Donald Trump nói với chương trình Squawk Box của CNBC vào sáng sớm thứ Ba rằng ông không muốn gia hạn lệnh ngừng bắn, cảnh báo Iran rằng thời gian đang cạn dần. Tuy nhiên, đến chiều thứ Ba, thông điệp đã đảo ngược. Dẫn lý do chính phủ Iran “rạn nứt nghiêm trọng” và theo đề nghị từ Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cùng Thống chế Asim Munir, Trump cho biết các cuộc tấn công sẽ được hoãn lại cho đến khi Tehran đưa ra một “đề xuất thống nhất” nhằm chấm dứt chiến tranh. Không có thời hạn mới, cũng không có đòn bẩy mới. Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner được triệu hồi về Washington để tham vấn, trong khi chuyến đi Islamabad của Phó Tổng thống JD Vance bị hoãn. Thậm chí thời điểm hết hạn cũng gây tranh cãi: Trump nói là tối thứ Tư theo giờ Washington, còn phía Pakistan cho rằng đã hết hạn từ tối thứ Ba theo giờ GMT.
Chiếc ghế trống của Tehran và hai phe Iran tại bàn đàm phán
Sự thay đổi này trùng khớp với diễn biến tại Islamabad. Chuyến đi của Vance cho vòng đàm phán thứ hai bị hoãn sau khi Iran không xác nhận cử đoàn tham dự. Hãng Tasnim cho biết Tehran đã thông báo với phía Mỹ rằng họ sẽ không tham dự khi lệnh phong tỏa vẫn còn. Ngoại trưởng Abbas Araghchi gọi cuộc phong tỏa hải quân là “hành động chiến tranh” và nói Iran sẽ không đàm phán dưới áp lực đe dọa. Tuy nhiên, sự chia rẽ mà Trump đề cập là có thật. Các lãnh đạo dân sự như Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf ủng hộ tiếp tục đàm phán. Trong khi đó, chỉ huy Islamic Revolutionary Guard Corps – Tướng Ahmad Vahidi và các cấp dưới phản đối bất kỳ nhượng bộ nào khi tàu chiến Mỹ vẫn hiện diện ngoài khơi Iran. Việc Mỹ gần đây thu giữ một tàu chở hàng của Iran tại Biển Ả Rập, mà Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc phản đối là vi phạm nghiêm trọng lệnh ngừng bắn, càng làm gia tăng sự chia rẽ này.
“Món quà” từ Trung Quốc và vấn đề hạt nhân
Trump cũng tiết lộ rằng lực lượng Mỹ đã chặn một tàu Trung Quốc chở vũ khí mà ông mỉa mai gọi là “món quà” cho Iran, bất chấp điều ông nói là đã có thỏa thuận trước với Chủ tịch Xi Jinping rằng Bắc Kinh sẽ không tiếp tế cho Tehran trong thời gian ngừng bắn. Điều này tạo thêm một yếu tố leo thang mới, trong khi vấn đề uranium ngày càng căng thẳng. Tehran khẳng định quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự; Washington muốn loại bỏ hoàn toàn lượng uranium đã làm giàu. Chính Trump cũng thừa nhận việc xử lý vấn đề này sẽ kéo dài và khó khăn, đồng nghĩa với việc nút thắt chính vẫn chưa có giải pháp.
Thị trường đang theo dõi điều gì
Giá dầu đã phản ánh rủi ro gián đoạn tại Strait of Hormuz, nhưng một lệnh ngừng bắn không thời hạn mà không có tiến triển về phong tỏa vẫn giữ nguyên rủi ro tiềm ẩn. Đồng USD thu hút dòng tiền trú ẩn mỗi khi căng thẳng leo thang, và kỳ vọng cắt giảm lãi suất bắt đầu thay đổi khi lo ngại lạm phát do năng lượng quay trở lại trong dự báo của Federal Reserve (Fed). Một sự gia hạn nhưng không giải quyết được vấn đề không được xem là hòa bình, mà chỉ là trì hoãn. Một cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran đã gọi động thái này là chiêu “câu giờ” cho một cuộc tấn công bất ngờ.
Thời gian thực sự đang đứng về phía ai?
Trump mua thêm thời gian mà chính ông từng không muốn; Iran có thêm thời gian mà họ không cần yêu cầu. Lệnh phong tỏa, vốn được xem là đòn bẩy, lại trở thành cái cớ để Tehran không tham gia, trong khi phe cứng rắn trong IRGC có thêm thời gian tái bố trí và củng cố lực lượng, còn các nhà đàm phán dân sự dần mất đi quyền hạn. Mỗi tàu chở dầu tiến vào eo biển, mỗi tàu bị Hải quân Mỹ chặn lại, mỗi thiết bị bay không người lái lệch hướng đều có thể trở thành điểm kích hoạt, trong khi không có thời hạn cụ thể để ép các bên đi đến thỏa thuận. Lệnh ngừng bắn về mặt kỹ thuật vẫn còn hiệu lực.
Việc liệu cả hai bên có thực sự muốn duy trì nó hay không mới là câu hỏi mà thị trường cần định giá.
Câu hỏi thường gặp về dầu WTI
Dầu West Texas Intermediate là một loại dầu thô được giao dịch trên thị trường quốc tế. WTI là viết tắt của West Texas Intermediate, một trong ba loại dầu chính cùng với Brent và Dubai Crude. WTI còn được gọi là dầu “nhẹ” và “ngọt” do có tỷ trọng và hàm lượng lưu huỳnh thấp. Đây là loại dầu chất lượng cao, dễ tinh chế. Nó được khai thác tại Mỹ và phân phối thông qua trung tâm Cushing, được xem là “ngã tư đường ống của thế giới”. Đây là chuẩn tham chiếu của thị trường dầu và giá WTI thường được truyền thông trích dẫn.
Giống như mọi tài sản, cung và cầu là yếu tố chính chi phối giá dầu WTI. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể thúc đẩy nhu cầu và ngược lại. Bất ổn chính trị, chiến tranh và các lệnh trừng phạt có thể làm gián đoạn nguồn cung và ảnh hưởng đến giá. Quyết định của OPEC – nhóm các quốc gia sản xuất dầu lớn – cũng là yếu tố quan trọng. Giá trị của đồng USD ảnh hưởng đến giá dầu WTI vì dầu chủ yếu được giao dịch bằng USD; USD yếu khiến dầu rẻ hơn và ngược lại.
Các báo cáo tồn kho dầu hàng tuần do American Petroleum Institute (API) và Energy Information Administration (EIA) công bố có tác động đến giá WTI. Sự thay đổi tồn kho phản ánh cung – cầu biến động. Nếu tồn kho giảm, điều này có thể cho thấy nhu cầu tăng và đẩy giá dầu lên. Ngược lại, tồn kho cao phản ánh nguồn cung tăng và gây áp lực giảm giá. Báo cáo của API được công bố vào thứ Ba và EIA vào ngày hôm sau. Kết quả của hai báo cáo thường tương đồng trong khoảng 75% trường hợp, và dữ liệu EIA được xem là đáng tin cậy hơn vì là cơ quan chính phủ.
OPEC là tổ chức gồm 12 quốc gia sản xuất dầu, cùng nhau quyết định hạn ngạch sản lượng tại các cuộc họp định kỳ. Các quyết định này thường ảnh hưởng mạnh đến giá dầu WTI. Khi OPEC giảm sản lượng, nguồn cung bị thắt chặt và giá dầu có xu hướng tăng. Khi OPEC tăng sản lượng, giá thường giảm. OPEC+ là nhóm mở rộng bao gồm thêm các quốc gia ngoài OPEC, trong đó đáng chú ý nhất là Nga.
