Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI: Tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển

Kỳ họp có vị trí đặc biệt

Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn cho rằng mỗi kỳ họp thứ nhất của Quốc hội đều có một vị trí rất đặc biệt trong đời sống chính trị đất nước.

Đó là thời điểm bộ máy nhà nước bắt đầu một chu kỳ vận hành mới, xác lập những vị trí lãnh đạo chủ chốt và khởi đầu cho chương trình lập pháp, giám sát, quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia trong cả nhiệm kỳ.

Nhưng kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI có một ý nghĩa lớn hơn thông lệ.

Kỳ họp diễn ra ngay sau Đại hội lần thứ XIV của Đảng, trong lúc toàn bộ hệ thống chính trị đang chuyển rất mạnh từ tinh thần nghị quyết sang yêu cầu hành động, từ tầm nhìn chiến lược sang năng lực thể chế hóa, từ khát vọng phát triển sang trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Trong ý nghĩa đó, Quốc hội khóa XVI không chỉ bắt đầu một nhiệm kỳ mới, mà còn bắt đầu một trách nhiệm lớn hơn là trở thành điểm tựa thể chế của một giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Làm luật không chỉ quản lý mà còn kiến tạo tương lai

Theo Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, dù Quốc hội khóa XV đã sửa số lượng lớn các luật, nhất là hai kỳ họp thứ 9 và thứ 10 (chỉ riêng năm 2025 đã sửa tới gần 100 luật), nhưng thể chế vẫn là câu hỏi lớn đối với các yêu cầu phát triển đất nước trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Vừa qua, Bộ Chính trị đã cho ý kiến về Đề án định hướng xây dựng pháp luật của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI và đặt ra yêu cầu tiếp tục cấu trúc lại hệ thống pháp luật Việt Nam.

Việc này để hệ thống pháp luật vừa thực hiện quản lý toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, mà còn kiến tạo cho sự phát triển. Hay nói cách khác là làm luật không chỉ quản lý mà còn kiến tạo tương lai.

Yêu cầu đặt ra với nhiệm kỳ khóa XVI trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế phải đồng bộ, nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Đặc biệt phải dự lường cho các lĩnh vực, nhất là những động lực tăng trưởng mới đang dần hoàn thiện. Pháp luật phải vừa đón được hiện tại và dự kiến được cho tương lai – đó là yêu cầu khó nhất cho Quốc hội khóa XVI.

Cùng với đó phải làm sao để Quốc hội làm đúng thẩm quyền nhưng thuận lợi cho Chính phủ, các bộ, ngành làm tròn nhiệm vụ, thẩm quyền, không dẫn đến chồng chéo hay không xảy ra quy định của nghị định, thông tư lại cao hơn quy định của luật.

Đây là những điều chúng tôi đang rất trăn trở trong khóa mới này, làm thế nào để kỹ thuật lập pháp, quá trình xây dựng luật giữa cơ quan soạn thảo và Quốc hội có sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng, đồng bộ, từ sớm, từ xa, tất cả vì cái chung.

Một nội dung khác, Quốc hội khóa XVI cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ chức năng giám sát tối cao của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các Ủy ban của Quốc hội.

Trên cơ sở kinh nghiệm, bài học giám sát của các khóa trước đây, công tác giám sát của khóa XVI phải được nâng lên, nhất là về chất lượng; các kiến nghị giám sát của Quốc hội phải đảm bảo tính thực chất, hiệu lực.

Kết quả giám sát phải thể hiện rất rõ đó là giám sát quyền lực của nhân dân mà Quốc hội đại diện, chứ không chỉ là những kiến nghị mang tính chất khuyến nghị cho các cơ quan được giám sát.

Nghị trường Quốc hội như một trường đại học lớn

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng với 500 đại biểu ở nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó nhiều đại biểu có 2 – 3 bằng đại học, thạc sĩ, tiến sĩ hay nhiều người là chuyên gia, nhà khoa học nên nghị trường Quốc hội cũng như một trường đại học lớn.

“Rất nhiều đại biểu đã nói qua một nhiệm kỳ Quốc hội cảm giác lớn lên như học qua một trường đại học, có thêm một bằng đại học mới.

Do vậy, chúng tôi muốn gửi gắm đến các đại biểu trẻ là môi trường Quốc hội cũng như một ngôi trường đại học mới để các bạn có thể đắm mình, thỏa sức thực hiện ước mơ, cống hiến tài năng, trí tuệ cho đất nước” – bà Thanh nói.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM):

Công tác lập pháp, lập quy sẽ có bước chuyển mạnh mẽ

Việc Bộ Chính trị ban hành kết luận 09 ngày 10-3-2026 mang ý nghĩa định hướng chiến lược rất quan trọng.

Kết luận này không chỉ đặt mục tiêu xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, khoa học, đồng bộ và khả thi, mà còn nhấn mạnh yêu cầu đưa pháp luật trở thành nền tảng thúc đẩy phát triển, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng.

Từ góc độ một đại biểu Quốc hội công tác trong lĩnh vực tư pháp và xây dựng thể chế, tôi đặc biệt kỳ vọng việc triển khai kết luận 09 sẽ được cụ thể hóa mạnh mẽ ngay từ kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI.

Trọng tâm trước mắt là việc Chính phủ trình dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi). Đây sẽ là đạo luật nền tảng, quyết định chất lượng của toàn bộ hệ thống pháp luật trong thời gian tới.

Đạo luật này không chỉ cần đổi mới quy trình lập pháp theo hướng khoa học, minh bạch và thực chất hơn, mà còn phải đồng thời giải quyết bài toán tồn đọng về khối lượng văn bản quy phạm pháp luật rất lớn, đang có dấu hiệu chồng chéo, phân tán và thiếu tính hệ thống.

Tôi tin rằng, với quyết tâm chính trị cao và cách tiếp cận đổi mới, công tác lập pháp, lập quy của Quốc hội và Chính phủ trong nhiệm kỳ này sẽ có bước chuyển mạnh mẽ, không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong dài hạn.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân (TP.HCM, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam):

Hành động nhanh, chính xác, kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn

Theo tôi, cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, đang rất cần một hệ thống chính sách nhất quán, dễ tiếp cận và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Đây cũng là thước đo quan trọng cho hiệu quả hoạt động của Quốc hội trong nhiệm kỳ mới.

Một Quốc hội phục vụ không chỉ dừng lại ở việc lắng nghe mà còn phải hành động nhanh, chính xác, kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Trong nhiệm kỳ này, ở góc độ kiến tạo thể chế cho doanh nghiệp phát triển, Quốc hội cần xác định tập trung triển khai 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó ưu tiên hàng đầu là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng minh bạch, ổn định và dễ dự báo.

Tôi đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng, điều chỉnh các cơ chế chính sách dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh – những đối tượng chịu tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất từ biến động thị trường cũng như sự thay đổi của chính sách.

Các vấn đề thiết thực như mặt bằng sản xuất, tiếp cận vốn, chính sách thuế và điều kiện kinh doanh sẽ được tôi đề xuất rà soát toàn diện, bảo đảm sát thực tiễn, qua đó giảm chi phí tuân thủ và tăng khả năng chống chịu cho doanh nghiệp.

Bên cạnh công tác lập pháp, Quốc hội cũng cần chú trọng vai trò giám sát, đặc biệt trong lĩnh vực cải cách hành chính và triển khai đầu tư công, nhất là những thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Theo tôi, việc cắt giảm thủ tục rườm rà, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, minh bạch hóa quy trình không chỉ giúp giảm gánh nặng cho doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn nền kinh tế. Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Ở góc độ đầu tư công, tôi nhấn mạnh yêu cầu giám sát chặt chẽ hiệu quả sử dụng ngân sách, bảo đảm các dự án hạ tầng trọng điểm, từ giao thông công cộng đến y tế và giáo dục, được triển khai đúng tiến độ, hạn chế lãng phí và chồng chéo.

Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ và hiệu quả, không chỉ chất lượng sống của người dân được cải thiện mà còn tạo nền tảng quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.