Vì sao nhiều sinh viên Trung Quốc không còn mặn mà với ‘giấc mơ Mỹ’?

Số lượng sinh viên Trung Quốc sang Mỹ du học đã sụt giảm liên tục trong nhiều năm, cho thấy nhận thức của giới trẻ về nền giáo dục từng được thế hệ trước khát khao đã thay đổi.

Bà Zhang Mengyao (48 tuổi), cựu nhân viên ngân hàng tại thành phố cảng Thiên Tân, chia sẻ: “Tôi rất đau đầu. Con gái tôi không muốn đi du học Mỹ dù tôi đã chuẩn bị mọi thứ. Tôi thực sự không hiểu con bé nghĩ gì. Tôi đã mơ ước về cơ hội này cả đời, vậy mà con bé thậm chí còn không thèm cân nhắc”.

Vào thập niên 1990, chị gái của bà Zhang đã giành được một công việc tại Phố Wall (bang New York). Được chị truyền cảm hứng, bà nộp đơn xin thị thực du học 3 lần nhưng đều bị từ chối vì nghi ngờ có ý định nhập cư.

Ngược lại, con gái của bà, hiện là sinh viên năm ba ngành quản lý công, đã từ chối kế hoạch học cao học tại Mỹ do mẹ vạch sẵn. Mục tiêu của cô gái trẻ là tham gia kỳ thi công chức nhằm trở thành người phát ngôn Bộ Ngoại giao.

‘Giấc mơ’ không còn bất chấp

Câu chuyện của gia đình bà Zhang phản ánh một bước chuyển biến trong nhận thức của người Trung Quốc về nền giáo dục Mỹ. Ngày nay, giới trẻ mang một lập trường có chiều sâu, thực tế và tự tin hơn so với cái nhìn có phần “ngưỡng mộ” của các bậc phụ huynh.

Ông Jason Zhu, một cố vấn du học tại Bắc Kinh, cho biết: “Nhiều người muốn con cái theo học tại các trường đại học trong nước. Họ tin vào tiềm năng phát triển tại Trung Quốc, đồng thời quan ngại về tình trạng an ninh ở Mỹ”.

Mặc dù Trung Quốc vẫn là nguồn sinh viên quốc tế bậc đại học lớn tại Mỹ, số lượng đã sụt giảm nghiêm trọng. Từ đỉnh điểm 148.900 sinh viên Trung Quốc học đại học tại Mỹ trong năm 2018-2019, đến năm 2024-2025, con số này giảm xuống còn 78.583 sinh viên.

Đặc biệt, nhiều người trẻ Trung Quốc tin vào thuật ngữ “lằn ranh sinh tử” (kill line). Thuật ngữ này ám chỉ nguy cơ một người ở Mỹ có thể rơi vào cảnh nghèo đói chỉ sau một trận bạo bệnh, tai nạn hoặc mất việc làm.

Ngoài ra, tình trạng phân biệt đối xử đối với sinh viên quốc tế, dù đã cải thiện nhiều so với trong quá khứ, vẫn là một vấn đề nổi cộm.

Theo một cuộc khảo sát công bố vào năm 2025, nhiều sinh viên Trung Quốc đang học tập tại Mỹ cho biết đã phải nhận những trải nghiệm tồi tệ. 68% chia sẻ từng bị phân biệt đối xử ngoài khuôn viên trường, và 60% nói bị bắt nạt ngay trong khuôn viên trường. Khoảng một nửa số sinh viên trả lời từng bị quấy rối bằng lời nói.

Ngoài ra, những lo ngại về ảnh hưởng của Trung Quốc đối với các trường đại học hàng đầu tại Mỹ không phải là điều mới. Một số quan chức Mỹ bày tỏ lo ngại rằng Bắc Kinh đang tận dụng Đại học Harvard để tiếp cận công nghệ tiên tiến, tuyển mộ nhân tài, né tránh luật an ninh quốc gia và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Hồi tháng 5-2025, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định chặn quyền tuyển sinh sinh viên quốc tế của Đại học Harvard, buộc hàng ngàn sinh viên nước ngoài phải chuyển trường hoặc đối mặt nguy cơ mất tình trạng pháp lý tại Mỹ.

Trung Quốc ngay lập tức phản đối việc chính trị hóa giáo dục, cho rằng hợp tác giáo dục giữa hai nước là đôi bên cùng có lợi. Đại học Harvard chỉ trích động thái chặn tuyển sinh là “phi pháp”, đồng thời cam kết duy trì khả năng tiếp nhận sinh viên quốc tế.

Lối sống ‘nằm yên’ để bố mẹ chu cấp

Nhiều người trẻ tại Trung Quốc hiện nay đề cao tính thực tế.

Li Yuelin, sinh viên ngành khoa học máy tính tại tỉnh Quảng Đông, cho biết: “Tôi vẫn muốn học công nghệ tại Mỹ và hy vọng tìm được việc làm ở Thung lũng Silicon. Nhưng những cơ hội hấp dẫn, lương cao tại Thâm Quyến hoặc Hàng Châu khiến việc ở lại trong nước trở thành một lựa chọn tốt không kém”.

Trong khi đó, sinh viên quản lý công Wang Yiyi ưu tiên sự ổn định trong nước. Cô cho biết nếu không thể trở thành công chức, cô sẽ cân nhắc làm việc tại Hong Kong một thời gian để tích lũy trải nghiệm quốc tế trước khi tìm việc tại Bắc Kinh hoặc Thượng Hải.

Wang chia sẻ: “Nếu không tìm được việc làm trong thị trường cạnh tranh khốc liệt hiện nay, tôi sẵn sàng tận hưởng một cuộc sống ‘nằm yên’ (lying flat) thoải mái với sự chu cấp của ba mẹ. 

Sau khi xem các bài viết so sánh chi phí sinh hoạt trên mạng xã hội, tôi nhận ra chúng ta có thể tận hưởng một cuộc sống ít áp lực và chi phí thấp hơn nhiều ngay tại Trung Quốc”.

Thuật ngữ “nằm yên” chỉ lối sống từ bỏ áp lực cạnh tranh khốc liệt, né tránh việc dành dụm mua nhà hay thăng tiến của một bộ phận giới trẻ Trung Quốc để chọn cuộc sống nhu cầu thấp, ít căng thẳng.

Theo công ty tư vấn du học IDP, tính cả chi phí ăn ở và sinh hoạt phí, mỗi du học sinh quốc tế tại Mỹ cần dự trù từ 35.000 – 90.000 USD/năm. Trong khi mức học phí bậc đại học ở Trung Quốc chỉ từ 650 – 2.000 USD/năm.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề