Giai đoạn 2021-2025, nền kinh tế đi qua nhiều cú sốc lớn, nhưng vẫn giữ được ổn định, phục hồi và tích lũy lực đẩy cho chu kỳ tăng trưởng mới.
“Từ tháng 8 đến nay, hầu như cuộc họp nào cũng bắt đầu bằng lời đề nghị giảm giá từ đối tác. Nếu không giảm, họ sẽ đi”, ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) nói vào những ngày cuối năm 2025.
Những đối tác gắn bó 20-30 năm với Vinatex cũng yêu cầu hạ 20% đơn giá. “Sau mỗi lần thương lượng, mặt bằng giá mới thấp hơn lại được thiết lập, rẻ ít nhất 5% so với trước”, ông chia sẻ.
Câu chuyện của Vinatex phản ánh bức tranh chung của doanh nghiệp Việt năm qua: nỗ lực giữ biên lợi nhuận trước sức ép từ chính sách thuế quan của Mỹ, xung đột địa chính trị hay sự dịch chuyển đơn hàng.
Nhưng 2025 không phải là năm duy nhất “thử lửa” với cộng đồng doanh nghiệp. Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, các doanh nghiệp chịu tác động từ đại dịch, đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị và lạm phát ở các thị trường xuất khẩu lớn. Riêng dệt may, kim ngạch xuất khẩu giảm tới 11% vào 2023, xuống gần 40 tỷ USD do sức mua tại các thị trường lớn (Mỹ, EU) lao dốc. 30 năm thành lập Vinatex, ông Hiếu nói “chưa bao giờ doanh nghiệp đối diện khó khăn như vậy”.
Tuy nhiên, trong bối cảnh “lửa thử vàng”, Vinatex vẫn khép lại năm 2025 với lợi nhuận hợp nhất 1.355 tỷ đồng, vượt 50% kế hoạch. “Không đơn vị nào lỗ, chỉ lãi nhiều hay ít”, ông Hiếu nói, cho biết kết quả đến từ quản trị tinh gọn và chấp nhận hy sinh ngắn hạn để bảo toàn thị trường.
GDP Việt Nam trong 10 năm qua, mục tiêu 2026. Đồ họa: Phương Dung
Sức bền của cộng đồng doanh nghiệp là một trong những yếu tố góp phần giúp kinh tế phục hồi, lấy lại đà tăng trưởng. Năm cuối nhiệm kỳ 2021-2025, Việt Nam hoàn thành và vượt 15/15 chỉ tiêu kinh tế – xã hội.
GDP 2025 ước đạt khoảng 8,02%, gấp hơn 3 lần mức tăng trưởng năm đầu nhiệm kỳ 2021, thuộc nhóm cao nhất ASEAN và thế giới. Tính chung 5 năm qua, GDP bình quân tăng khoảng 6,3% mỗi năm, cao hơn nhiệm kỳ trước.
Quy mô nền kinh tế năm 2025 ước đạt khoảng 510 tỷ USD, GDP bình quân đầu người lên 5.026 USD, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao. Vị thế của nền kinh tế trên bảng xếp hạng toàn cầu cũng tăng khoảng 4-5 bậc, đứng thứ 32 thế giới.
TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, nhìn nhận nền tảng quan trọng giúp kinh tế phục hồi nhanh là việc nhà điều hành kiên định mục tiêu ổn định vĩ mô, đồng thời sử dụng linh hoạt các công cụ tài khóa, tiền tệ, thương mại và đầu tư.
“Sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, cùng khả năng thích ứng của doanh nghiệp và người dân, đã tạo nên sức chống chịu đáng kể cho nền kinh tế”, ông nói với VnExpress.
Thực tế, sau đại dịch Covid-19, Việt Nam lựa chọn mô hình phục hồi dựa trên ba trụ cột: thị trường nội địa, xuất khẩu và đầu tư công. Trong đó, đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt, kích hoạt dòng vốn tư nhân và FDI, thúc đẩy sản xuất – kinh doanh. Nguồn tiền này giúp nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội, hỗ trợ tăng trưởng nhanh và bền vững. Theo tính toán, giai đoạn 2021-2025, vốn đầu tư công giải ngân tăng 1%, GDP có thể thêm 0,058 điểm phần trăm.
Cách tiếp cận này, theo TS Trần Du Lịch, giúp nền kinh tế phục hồi trong bối cảnh nhiều biến động toàn cầu.
Quy mô nền kinh tế Việt Nam 2025 so với các nước trong khu vực ASEAN. Đồ họa: Anh Tú
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc (KBC), cho rằng quá trình tái cấu trúc nền kinh tế đang diễn ra rõ nét. “Chưa bao giờ các quyết định đầu tư tại bộ ngành, địa phương được thực hiện nhanh như hiện nay”, ông nói.
Một trụ cột khác được ông Tâm chỉ ra là thành tựu ngoại giao kinh tế. Việc thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với hầu hết các nước lớn giúp mở rộng không gian phát triển và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.
Doanh nghiệp có thêm cơ hội đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhờ việc hoàn thiện hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như RCEP…, hay ký các FTA song phương (Việt Nam – UAE, Việt Nam – Israel).
“Nhà đầu tư nước ngoài đang nhắm đến thị trường Mỹ, bắt đầu chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu sang châu Âu ngay tại Việt Nam”, ông Tâm nói.
Công nhân tại một nhà máy dệt may tại Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông
Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số vào 2026. Đây cũng là năm bản lề trong kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm tới, để tạo đà trở thành nước thu nhập trung bình cao vào 2030 và tới 2045 thành quốc gia có thu nhập cao.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Tổng giám đốc Techcom Securities (TCBS), các động lực tăng trưởng chính đến từ đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh và sự phục hồi rõ nét hơn của khu vực tư nhân. Đây là những yếu tố quan trọng giúp củng cố nền tảng sản xuất – kinh doanh.
Ông Đặng Thành Tâm nhận xét vấn đề cốt lõi là cải thiện năng lực hấp thụ vốn, thực thi chính sách và triển khai dự án thông qua quy hoạch thống nhất. “GDP Việt Nam có thể lọt vào top 10 thế giới trong thập kỷ tới”, ông kỳ vọng.
Tuy nhiên, thách thức đạt mục tiêu GDP tăng hai chữ số là không nhỏ, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng và chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc.
Lãnh đạo Vinatex nói doanh nghiệp không còn kỳ vọng vào những đơn hàng “vài triệu sản phẩm” – từng là “xương sống” của ngành. Dệt may Việt Nam đang được định vị ở phân khúc trung – cao cấp, đòi hỏi tay nghề cao, sản xuất linh hoạt và khả năng xử lý những đơn hàng khó, chuyển mã liên tục trong thời gian ngắn. “Có khi chỉ 2-3 ngày là dây chuyền phải chuyển sang mã hàng mới, không còn chuyện làm một mã vài tuần liền”, ông Hiếu chia sẻ.
Để thích ứng, các doanh nghiệp buộc phải thay đổi chiến lược. Ông Đặng Thành Tâm dẫn chứng việc doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội cho công nhân có biên lợi nhuận thấp, song đổi lại là sự ổn định nhân sự để sản xuất bền vững. Ngoài ra, việc chủ động chuẩn bị hạ tầng công nghệ cao, năng lượng sạch cũng được ông ví như xây dựng “bến cảng thông minh để đón tàu lớn cập bến”.
Với doanh nghiệp sản xuất, lãnh đạo Vinatex nói họ buộc phải liên tục tái cấu trúc, tăng năng suất để tối ưu chi phí, vừa giữ việc làm cho người lao động, vừa đảm bảo lợi nhuận. Họ cũng tối ưu nguồn lực bằng cách tập trung vào sản phẩm giá trị cao, thay vì những đơn hàng đại trà biên lãi thấp đang dần dịch chuyển sang các quốc gia có chi phí lao động rẻ hơn.
Ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Phó tổng giám đốc Khối Đầu tư AgriS, nhìn nhận tiêu chuẩn xanh (ESG) và yêu cầu truy xuất nguồn gốc đang trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt.
“Doanh nghiệp chỉ có thể thoát khỏi “bẫy quy mô thấp – lợi nhuận thấp” nếu dịch chuyển lên chuỗi giá trị cao hơn hoặc tham gia trực tiếp vào chuỗi sản xuất toàn cầu”, ông Linh lưu ý.
Ở khía cạnh này, ông Đặng Thành Tâm nói chuyển đổi xanh sẽ là “giấy thông hành” bắt buộc với các doanh nghiệp. Dù tốn kém, theo ông, đây là sự hy sinh cần thiết của doanh nghiệp nhằm đóng góp cho mục tiêu chung khi Việt Nam đã cam kết đạt Net Zero vào năm 2050.
Phương Dung
