Thông qua bức thư ngỏ, Tổng thống Iran đặt câu hỏi về lợi ích của người Mỹ trong cuộc chiến, dường như nhằm xoay chuyển dư luận nước này để tìm lối thoát cho xung đột.
Vài giờ trước khi Tổng thống Donald Trump phát biểu trước toàn quốc đêm 1/4, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian công bố trên tài khoản X bức thư ngỏ dài 4 trang gửi đến người dân Mỹ cùng “những người tiếp tục tìm kiếm sự thật và mong muốn cuộc sống tốt đẹp hơn”.
Sau phần mở đầu khẳng định Iran “không bao giờ lựa chọn con đường xâm lược, bành trướng, thực dân, thống trị” và không nuôi dưỡng lòng thù hận với các dân tộc khác, ông đặt câu hỏi liệu chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump có “thực sự nằm trong số các ưu tiên của chính phủ Mỹ hiện nay hay không”. “Chính xác thì cuộc chiến hiện nay mang lại lợi ích nào cho người Mỹ”, ông viết.
Ông thêm rằng liệu chiến dịch tập kích phá hủy trường học, cơ sở y tế hay “việc khoe khoang về chuyện ném bom để khiến một quốc gia trở về thời kỳ đồ đá” có mang lại lợi ích thực tế nào cho Mỹ, ngoài việc gây tổn hại thêm vị thế toàn cầu của Washington.
Người phụ nữ cầm cờ Iran trên đường phố ở Tehran hôm 30/3. Ảnh: AP
Thư ngỏ được Tổng thống Iran công bố khi cuộc chiến sắp bước sang tuần thứ 6. Trong hơn một tháng qua, các cuộc không kích dữ dội của Mỹ, Israel đã khiến nhiều lãnh đạo chủ chốt của Iran, trong đó có lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, cũng như khiến hơn 2.000 dân thường nước này thiệt mạng. Cuộc tấn công cũng khơi mào cho làn sóng đáp trả dữ dội của Tehran vào hàng loạt mục tiêu Israel và Mỹ trên khắp Trung Đông.
Thiệt hại từ cuộc chiến đang tăng lên mỗi ngày, đặc biệt là khi eo biển Hormuz đang bị bóp nghẹt và khiến giá năng lượng leo thang. Huyết mạch hàng hải này vốn là nơi vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Mỹ tuần trước thông qua trung gian Pakistan chuyển cho Iran đề xuất ngừng bắn 15 điểm, nhưng Tehran bác bỏ vì cho rằng nó “phi lý và quá đáng”. Các quan chức Iran cũng cho rằng nỗ lực ngoại giao của Mỹ “không đáng tin”, vì Washington từng phát động chiến dịch tấn công khi hai nước đang tiến hành đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran tại Geneva hồi giữa tháng 2.
Trước khi phát động cuộc tấn công Iran, ông Trump nói với phóng viên rằng ông “không hài lòng” với cách Tehran tiến hành đàm phán trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, trong bức thư, Tổng thống Iran chỉ trích việc Mỹ rời bàn đàm phán ở Geneva, khi hai bên đang thảo luận về thỏa thuận hạt nhân mới.
“Iran đã theo đuổi đàm phán, đạt được thỏa thuận và thực hiện đầy đủ mọi cam kết”, ông Pezeshkian viết. “Quyết định rút khỏi thỏa thuận đó, leo thang đối đầu và có hành động gây hấn giữa lúc đàm phán là những lựa chọn mang tính phá hoại của chính phủ Mỹ”.
Bên cạnh những lời chỉ trích, bức thư ngỏ dài khoảng 1.000 từ của Tổng thống Pezeshkian cũng chứa nhiều lời lẽ mang tính hòa giải và tái định hình hình ảnh quốc gia, theo Ruth Igielnik, nhà phân tích của NY Times.
“Hôm nay, thế giới đang đứng trước một ngã rẽ”, ông Pezeshkian viết trong thư. “Tiếp tục con đường đối đầu sẽ tốn kém và vô ích hơn bao giờ hết. Lựa chọn giữa đối đầu và hợp tác là hoàn toàn thực tế và quan trọng, kết quả của nó sẽ định hình tương lai cho nhiều thế hệ sau”.
Ông Pezeshkian cũng bác bỏ những mô tả về Tehran như một mối đe dọa. “Iran chưa bao giờ khơi mào một cuộc chiến. Tuy nhiên, Iran đã kiên quyết và dũng cảm đẩy lùi những kẻ tấn công mình”, ông nhấn mạnh.
Tổng thống Iran nhấn mạnh cuộc tấn công đáp trả của Iran nhằm vào các quốc gia láng giềng ở vùng Vịnh chỉ là “phản ứng có chừng mực dựa trên quyền tự vệ chính đáng”.
Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu bức thư của ông Pezeshkian, người được cho là có lập trường tương đối ôn hòa ở Iran, có đại diện cho sự đồng thuận giữa các lãnh đạo hàng đầu của Iran hay không.
Trong hệ thống chính quyền Iran, vai trò và quyền hạn của Tổng thống bị chi phối bởi Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, người được bổ nhiệm hôm 8/3. Ông Khamenei là người đưa ra quyết định cuối cùng về mọi vấn đề quan trọng của quốc gia, như đàm phán với Washington hoặc các điều kiện để chấm dứt chiến tranh, theo các nhà phân tích.
Vai trò của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng trở nên nổi bật hơn trong xung đột. Các chỉ huy cấp cao của IRGC dường như cũng đã bắt đầu nắm quyền quyết định nhiều hơn, bao gồm Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, một cựu chỉ huy vệ binh và hiện có tiếng nói ngày càng lớn ở Iran.
Giới quan sát cho rằng bức thư có thể là phép thử dư luận hoặc một nỗ lực ngoại giao của Tổng thống Pezeshkian để vừa thể hiện sự cứng rắn của Iran, vừa tìm cách hạ nhiệt tình hình.
Việc một tổng thống Iran gửi thư ngỏ tới người dân Mỹ được coi là điều khá bất thường. Các nhà phân tích nhận định đây có thể là nỗ lực của Iran nhằm thuyết phục công chúng Mỹ tin rằng quyết định tiến hành cuộc chiến của Tổng thống Trump là sai lầm, từ đó gián tiếp thúc đẩy một lệnh ngừng bắn.
Trong bức thư, Tổng thống Iran cũng đặt câu hỏi liệu chính quyền ông Trump có bị Israel “thao túng” trong việc phát động cuộc chiến chống lại Iran hay không. Đây dường như là cách để ông Pezeshkian thuyết phục dư luận Mỹ thay đổi quan điểm ủng hộ với Israel, theo giới quan sát.
Theo các chuyên gia, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã hối thúc Mỹ tấn công Iran trong nhiều thập kỷ. Kể từ khi xung đột bùng phát, quân đội Israel cũng là bên tiến hành các cuộc tập kích vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran, khiến căng thẳng thêm leo thang.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại dinh thự Mar-a-Lago, bang Florida ngày 29/12/2025. Ảnh: AFP
“Chẳng phải Israel đang nhắm tới việc dùng đến người lính Mỹ cuối cùng và đồng tiền thuế cuối cùng của người Mỹ để đánh Iran hay sao?”, ông viết, thêm rằng Israel đang buộc Iran, Mỹ và cả khu vực trả giá cho tham vọng của họ.
Phóng viên Ali Hashem của Al Jazeera nhận xét giống như Mỹ, Iran đang thực hiện “cuộc chiến truyền thông” giữa xung đột. Hashem giải thích rằng nội dung then chốt trong thư của ông Pezeshkian là bảo vệ quyền tự vệ của Iran trước các cuộc tấn công của Mỹ – Israel.
“Trong khi chính quyền Mỹ đang thúc đẩy câu chuyện rằng họ đã giành được thắng lợi quân sự, các lãnh đạo Iran lại tìm cách khắc họa họ đang là nạn nhân của một cuộc tấn công”, Hashem cho hay.
Thanh Tâm (Theo NY Times, Al Jazeera, SCMP, The Hill)
