Trực thăng quân sự và binh sĩ Mỹ hoạt động tại khu vực được xác định là Biển Ả Rập, trong ảnh cắt từ video do Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố ngày 25-7-2026 – Ảnh: REUTERS
Theo Đài CNN, thay vì đáp trả các cuộc không kích mới của Mỹ, Tehran chủ động nối lại giao tranh từ hôm 28-7. Điều này cho thấy Iran ngày càng sẵn sàng dùng sức mạnh quân sự để định hình diễn biến cuộc chiến theo ý mình.
“Thay đổi cơ bản”, gắn với chuyến thăm Nhà Trắng của ông Netanyahu
“Chúng tôi sẽ đánh cho họ tơi tả. Chúng tôi sẽ giáng đòn mạnh vào họ. Họ sẽ bị đánh một trận” – Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với Đài Fox News ngày 29-7.
Trước đó, Iran tuyên bố phóng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti và trụ sở Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tại Jordan.
Lời đe dọa đó hẳn không khiến Tehran bất ngờ. Bởi Iran biết rõ khi quyết định phóng tên lửa, hành động này có thể khiến máy bay ném bom Mỹ quay trở lại.
Quả thật, Mỹ đã trả đũa. CENTCOM (Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ) thông báo quân đội nước này “đã bắt đầu tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran lúc 20h ngày 29-7 theo giờ miền đông của Mỹ (7h sáng 30-7 theo giờ Việt Nam)”. Washington coi đây là đòn đáp trả mạnh mẽ trước cuộc tấn công của Iran.
Ông Trump cho biết quyết định tạm dừng chiến dịch ném bom tuần trước xuất phát từ đề nghị của Iran, vì “họ đã rất lịch sự đề nghị chúng tôi” và muốn đàm phán. Điều đó khiến quyết định nối lại giao tranh của Iran càng đáng chú ý.
“Dường như đã có sự thay đổi cơ bản trong cách tiếp cận của Iran, đặc biệt là về mức độ sẵn sàng chủ động tiến hành một cuộc tấn công nếu nước này cho rằng đó là lựa chọn khả thi duy nhất” – ông Hamid Reza Azizi, nhà nghiên cứu tại Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức, viết trên nền tảng X.
Cuộc tấn công của Iran diễn ra ngay sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và ông Trump tại Washington. Ông mô tả đây là “một trong những cuộc trao đổi tốt đẹp nhất” giữa hai người, sau giai đoạn quan hệ song phương xuất hiện nhiều bất đồng.
Vài giờ trước cuộc gặp, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, cho biết nước này từng muốn tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, nhưng bị chính quyền ông Trump ngăn lại.
“Cuộc tấn công của Iran dường như là một tín hiệu liên quan đến chuyến thăm Nhà Trắng của ông Netanyahu trước đó trong ngày. Điều này cho thấy chiến lược quân sự của Iran có thể đã thay đổi và Tehran hiện sẵn sàng tiến hành đòn đánh phủ đầu nếu phát hiện dấu hiệu của một mối đe dọa sắp xảy ra” – ông Azizi nhận định.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (trái) gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ở Washington D.C ngày 28-7-2026 – Ảnh: AFP
Tuyên bố rõ ràng nhất về lập trường của Iran
Trong cuộc phỏng vấn trên truyền hình quốc gia Iran, công bố chỉ vài giờ trước vụ tấn công ở Jordan, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đã nêu rõ lập trường của Tehran.
Ông nói rằng Iran đã ngừng nổ súng, nhưng sẽ không ngần ngại nối lại giao tranh nếu tuyên bố chủ quyền của nước này đối với eo biển Hormuz bị thách thức.
Theo ông, Tehran không thể coi mình là bên chiến thắng nếu eo biển Hormuz trở lại trạng thái như trước chiến tranh. Vị thứ trưởng cho rằng tuyến đường thủy này đã trở thành yếu tố trung tâm đối với an ninh quốc gia và là “công cụ phòng thủ” của Iran.
Khi được hỏi vì sao Tehran chấp nhận nguy cơ tái khởi động chiến tranh bằng cách tấn công tàu thương mại, bất chấp lệnh ngừng bắn vẫn có hiệu lực, ông Gharibabadi cho biết Iran coi nỗ lực của Oman và Mỹ nhằm thiết lập tuyến hàng hải thay thế qua eo biển Hormuz là “lằn ranh đỏ”.
Ông lập luận nếu tuyến hàng hải này đi vào hoạt động, yêu sách của Iran về việc thực thi chủ quyền hiệu quả tại eo biển Hormuz sẽ “chẳng khác gì ảo tưởng”.
“Người ta có thể nhìn vấn đề một cách đơn giản và đặt câu hỏi vì sao Iran lại phóng tên lửa vào ba tàu thương mại chỉ vì họ tắt hệ thống định vị GPS, qua đó có nguy cơ tái khởi động cuộc chiến.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, các vị sẽ thấy rằng những sắp xếp liên quan đến eo biển Hormuz sẽ có tác động lâu dài đối với an ninh của Cộng hòa Hồi giáo Iran” – ông giải thích.
Theo nhà nghiên cứu Danny Citrinowicz tại Viện Nghiên cứu an ninh quốc gia Israel, từ góc nhìn của Tehran, việc Washington tạm dừng các cuộc tấn công phản ánh “sự yếu kém về chiến lược hơn là sự kiềm chế”.
Nhận thức đó có nguy cơ tạo ra vòng xoáy leo thang. Trong đó, Iran tiếp tục gia tăng sức ép để buộc đối phương trả giá đắt hơn, còn hai bên đều ngại lùi bước vì lo mất uy tín.
Ông Citrinowicz cho rằng Mỹ và các đối tác hiện đứng trước hai lựa chọn: hoặc chấp nhận một số yêu cầu của Iran, hoặc đối mặt với nguy cơ xung đột kéo dài, với các cuộc tấn công ngày càng gia tăng nhằm vào tàu thuyền, cơ sở hạ tầng năng lượng và các tuyến thương mại.
Xung đột lan rộng
Ngay sau vụ tấn công tại Jordan, quân đội Mỹ và Saudi Arabia phối hợp tấn công các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn tại Iraq. CENTCOM cho biết chiến dịch này không nhằm đáp trả vụ tấn công ở Jordan. Đây là phản ứng trước hơn 30 vụ tấn công bằng drone nhằm vào lực lượng Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia trong 72 giờ trước đó.
Diễn biến này cho thấy cuộc chiến đang ngày càng mở rộng. Saudi Arabia – quốc gia từ lâu vẫn thận trọng để tránh bị lôi kéo trực tiếp vào xung đột – đang can dự sâu hơn khi đối mặt với mối đe dọa từ ba hướng: lực lượng Houthi ở Yemen, các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn tại Iraq, và chính Iran.
“Thách thức lớn nhất đối với Washington và các đối tác vùng Vịnh là cả Iran lẫn các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực dường như đều không sẵn lòng từ bỏ cái họ coi là mục tiêu chiến lược cốt lõi” – ông Citrinowicz viết trên mạng xã hội X.
Ông giải thích: “Tehran vẫn kiên quyết duy trì đòn bẩy của mình đối với eo biển Hormuz, trong khi lực lượng Houthi tuyên bố rõ sẽ không chấm dứt chiến dịch nếu lệnh phong tỏa do Saudi Arabia dẫn đầu nhằm vào họ không được dỡ bỏ”.
