Lilian Thuram: ‘Mourinho là kẻ tiểu nhân khi nói về Vinicius’

Danh thủ Pháp Lilian Thuram bảo vệ Vinicius sau sự việc trong trận Benfica – Real Madrid, đồng thời tố cáo HLV Jose Mourinho đại diện cho tư tưởng “da trắng thượng đẳng”.

Trong trận lượt đi play-off Champions League hôm 18/2, tiền đạo Benfica Gianluca Prestianni được cho phân biệt chủng tộc ngôi sao Real Vinicius. Khi được báo Pháp L’Équipe hỏi xin ý kiến về sự việc, Thuram đáp: “Vâng, tôi rất sẵn sàng”. Với cựu danh thủ 54 tuổi từng 142 lần khoác áo tuyển Pháp, vô địch World Cup 1998 và Euro 2000, chống phân biệt chủng tộc luôn là cuộc chiến của cả đời ông.

– Ông nghĩ sao về những gì xảy ra đêm 18/2 tại Lisbon, Bồ Đào Nha?

– Tôi tự nhủ rằng chúng ta đang ở năm 2026, vậy mà người ta vẫn có thể hạ nhục người da đen ngay trên sân cỏ. Phân biệt chủng tộc chính là sự hạ nhục. Và tôi nhận thấy người ta vẫn tìm cách để hoài nghi về những gì đã xảy ra. Trong khi, cả Vinicius lẫn Kylian Mbappe đều đã tường thuật lại sự việc. Nhưng không, bấy nhiêu đó vẫn chưa đủ, sự hoài nghi vẫn tồn tại, người ta vẫn cứ bảo “chưa chắc đâu”.

Nhưng tại sao chúng ta lại không tin Vinicius lẫn Mbappe? Có phải vì lời của những người đàn ông da đen là không đáng tin? Tình tiết này nói lên rất nhiều điều về lịch sử của nạn phân biệt chủng tộc. Lần nào cũng vậy, bạn tố cáo một hành động mà mình là nạn nhân, nhưng chính bạn lại là người bị nghi ngờ. Nó giống hệt như trường hợp của những phụ nữ là nạn nhân của bạo lực hay cưỡng bức. Tư tưởng nghi ngờ nạn nhân luôn hiện hữu, và đó là lý do tại sao việc tố cáo những gì đã xảy ra luôn cực kỳ khó khăn.

Chúng ta thấy điều đó trong vụ Epstein, và nó cũng tương tự trong các vụ việc phân biệt chủng tộc. Nhưng Vinicius đã lên tiếng, trọng tài Pháp Francois Letexier đã nghe thấy và tin lời cậu ấy. Đó là thái độ đúng đắn. Xin ngả mũ trước ông ấy vì đã dám chịu trách nhiệm, đó mới là cách để chúng ta tiến bộ. Đừng sợ hãi khi tố cáo sự thật. Ngay cả khi bạn biết rõ một nghịch lý rằng bạn sẽ bị coi là kẻ tội đồ khiến trận đấu bị gián đoạn. Cả SVĐ sẽ oán trách bạn, người ta sẽ lại nói: “Hắn ta lại kêu ca cái quái gì nữa đây?”. Xã hội vốn dĩ không thích bị đối diện với sự hung bạo của chính mình.

– Ông thấy sao về những hình ảnh của đêm hôm đó, như khi Prestianni kéo áo che miệng và nói điều gì đó, rồi phản ứng của Mbappe, hay những tuyên bố của Vinicius và Mbappe tại khu vực hỗn hợp mixed zone sau trận?

– Tôi đã xem tất cả. Và trên hết, tôi lại một lần nữa thấy một người da trắng gọi một người da đen là “con khỉ”. Tôi nói điều này trong trạng thái hết sức điềm tĩnh, bởi đó chính là bản chất của lịch sử phân biệt chủng tộc: bạn có thể bị hạ thấp chỉ vì màu da của mình. Tôi thích cách Mbappe “chỉ mặt điểm tên” cầu thủ của Benfica ngay trên sân, khiến hắn ta trông thật thảm hại và hối lỗi. Khi bạn là nạn nhân, bạn phải quyết liệt, phải đáp trả, không được trốn tránh nữa. Chúng ta không thương lượng với phân biệt chủng tộc hay bạo lực. Nỗi xấu hổ bây giờ phải đổi chủ.

– Theo ông, tại sao Prestianni lại che miệng khi nói?

– Nạn phân biệt chủng tộc luôn lấn tới trong lén lút và ẩn sau lớp mặt nạ vì những kẻ phân biệt chủng tộc là những kẻ hèn nhát. Cứ nhìn hội Klu Klux Klan – một tổ chức tội phạm theo thuyết da trắng thượng đẳng tại Mỹ – mà xem. Cách bào chữa của cầu thủ này là: “Làm gì có, tôi không nói thế”. Rất hiếm khi những kẻ phân biệt chủng tộc dám thừa nhận hành vi của mình. Hắn ta biết mình đang làm gì. Hắn ta hoàn toàn có ý thức. Hắn ta muốn nói điều đó. Hắn ta muốn hạ thấp, muốn nhục mạ Vinicius. Vào khoảnh khắc ấy, sự thôi thúc trong hắn quá lớn, hắn buộc phải gọi cậu ấy là con khỉ.

– UEFA vào cuộc điều tra, ra án phạt sơ bộ một trận, và Prestianni còn đối mặt với án treo giò 10 trận. Ông nghĩ gì về mức hình phạt này?

– Tôi không ở đây để phán xét các án phạt, đó không phải việc của tôi và tôi cũng không biết các tiêu chí. Tôi chỉ nhận thấy rằng các cuộc điều tra thường kết thúc theo cùng một kịch bản: Không, đó không thực sự là một hành vi phân biệt chủng tộc. Nhưng tôi muốn lặp lại, chúng ta không được thương lượng hay thỏa hiệp. Những người da trắng đang nắm quyền xóa sổ nạn phân biệt chủng tộc đã không làm công việc của họ, nếu không thì chúng ta đã chẳng đứng ở điểm xuất phát này vào năm 2026.

– Tại sao ông lại nói rằng những người có trách nhiệm đã không hành động?

– Vì đó là một câu chuyện lê thê và cũ mèm. Và nếu trong lịch sử, người da đen bị hạ thấp, thì đó là vì những người da trắng thường xuyên tìm thấy khoái lạc từ việc đó. Điều này có thể là vô thức, nhưng nó là sự thật. Phản xạ đầu tiên của những người da trắng không phải là đặt mình vào vị trí của người khác để hiểu những gì nạn nhân phải chịu đựng. Họ không nhận thức được sự hung bạo đã gây ra, và đó là lý do những hành động như vậy vẫn tồn tại dai dẳng đến tận năm 2026.

Khi là một người da trắng, bạn có thể thiếu đi sự nhạy cảm này, bởi bạn không có trải nghiệm thực tế của những nạn nhân. Bạn không đo lường được nỗi đau và thường có xu hướng xem nhẹ vấn đề. Trên sân Da Luz, đa số khán giả là người da trắng và họ đã quay sang trách móc Vinicius. Nhưng làm sao người ta có thể trách cứ Vinicius khi cậu ấy bị một đồng nghiệp, một kẻ làm cùng nghề, thóa mạ là “con khỉ”?

– Trước khi nhận lời phỏng vấn, ông nói rằng mình nhất thiết muốn đề cập đến những phát ngôn của Mourinho?

– Đúng vậy, bởi bản chất những lời từ ông ta phản ánh chính xác lý do chúng ta không thể tiến bộ. Mourinho là một HLV đại tài với sự nghiệp lừng lẫy, từng làm việc với rất nhiều cầu thủ da màu, nhưng điều đó không ngăn cản ông ta thực hiện hai việc. Thứ nhất là nghi ngờ tính xác thực của hành vi phân biệt chủng tộc, và thứ hai là đặt ngược dấu hỏi về trách nhiệm của nạn nhân thông qua cách Vinicius mừng bàn thắng.

Nhưng làm sao ông ta có thể nói như vậy? Ông là ai, thưa ông Mourinho, mà dám tự cho mình quyền quyết định điều gì Vinicius được phép hay không được phép làm? Trong sự phán xét đó ẩn chứa một cảm giác thượng đẳng và thói tự tôn da trắng. Hành vi phân biệt chủng tộc mà Vinicius phải hứng chịu không liên quan đến cách hành xử của cậu ấy, mà nằm ở màu da của cậu ấy. Không lẽ chúng ta tin rằng những đứa trẻ bị kỳ thị ở trường học hay trên sân bóng là do lỗi hành xử của chúng sao? Mơ đi!

Vậy chúng ta cần gì đây? Chẳng lẽ Vinicius và những đứa trẻ đó phải đi đá bóng với một màu da khác? Mourinho đang ngầm ám chỉ rằng đó có thể là lỗi của Vinicius. Rằng cậu ấy tự chuốc lấy tai họa. Đó là một dạng hình thái của bạo lực tinh thần tột độ. Cảm giác thượng đẳng của một bộ phận người da trắng khiến họ không thể đặt mình vào vị trí của nạn nhân. Họ cần khiêm nhường hơn. Và làm sao có thể ngó lơ những gì các cầu thủ đã nói? Chẳng lẽ Vinicius bị điên, tự bịa ra một lời thóa mạ rồi chạy đến chỗ trọng tài? Mbappe cũng nghe thấy, vậy Mbappe cũng điên sao? Những người da đen đều điên cả sao? Họ hoang tưởng và tự thêu dệt nên các câu chuyện à?

Khi Mourinho muốn chúng ta tin rằng Vinicius phải chịu trách nhiệm cho sự phân biệt chủng tộc mà cậu ấy gánh chịu, điều đó mới thảm hại làm sao. Với góc nhìn và cách phân tích này, ông ta đã trở nên nhỏ mọn, một kẻ tiểu nhân. Chừng nào còn những thái độ như thế, chúng ta sẽ không bao giờ có thể cùng nhau chiến đấu. Đó chính là lịch sử của nạn phân biệt chủng tộc. Mourinho không nhìn nhận hành vi đó với tư cách một con người, mà với tư cách một người da trắng. Chúng ta không nhất thiết phải tư duy thông qua lăng kính màu da của ông ta.

– Ông không lo ngại mình đang định kiến và chỉ trích cộng đồng người da trắng sao?

– Tôi cho rằng các vấn đề về phân biệt chủng tộc trước hết phải được giải quyết bởi chính cộng đồng người da trắng. Tại sao cầu thủ của Benfica lại gọi Vinicius là “con khỉ” để hạ thấp cậu ấy xuống hàng thú vật? Bởi vì hắn ta tự nhủ: “Tôi là người da trắng, tôi là con người, còn ngươi là người da đen, ngươi là thú vật”. Tất cả người da trắng nên đồng lòng công nhận rằng điều đó là không thể chấp nhận được và phải chấm dứt. Tất cả họ! Chỉ khi đó, chúng ta mới thực sự tiến bộ. Người da trắng cần đo lường được mức độ của tình trạng bạo lực này, cần thấu cảm nỗi đau khi bị gọi là “con khỉ”.

Khi bạn chưa từng phải chịu đựng điều đó vì bạn là người da trắng, bạn không thể hiểu được. Vậy nên hãy lắng nghe những người đang đau khổ vì nạn phân biệt chủng tộc, đừng đến bảo họ phải hành xử thế nào, bởi chính thái độ dạy đời ấy càng nuôi dưỡng thêm cảm giác thượng đẳng của bạn. Đừng cố khiến Vinicius tin rằng nếu cậu ấy ngoan ngoãn hơn thì cậu ấy đã không là nạn nhân. Điều tôi trân trọng ở Vinicius là cậu ấy dám tố cáo, dám đương đầu và không cam chịu. Tôi lớn lên với tư tưởng rằng khi là người da đen, bạn phải “biết thân biết phận”, đừng có mà “ném đá xuống mặt hồ phẳng lặng” và phải cam chịu số phận. Vinicius đang chiến đấu chống lại cả tư tưởng đó.

– Khi ông còn là cầu thủ, giai đoạn 1990-2008, các hành vi phân biệt chủng tộc có thường xuyên xảy ra trên sân cỏ như hiện nay không?

– Tôi không rõ và cũng không đặt câu hỏi đó. Vì chỉ cần một vụ thôi cũng đã là quá nhiều. Khi còn nhỏ, tôi nhớ đã xem trên TV cảnh thủ môn tuyển Cameroon Joseph-Antoine Bell bị sỉ nhục. Kể từ đó, lần nào tôi cũng tự hỏi bao giờ thì chuyện này mới dừng lại. Nhưng khác biệt hiện nay là có nhiều người da trắng cảm thấy bị tổn thương bởi các hành vi phân biệt chủng tộc hơn trước.

Cũng như việc đàn ông ngày này càng nhận thức rõ hơn về bạo lực đối với phụ nữ, tôi thường so sánh hai hiện tượng xã hội này với nhau. Mọi người không còn muốn cam chịu nữa. Tại Lisbon hôm 18/2, đã có một bước tiến. Đó là vượt lên trên sự cố trên sân, Vinicius và Mbappe đã cùng lên tiếng trong khu vực hỗn hợp sau trận. Mbappe đã đáp trả gã cầu thủ kia ngay trên sân chứ không để hắn yên ổn thi đấu. Đã có sự tiếp nối và phản kháng.

– Prestianni là người Argentina, và đây không phải lần đầu một cầu thủ Argentina vướng vào bê bối phân biệt chủng tộc. Ông nghĩ sao về điều này?

– Tôi không muốn sa đà vào việc đào lại lịch sử của quốc gia đó. Không phải vì là người Argentina mà hắn ta tự cho phép mình gọi Vinicius là “con khỉ”. Tại sao hắn ta lại muốn sỉ nhục cậu ấy trước mặt cả thế giới? Hắn ta lấy đâu ra cái cảm giác thượng đẳng tuyệt đối để nói ra điều đó? Hay là hắn ta tự nhủ: “Tao là người da trắng, tao ưu việt hơn và tao có quyền hạ nhục mày”?.

Chuyện này khắc họa toàn bộ thực trạng về nạn phân hóa chủng tộc trên thế giới. Người da trắng cần dừng ngay việc nghĩ rằng chúng tôi đang đổ lỗi cho họ. Tôi không ở đây để buộc tội hay chỉ trích. Nhưng họ phải nhìn nhận trách nhiệm của mình để thay đổi thực tế này.

Bên cạnh sự nghiệp quần đùi áo số lẫy lừng, Thuram còn được biết đến là một người tích cực tham gia vào các hoạt động chính trị và thường xuyên lên tiếng mạnh mẽ chống lại nạn phân biệt chủng tộc. Trong cuộc bạo loạn tại Pháp vào tháng 11/2005, Thuram từng công khai đối đầu với Nicolas Sarkozy, người khi đó là Bộ trưởng Nội vụ kiêm người đứng đầu đảng bảo thủ UMP, và sau này trở thành Tổng thống Pháp. Thuram đã kịch liệt phản đối những công kích của Sarkozy nhắm vào giới trẻ khi vị này gọi họ là “lũ cặn bã”. Cựu danh thủ Pháp từng khẳng định rằng Sarkozy chưa từng sống ở “banlieue”, tức những khu nhà ở dành cho người thu nhập thấp tại vùng ngoại ô các thành phố lớn của Pháp, nên không thể hiểu được thực trạng ở đó.

Ngày 6/9/2006, Thuram tiếp tục gây ra một làn sóng tranh cãi khi mời 80 người vốn bị Sarkozy trục xuất khỏi một căn hộ cư trú bất hợp pháp, đến dự khán trận đấu giữa tuyển Pháp và Italy. Ngoài ra, ông cũng tích cực tham gia vào các chiến dịch ủng hộ ngôn ngữ Catalan tại vùng Bắc Catalonia, Tây Ban Nha.

Tháng 11/2011, Thuram đảm nhận vai trò giám tuyển cho một cuộc triển lãm tại Bảo tàng Quai Branly mang tên Vườn thú người: Sự phát minh ra kẻ dã man. Triển lãm này đi sâu nghiên cứu về mô hình “vườn thú người”, bóc tách thực trạng sử dụng những người thuộc địa làm vật trưng bày trong các sở thú và các buổi trình diễn kỳ dị. Các tư liệu tại triển lãm trải dài từ cuộc diễu hành của những “kẻ dã man” thuộc bộ lạc Tupinamba, Brazil nhân lễ đón Hoàng gia của Vua Henry II tại Rouen, Pháp năm 1550, cho đến “màn trình diễn sống” cuối cùng của những người dân làng Congo được trưng bày tại Brussels, Bỉ năm 1958.

Tháng 1/2013, Thuram từng tham gia đoàn tuần hành tại Paris, Pháp cùng những người ủng hộ kế hoạch hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới của chính phủ Ayrault. Trước đó, ông đã giải thích rằng mình ủng hộ hôn nhân đồng giới nhân danh quyền bình đẳng – khi so sánh việc phủ nhận quyền lợi của người đồng tính với sự phân biệt đối xử đối với phụ nữ và người da đen trong các giai đoạn lịch sử trước đây – và nhân danh các nguyên tắc thế tục của Pháp, đồng thời bác bỏ các lập luận tôn giáo chống lại hôn nhân dân sự. Ông cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với quyền nhận con nuôi của các cặp đôi đồng giới. Cuối cùng, ông đã thành lập Quỹ Lilian Thuram với sứ mệnh giáo dục cộng đồng về vấn nạn phân biệt chủng tộc.

Hoàng Thông (theo L’Équipe)