Tàu Shahid Mahdavi mới nhất gia nhập Hải quân Iran, là một tàu thương mại được trang bị tên lửa đạn đạo. Ngoài vai trò chiến đấu, tàu này còn được thiết kế để hoạt động như một căn cứ hàng hải nổi.
Các nhà phân tích mô tả Shahid Mahdavi như sự trở lại của “tàu Q”, loại chiến hạm từng phổ biến trong hai cuộc chiến tranh thế giới nhưng sau đó gần như biến mất. Được thiết kế để phục kích cả kẻ săn mồi và con mồi, tàu Q ngụy trang thành tàu thương mại thông thường để hòa vào hoạt động vận chuyển tại địa phương trước khi để lộ vũ khí và khai hỏa.
Tàu Q
Theo trang Popular Mechanics, khái niệm “tàu Q” xuất hiện từ Thế chiến thứ nhất. Khi đó, Hải quân Đức sử dụng tàu ngầm để ngăn chặn hoạt động vận tải biển giữa châu Âu và phần còn lại của thế giới.
Các tàu ngầm sẽ phát hiện những tàu dân sự bị nghi ngờ chở vật tư quân sự cho phe đồng minh, ra lệnh dừng tàu rồi cử thủy thủ lên kiểm tra. Nếu tàu đó thực sự đang vận chuyển hàng hóa quân sự, tàu ngầm sẽ yêu cầu thủy thủ đoàn xuống xuồng cứu sinh rồi đánh chìm con tàu.
Để đối phó với mối đe dọa từ tàu ngầm Đức, hải quân đồng minh đã chế tạo các tàu săn ngầm nhỏ, tốc độ cao, tổ chức các đoàn tàu hộ tống trong khi đồng thời phát triển “tàu Q”. Đây là những tàu buôn dân sự được cải tạo, lắp đặt các khẩu pháo trên boong có thể bắn thủng thân tàu ngầm. Các khẩu pháo được ngụy trang bằng bạt hoặc ván gỗ, khiến con tàu trông như một tàu buôn bình thường.
Sau đó, tàu Q sẽ di chuyển trên các tuyến hàng hải và chờ tàu ngầm đối phương tiếp cận. Khi một tàu ngầm Đức áp sát để kiểm tra, tàu Q sẽ bất ngờ tháo lớp ngụy trang, để lộ vũ khí và khai hỏa.
Hồi sinh tàu Q
Shahid Mahdavi ban đầu được đóng như một tàu container dân sự, được thiết kế để vận chuyển hàng hóa trong các container thép khắp thế giới. Theo trang Popular Mechanics và hãng tin WANA, con tàu dài 240m, rộng 27m, có lượng giãn nước khoảng 35.000 tấn khi không chở hàng và có thể vận chuyển thêm 44.012 tấn hàng container.
Tất cả những thông số đó đều là đặc điểm bình thường của một tàu container. Tuy nhiên, điều chắc chắn không bình thường là tàu Shahid Mahdavi đã được cải tạo để có thể phóng tên lửa đạn đạo. Năm 2024, tàu đã bắn thử 2 tên lửa đạn đạo tầm trung Dezful. Loại tên lửa này do Tập đoàn Công nghiệp hàng không vũ trụ của Iran phát triển, có tầm bắn gần 1.000km và mang đầu đạn thông thường nặng khoảng 635kg.
Shahid Mahdavi không thuộc hải quân chính quy của Iran, mà nằm trong biên chế của lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC-N).
Trong cơ cấu phân công, IRGC-N phụ trách khu vực phía tây Vịnh Ba Tư, trong khi Hải quân Iran chịu trách nhiệm đối với phía đông Vịnh Ba Tư, Ấn Độ Dương và các vùng biển xa hơn. IRGC-N cũng là lực lượng kiểm soát các đơn vị tên lửa đạn đạo của Iran.
Chiến hạm được trang bị radar, tên lửa
Theo hãng tin WANA, Shahid Mahdavi được coi là một trong những tàu chiến chiến lược của Iran. Tàu được trang bị hệ thống radar tiên tiến, gồm cả radar 3 chiều, hệ thống liên lạc hiện đại và thiết bị trinh sát cho phép giám sát và theo dõi rộng rãi môi trường hoạt động.
Shahid Mahdavi được trang bị nhiều hệ thống tên lửa, bao gồm tên lửa đối đất, tên lửa đất đối không, cùng hệ thống phòng không Khordad. Tàu có khả năng mang và phóng tên lửa hành trình với tầm bắn từ 300 – 750km và trong một số trường hợp có thể đạt tới khoảng 1.000km, giúp mở rộng đáng kể phạm vi tấn công của lực lượng Hải quân Iran.
Một trong những điểm nổi bật nhất của Shahid Mahdavi là khả năng phóng tên lửa đạn đạo trực tiếp từ boong tàu. Năng lực này đã được thử nghiệm thành công lần đầu tiên trong cuộc tập trận “Đại Tiên tri 18”.
Tàu Shahid Mahdavi có thể mang theo lượng lớn máy bay không người lái (UAV) trinh sát và tấn công. Ngoài ra, tàu có thể đồng thời chở 5 máy bay trực thăng và có khả năng hỗ trợ, vận chuyển các tàu phóng tên lửa, biến nó thành một nền tảng đa năng hỗ trợ hạm đội tấn công của IRGC-N.
Lý do Iran cải tạo Shahid Mahdavi thành tàu Q
Các nhà phân tích nhận định một trong những lý do khiến Iran cải tạo Shahid Mahdavi thành tàu Q là chi phí thấp. Viện Nghiên cứu quốc phòng và an ninh Anh (RUSI) ước tính Iran chỉ phải bỏ ra chưa đầy 20 triệu USD để mua con tàu này.
Bên cạnh đó, Iran không có năng lực đóng các tàu chiến cỡ lớn. Nước này chỉ có thể tự đóng những tàu nhỏ, cỡ tàu hộ vệ. Trong khi đó, một tàu container được thiết kế để chở hàng trăm container dài 6m, tạo ra không gian boong rộng rãi để triển khai trực thăng, UAV và các bệ phóng tên lửa đạn đạo.
Tuy nhiên, tàu Shahid Mahdavi khó có thể tồn tại lâu trong một cuộc giao tranh với Mỹ. Lực lượng Mỹ được cho sẽ dễ dàng theo dõi và đánh chìm chiếc tàu container khổng lồ này, bất kể nó tìm cách ngụy trang giữa các tàu thương mại xung quanh như thế nào.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm nay (4/8) bác bỏ các thông tin cho rằng ông đã đệ đơn xin từ chức trong bối cảnh căng thẳng quân sự giữa Iran và Mỹ tiếp tục leo thang.
Các quan chức Mỹ và Iran cho biết Iran và Oman sắp đạt được thỏa thuận khôi phục hoạt động hàng hải thương mại qua eo biển Hormuz.
Trung Quốc đã công bố một video hiếm gặp, cho thấy ít nhất 6 bệ phóng tên lửa siêu vượt âm DF-17 của lực lượng tên lửa thuộc quân đội nước này (PLA) xuất hiện cùng lúc trong một khung hình.
