha mẹ.
Thứ hai, Việt Nam còn đang thiếu hụt công cụ pháp lý chuyên biệt. Khác với các trung tâm tài chính như Singapore hay Hồng Kông (Trung Quốc), Việt Nam hiện nay chưa có Luật Tín thác (Trust Law) hoàn chỉnh. Điều này khiến việc bảo vệ tài sản khỏi các rủi ro cá nhân (như ly hôn của con cái hoặc nợ nần kinh doanh) trở nên rất khó khăn. Ngoài ra, việc đảm bảo xây dựng các kế hoạch thừa kế, quản lý tài sản theo những mục tiêu của thế hệ đi trước có nhiều kinh nghiệm cũng khó có thể đảm bảo tránh khỏi một vài giây phút bốc đồng hoặc thiếu tập trung của thế hệ tiếp theo, nếu việc chuyển giao được thực hiện ngay lập tức và chuyển giao toàn bộ (thay cho hình thức chuyển giao qua tín thác của nước ngoài).
Sự minh bạch tài chính cũng là vấn đề cần quan tâm khi nhiều gia đình vẫn còn thói quen để người thân đứng tên hộ tài sản, dẫn đến rủi ro tranh chấp pháp lý cực cao khi người đứng đầu qua đời đột ngột.
Cuối cùng là văn hóa Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng thường coi việc lập di chúc hoặc kế hoạch thừa kế sớm là điều không may mắn hoặc gây mất đoàn kết. Điều này dẫn đến tình trạng “nước đến chân mới nhảy”, khi đó các mâu thuẫn nội bộ bùng phát mạnh mẽ nhất.
Vậy theo ông, đâu là những giải pháp cho những vấn đề trên?
Ông Nguyễn Kỳ Minh: Theo tôi, cha mẹ nên có kế hoạch để con cái làm quen với vấn đề quản lý và đầu tư càng sớm càng tốt. Thay cho hiện tại các tài sản được chuyển giao một lần với khối lượng lớn tại một thời điểm tương đối muộn trong tương lai, ngay từ khi thành niên (18 tuổi) hoặc bắt đầu đặt chân vào cuộc sống (tốt nghiệp đại học, thường là 22 tuổi), các em nên được làm quen với việc nắm giữ một khoản tài chính nhất định để sử dụng cho các mục tiêu đầu tư, quản lý.
Việc này sẽ giúp các em học cách ra quyết định, bảo tồn và phát triển các khối tài sản của mình, cũng như học cách chống lại các cám dỗ ngắn hạn cũng như duy trì sự tập trung và các thói quen tốt cho việc quản lý tài sản của bản thân sau này. Và như vậy, khi chính thức tiếp quản khối tài sản sau này, các em sẽ không bị ngợp, cũng như có sự chuẩn bị đầy đủ về năng lực cũng như kiến thức cho hoạt động hết sức khó khăn này.
Còn đối với bên tôi công ty Chứng khoán Goutai Junan Việt Nam (IVS), Chúng tôi có lợi thế đầu tiên là thành viên của một doanh nghiệp đa quốc gia, như vậy chúng tôi không những hiểu biết về nhiều thị trường mà khách hàng của chúng tôi có tài sản, mà còn cho phép chúng tôi cung cấp các tư vấn và hỗ trợ khách hàng thực hiện các giao dịch mang lại lợi ích lớn nhất. Hiện tại, khách hàng của Guotai Junan Việt Nam bao gồm các khách hàng Trung Quốc, cả các chuyên gia, doanh nhân cư trú dài hạn tại Việt Nam. Nhóm khách hàng này có mong muốn duy trì tài sản tại thị trường Việt Nam, tuy nhiên cần đảm bảo những tiêu chí về rủi ro, về chất lượng dịch vụ, uy tín tương tự như tại thị trường Trung Quốc và đây là lợi thế của chúng tôi.
Đối với một số khách hàng cao cấp có khối tài sản lớn, không chỉ giúp họ lựa chọn các công cụ phổ thông có sẵn trên thị trường, chúng tôi với chuyên môn của mình có thể xây dựng các chiến lược đầu tư dựa trên các đánh giá định tính và định lượng với bộ dữ liệu lớn, tận dụng công cụ AI để “may đo” các giải pháp này phù hợp cao nhất với hoàn cảnh và các nhu cầu cá nhân nhất của khách hàng. Đồng thời chúng tôi có thể triển khai chiến lược trên một cách hoàn hảo nhất.
Đối với nhóm khách hàng Việt Nam, dựa trên các thực tiễn và kinh nghiệm tại thị trường đi trước như Trung Quốc, chúng tôi có thể cung cấp các dịch vụ Family Office (Văn phòng gia đình): Cung cấp các giải pháp chuyên sâu như kế hoạch thừa kế, quản lý danh mục đa tài sản và tư vấn cấu trúc doanh nghiệp gia đình. Đây chính là thế mạnh của chúng tôi khi là tập đoàn số 01 tại Trung Quốc và hàng đầu tại trung tâm tài chính Hồng Kông nơi quy tụ rất nhiều các văn phòng kiểu này.
Bên cạnh đó, chiều sâu kinh nghiệm tập đoàn trên các thị trường tài chính, hàng hóa, phái sinh sẽ cho phép chúng tôi đưa ra các tư vấn và giải pháp chuẩn xác nhất cho các khách hàng Việt Nam để có thể tự tin nắm giữ các tài sản phù hợp với thị hiếu, đảm bảo khả năng thanh khoản và các nhu cầu cá nhân khác. Ngoài ra, là một công ty chứng khoán được cấp phép, chúng tôi cũng hướng tới việc cung cấp các giải pháp quản lý dòng tiền, cơ cấu doanh nghiệp phù hợp với nhu cầu của các thế hệ trong gia tộc, vừa đảm bảo sự liên tục trong hoạt động, bảo tồn quyền quyết định với doanh nghiệp, nhưng cũng cho phép các nhu cầu tài chính lớn của các thế hệ được đáp ứng.
