Cuộc bầu cử sơ bộ tại Nebraska gây chú ý khi đảng Dân chủ tìm cách bảo vệ “chấm xanh giữa biển đỏ” trong bang có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa.
Hạ nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon hồi tháng 7/2025 tuyên bố ông sẽ về hưu, không tham gia tranh cử nhiệm kỳ thứ 6 trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay. Quyết định này mở ra cơ hội hiếm có để đảng Dân chủ giành thêm một ghế tại Hạ viện, đại diện cho Khu vực bầu cử Số 2 (NE-2) ở bang Nebraska.
NE-2 gồm Omaha, thành phố đông dân nhất Nebraska, và vùng ngoại ô. Dù có diện tích tương đối nhỏ, NE-2 lại có dân số lớn và tập trung đáng kể cử tri trên toàn bang. Trong bối cảnh đảng Cộng hòa chỉ giữ đa số sít sao tại Hạ viện, cục diện cuộc đua ở NE-2 có thể ảnh hưởng tới cán cân quyền lực quốc hội.
Theo Reuters, đảng Cộng hòa và Dân chủ đang lần lượt giữ 217 và 212 ghế tại Hạ viện. Một nghị sĩ độc lập chọn ủng hộ đảng Cộng hòa, còn 5 ghế còn lại đang để trống, do người đương nhiệm qua đời hoặc từ chức. Do đó, đảng Dân chủ chỉ cần thêm ba ghế là giành quyền kiểm soát Hạ viện.
Kết quả bầu cử tổng thống năm 2024 ở Nebraska. Đồ họa: Wikimedia Commons
‘Chấm xanh giữa biển đỏ’
Nebraska, gồm ba khu vực bầu cử NE-1, NE-2 và NE-3, được coi là “bang đỏ”, thành trì của đảng Cộng hòa từ năm 1968. Chỉ đến năm 2008, bang này mới xuất hiện một “chấm xanh”, khi ứng viên Barack Obama thắng ở NE-2. “Chấm xanh” xuất hiện lần nữa vào năm 2020, khi ông Joe Biden đại diện đảng Dân chủ tranh cử.
Năm 2024, bà Kamala Harris thắng ông Donald Trump với cách biệt hơn 4% tại NE-2. Đây đang là một trong ba khu vực ở Mỹ ứng viên tổng thống đảng Dân chủ thắng, nhưng ghế Hạ viện đại diện cho NE-2 vẫn về tay ứng viên Cộng hòa.
Bối cảnh chính trị tại Omaha giờ đây đã thay đổi đáng kể. Trong cuộc bầu cử thị trưởng thành phố hồi tháng 5/2025, cử tri đã quay lưng với Jean Stothert, đảng Cộng hòa, để bỏ phiếu cho ông John Ewing, đảng Dân chủ. Cùng với việc ông Bacon về hưu, phe Dân chủ nhận ra đây chính là “cơ hội hiếm có” để giành ghế nghị sĩ đại diện NE-2.
6 ứng viên đã tuyên bố cạnh tranh ghế Hạ viện tại NE-2. Trong số này, nổi bật nhất là John Cavanaugh, nghị sĩ thượng viện Nebraska, và nhà hoạt động chính trị Denise Powell.
Đường đua đảng Cộng hòa chỉ có ứng viên Brinker Harding, thành viên Hội đồng thành phố Omaha được Tổng thống Donald Trump hậu thuẫn. Ông Harding được xem là thước đo sự ủng hộ dành cho ông chủ Nhà Trắng tại khu vực ông từng thất bại trong hai cuộc bầu cử liên tiếp.
“Khu vực này chưa từng có tính cạnh tranh cao như vậy trong hơn 100 năm qua”, Randy Adkins, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Nebraska, nói với Nebraska Public Media.
Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh trong nội bộ Dân chủ lại không chỉ xoay quanh câu hỏi ai có khả năng đánh bại đối thủ Cộng hòa vào tháng 11. Tranh cãi lớn nhất trên đường đua của đảng Dân chủ là ứng viên nào có thể bảo vệ “chấm xanh”.
Bà Denise Powell và ông John Cavanaugh. Ảnh: Roll Call
Powell, đồng sáng lập tổ chức Women Who Run Nebraska, xây dựng chiến dịch tranh cử xoay quanh thông điệp bảo vệ “chấm xanh” và đối đầu ông Trump. Trong các quảng cáo vận động, Powell mô tả mình là “một bà mẹ cực kỳ phẫn nộ” trước tình hình chính trị hiện tại.
Bà Powell cho rằng nếu Cavanaugh thắng cử vào Hạ viện, ông sẽ phải rời ghế thượng viện Nebraska. Khi đó, thống đốc bang Jim Pillen, đảng Cộng hòa, có thể bổ nhiệm một người bảo thủ thay thế, giúp phe Cộng hòa củng cố đa số tại cơ quan lập pháp bang.
Điều này có thể mở đường cho phe Cộng hòa thông qua hàng loạt chính sách bảo thủ, từ siết quyền phá thai đến thay đổi luật bầu cử của Nebraska. Nebraska có thể chuyển sang cơ chế “thắng ăn cả”, tức ứng viên thắng toàn bang sẽ giành toàn bộ phiếu đại cử tri.
Trong bầu cử tổng thống Mỹ, Nebraska hiện áp dụng hình thức chia phiếu đại cử tri theo khu vực bầu cử. Bang có 5 phiếu đại cử tri, chia hai phiếu cho người thắng phiếu phổ thông trên toàn bang. Ba phiếu còn lại được phân bổ cho người thắng trong ba khu vực bầu cử gồm NE-1, NE-2 và NE-3. Nếu bang này chuyển sang cơ chế “thắng ăn cả”, “chấm xanh” ở NE-2 sẽ biến mất.
“Chúng ta đã chiến đấu rất vất vả để có được ‘chấm xanh’. Nhưng nếu Cavanaugh vào quốc hội, mọi thứ có thể sụp đổ”, một quảng cáo ủng hộ bà Powell cảnh báo.
Nhiều nhóm vận động chính trị ngoài Nebraska cũng đổ tiền vào cuộc đua này. Theo công ty theo dõi quảng cáo AdImpact, tổng chi tiêu quảng cáo cho cuộc bầu cử sơ bộ tại Nebraska đã vượt 6 triệu USD, con số cao bất thường.
EMILY’s List, tổ chức nổi tiếng hỗ trợ các ứng viên nữ của đảng Dân chủ, cũng tham gia hậu thuẫn Powell. Nhóm này gọi chiến dịch của Cavanaugh là “món quà cho phe MAGA đảng Cộng hòa”.
Trong khi đó, ông Cavanaugh bác bỏ toàn bộ lập luận của đối thủ và cho rằng phe Dân chủ đang bị cuốn vào một chiến dịch gieo sợ hãi.
“Rõ ràng phe Cộng hòa biết tôi là ứng viên mạnh nhất cho cuộc tổng tuyển cử. Vì vậy họ đang cố làm tổn hại tôi”, ông nói.
Cavanaugh phản công bằng cách gọi Powell là “Dark Money Denise”, ám chỉ việc chiến dịch của bà nhận hậu thuẫn lớn từ các nhóm tài trợ bên ngoài.
Đồng minh của Cavanaugh cũng cho rằng nguy cơ mất “chấm xanh” đang bị thổi phồng quá mức. 6 nghị sĩ thượng viện Nebraska thuộc đảng Dân chủ đã ký thư ngỏ gửi cử tri, khẳng định phe Dân chủ vẫn có khả năng giành thêm ghế tại nghị viện bang trong năm nay, qua đó cân bằng ảnh hưởng của phe Cộng hòa.
Paul Landow, cựu giám đốc điều hành đảng Dân chủ Nebraska, cho rằng lập luận chống Cavanaugh “mang tính suy đoán”.
“Phải có rất nhiều chuyện xảy ra đồng thời thì ‘chấm xanh’ mới thực sự gặp nguy hiểm”, ông Landow nói.
Người ủng hộ đảng Dân chủ tạo biểu tượng “chấm xanh” ở Nebraska trong cuộc bầu cử năm 2024. Ảnh: NPR
Tuy nhiên, với nhiều cử tri Dân chủ, nỗi lo này hoàn toàn có cơ sở.
Năm 2024, ông Trump và các đồng minh từng thúc ép Nebraska thay đổi luật đại cử tri nhằm tránh kịch bản ứng viên Dân chủ giành một phiếu đại cử tri từ NE-2. Phe Cộng hòa khi đó không hội đủ phiếu để thông qua dự luật, nhưng cuộc tranh cãi cho thấy “chấm xanh” đã trở thành mục tiêu chính trị cấp quốc gia.
Bên ngoài một điểm bầu cử tại Omaha ngày 12/5, cử tri Beth Pepitone cho biết bà bỏ phiếu cho Powell vì muốn có ai đó sẵn sàng đối đầu Tổng thống Trump.
“Tôi nghĩ chúng ta đang đi sai hướng và điều đó rất đáng buồn”, bà Pepitone nói với AP. “Tôi muốn bảo vệ ‘chấm xanh'”.
Như Tâm (Theo AP, CNN, Reuters)
