Vì sao vụ tấn công mỏ khí Iran là bước leo thang cực lớn?

Các cuộc tấn công của Mỹ – Israel cũng như Iran vào những cơ sở sản xuất khí đốt trong những ngày gần đây được xem là một bước leo thang lớn, với những hệ quả lâu dài tiềm tàng.

Đây là lần đầu tiên trong cuộc xung đột, các cơ sở khai thác và sản xuất trực tiếp năng lượng hóa thạch bị nhắm mục tiêu, thay vì chỉ các địa điểm thuộc ngành dầu khí nói chung, theo tờ The Guardian ngày 18.3.

Loạt diễn biến leo thang

Vào hôm 17.3, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Iran đã khiến hoạt động tại mỏ khí Shah ở Abu Dhabi (UAE) phải tạm dừng. Mỏ này có thể sản xuất 1,28 tỉ ft³ khí (36,25 triệu m³) mỗi ngày, cung cấp khoảng 20% nguồn khí của UAE và 5% nguồn lưu huỳnh dạng hạt của thế giới (dùng cho phân bón phosphate).

Đến ngày 18.3, một cơ sở sản xuất của Iran cho mỏ khí South Pars bị tấn công. Đây là mỏ khí lớn nhất thế giới, được chia sẻ giữa Iran và Qatar, trong đó phần của Iran chiếm 1/3 tổng trữ lượng của mỏ và được gọi là South Pars còn phần của Qatar chiếm 2/3, gọi là North Dome. Nhiều công ty lớn của Mỹ như ExxonMobil và ConocoPhillips hợp tác với Qatar tại mỏ khí này, theo Reuters. Toàn bộ mỏ chứa ước tính 50,97 ngàn tỉ m³ khí, đủ cung cấp cho toàn thế giới trong 13 năm.

Mỏ này là nguồn năng lượng nội địa quan trọng nhất của Iran. Do các lệnh cấm vận và hạn chế kỹ thuật, hầu hết khí đốt khai thác từ South Pars được Iran sử dụng cho nội địa.

Cuộc tấn công này được truyền thông Israel cho là do Tel Aviv thực hiện với sự đồng ý của Mỹ, dù hai bên chưa xác nhận. Sau đó, Tehran đe dọa sẽ tiếp tục trả đũa vào các cơ sở năng lượng trong khu vực.

Trước đó, Mỹ và Israel đã tránh tấn công trực tiếp vào các cơ sở sản xuất năng lượng của Iran ở vịnh Ba Tư nhằm tránh nguy cơ Tehran trả đũa vào ngành dầu khí của các nước láng giềng.

Bloomberg dẫn lời ông Hamidreza Azizi, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện nghiên cứu Quốc tế và Các vấn đề an ninh Đức ở Berlin cho rằng cuộc tấn công vào mỏ khí South Pars cho thấy một sự thay đổi trong cách tiến hành chiến sự của Israel khi nước này chuyển sang việc làm suy yếu hạ tầng kinh tế của Iran và hạn chế khả năng tiếp tục chiến đấu của Tehran.

“South Pars đóng vai trò trung tâm đối với nguồn cung khí của Iran và từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất điện và hoạt động công nghiệp. Ngay cả những gián đoạn nhỏ hoặc tạm thời cũng có thể dẫn đến thiếu điện, sản xuất công nghiệp chậm lại và gây áp lực lên toàn bộ nền kinh tế”, ông Azizi phân tích.

Vì sao các cuộc tấn công này quan trọng?

Những cuộc tấn công này cho thấy chiến sự có thể leo thang cao hơn với tác động dài hạn đến kinh tế toàn cầu. Các vụ tấn công qua lại giữa Israel và Iran đối với cơ sở năng lượng chủ chốt tại Trung Đông làm phức tạp nỗ lực của Mỹ trong việc giải quyết bất ổn trong thị trường dầu khí, trong bối cảnh xung đột trải qua 3 tuần.

Nếu chỉ gián đoạn vận chuyển, nguồn cung dầu khí có thể phục hồi trong vài tháng sau khi chiến sự kết thúc nhưng nếu cơ sở sản xuất bị phá hủy nghiêm trọng, hậu quả có thể kéo dài nhiều năm.

Một chuyên gia cảnh báo: nếu vài triệu thùng dầu/ngày bị loại khỏi sản xuất, thị trường sẽ không thể nhanh chóng phục hồi ngay cả khi chiến sự kết thúc. Tồi tệ nhất là nếu các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị phá hủy, việc sửa chữa có thể mất nhiều năm.

Thực tế cho thấy việc sửa chữa cơ sở năng lượng bị phá hủy trong chiến tranh mất nhiều thời gian hơn dự kiến.

Sau cuộc chiến Iraq năm 2003, dù chi hàng tỉ USD, sản lượng dầu phải mất hơn 2 năm mới phục hồi về mức trước chiến tranh. Các nỗ lực sửa chữa hạ tầng điện ở Ukraine (sau các cuộc tấn công của Nga) cũng cho thấy những khó khăn lớn như thiếu thiết bị và tắc nghẽn chuỗi cung ứng.

Giá dầu và khí đốt đã tăng mạnh sau vụ tấn công South Pars do lo ngại nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn. Điều này cũng làm tăng áp lực chính trị tại Mỹ, khi giá nhiên liệu đã tăng cao trở lại.

Theo AFP, tính đến sáng 19.3, giá dầu WTI được giao dịch tại châu Á đã tăng 2,5 % lên 98,69 USD/thùng trong khi dầu Brent tăng hơn 5% lên gần 113 USD/thùng. Giá khí đốt tiêu chuẩn của châu Âu đã tăng vọt 6% trong ngày 18.3, theo dữ liệu từ sàn giao dịch ICE Futures Europe.

Các nước trong khu vực phản ứng ra sao?

Sau vụ tấn công South Pars, Iran tuyên bố nhiều cơ sở dầu khí lớn ở Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar giờ đây là “mục tiêu hợp pháp” và nên được sơ tán. Không lâu sau, các vụ nổ lớn được nghe thấy tại Riyadh.

Tại Qatar, thành phố công nghiệp Ras Laffan, nơi có cơ sở sản xuất LNG lớn nhất thế giới, chiếm 20% nguồn cung toàn cầu, bị tấn công gây thiệt hại nghiêm trọng.

Qatar lên án Iran nhưng cũng chỉ trích Israel về vụ tấn công mỏ South Pars và gọi đây là hành động leo thang “nguy hiểm và vô trách nhiệm”, đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu.

UAE cũng cho rằng vụ tấn công mỏ South Pars là mối đe dọa đối với ổn định khu vực và nguồn cung năng lượng thế giới. Abu Dhabi đã cho dừng hoạt động cơ sở khí đốt Habshan và tại mỏ dầu Bab do mảnh vỡ rơi xuống từ tên lửa Iran bị đánh chặn.

Qatar đã yêu cầu tùy viên an ninh và quân sự của Đại sứ quán Iran rời khỏi Qatar trong vòng 24 giờ và tuyên bố có quyền đáp trả vụ tấn công của Tehran. Tương tự, Ả Rập Xê Út nói có quyền thực hiện hành động quân sự chống Iran để đáp trả các đợt tấn công của nước này.