Phó tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt ký ban hành kết luận việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng – Ảnh: TTCP
Trong kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng vừa được ban hành, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ nhiều nguyên nhân khiến giá vàng trong nước có thời điểm chênh lệch cao so với giá vàng thế giới.
Thông báo kết luận thanh tra do Phó tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt ký ban hành ngày 8-8.
Giá vàng thế giới tăng, nhu cầu trong nước vẫn cao
Theo Thanh tra Chính phủ, các yếu tố chính trị quốc tế và việc giá vàng thế giới tăng cao đã ảnh hưởng đến giá vàng trong nước. Trong khi đó, nguồn cung vàng trong nước bị hạn chế, còn nhu cầu mua vàng của người dân vẫn duy trì, có thời điểm tăng cao. Những yếu tố này dẫn đến tình trạng thị trường vàng có sự chênh lệch cao giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới tại một số thời điểm.
Bên cạnh những tác động từ thị trường, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra các nguyên nhân chủ quan trong công tác quản lý.
Trong thời kỳ thanh tra 2023-2025, cơ chế quản lý thị trường vàng còn một số quy định chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời theo điều kiện thực tiễn và yêu cầu quản lý thị trường vàng trong nước, kết luận nêu.
Công ty TNHH Mi Hồng có tên trong những doanh nghiệp bị đề nghị xử nghiêm các hành vi thao túng, găm hàng, đẩy giá… – Ảnh: T.T.
Theo Thanh tra, Ngân hàng Nhà nước chưa thực hiện việc can thiệp, bình ổn thị trường vàng thông qua biện pháp nhập khẩu vàng, tổ chức sản xuất vàng miếng do ưu tiên ngoại tệ cho mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, các nhu cầu thiết yếu của nền kinh tế, đồng bộ với mục tiêu chính sách tiền tệ, tỉ giá và an toàn dự trữ ngoại hối quốc gia.
Theo Thanh tra Chính phủ, việc này dẫn đến hiện tượng khan hiếm nguồn cung, là một trong những nguyên nhân dẫn đến giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới.
Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước chưa có cơ sở dữ liệu thị trường vàng trong nước để hỗ trợ điều hành, quản lý thị trường vàng.
Chính sách thuế thu nhập cá nhân cũng chưa bao quát đối với các giao dịch mua, bán vàng (ngoài vàng miếng) nhằm hạn chế hoạt động mua bán vàng vì mục đích đầu cơ, phù hợp trong từng thời kỳ.
Vì sao nguồn cung vàng trong nước khan hiếm?
Theo kết luận, trong giai đoạn 2023-2025, Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.
Thanh tra Chính phủ cho rằng việc chưa tăng được nguồn cung là một trong những nguyên nhân làm biên độ giá vàng trong nước diễn biến phức tạp, chênh lệch ở mức cao so với giá vàng thế giới, đồng thời chưa khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.
Đáng chú ý, trong khi Ngân hàng Nhà nước hạn chế nhập khẩu vàng, doanh nghiệp vẫn phải mua vào số lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng, giá trị giao dịch lớn.
Thanh tra Chính phủ cho biết các giao dịch này có dấu hiệu bất thường theo quy định về phòng, chống rửa tiền, thuộc danh mục giao dịch đặc biệt phải giám sát.
Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra một điểm hạn chế khác trong công tác quản lý là Ngân hàng Nhà nước chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng một cách khoa học, chủ động, qua đó hỗ trợ công tác điều hành, quản lý thị trường vàng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Bên cạnh đó, cơ quan Thanh tra cho rằng một số nội dung về cơ chế, chính sách cần được nghiên cứu, điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện để quản lý hiệu quả thị trường vàng trong thời gian tới. Cụ thể, hiện chưa có hướng dẫn đối với một số hoạt động kinh doanh vàng, quy định về thanh toán mua, bán vàng còn hạn chế.
Cũng theo Thanh tra, quy định về cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu còn hạn chế quyền nhập khẩu trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.
Kết luận thanh tra cũng nêu hiện chưa có quy định pháp luật cụ thể, chế tài xử lý đối với hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng.
Kiến nghị cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, lập sàn giao dịch vàng
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Ngân hàng Nhà nước, trên cơ sở tình hình kinh tế vĩ mô và mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ, xem xét, phê duyệt giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, cấp phép sản xuất vàng miếng đối với các doanh nghiệp đủ điều kiện.
Theo cơ quan Thanh tra, việc này nhằm kịp thời đưa vàng nguyên liệu vào sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường, đa dạng nguồn cung, tránh tình trạng khan hiếm. Qua đó, hạn chế việc doanh nghiệp phải mua vàng từ các cá nhân có nguồn gốc không rõ ràng, phát sinh rủi ro và tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu vàng qua biên giới.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị theo dõi, đánh giá thực tiễn cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu để kịp thời sửa đổi, bổ sung quy định, bảo đảm mục tiêu tăng nguồn cung, đồng thời kiểm soát rủi ro ngoại hối, buôn lậu và rửa tiền.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước xây dựng quy định pháp luật để xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi thao túng gây bất ổn thị trường vàng, phù hợp với lộ trình nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng.
Ngân hàng Nhà nước phối hợp Bộ Tài chính đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Sàn giao dịch được định hướng nhằm tăng tính công khai, minh bạch, tạo cơ sở quản lý nguồn cung, cầu và các yếu tố thị trường ảnh hưởng đến giá vàng miếng, từ đó có giải pháp, công cụ cần thiết để bình ổn, ổn định thị trường vàng trong thời gian tới, kết luận nêu.
Kiến nghị xử nghiêm hành vi thao túng, trong đó có Mi Hồng và Bảo Tín Mạnh Hải
Thanh tra Chính phủ kiến nghị tăng cường thanh tra, kiểm tra toàn diện, xử lý nghiêm, dứt điểm các hành vi thao túng, găm hàng, đẩy giá, buôn lậu, đầu cơ, trục lợi, kinh doanh trái phép gây bất ổn thị trường của các doanh nghiệp kinh doanh vàng. Trong đó có Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng.
Bộ Công an được kiến nghị chủ trì, phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, nhất là xử lý “không khoan nhượng” các hành vi buôn lậu, gian lận, trốn thuế, đầu cơ, trục lợi, kinh doanh trái phép, găm hàng, thao túng thị trường vàng.
“Trong đó có hai doanh nghiệp Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng”, kết luận thanh tra chỉ đích danh hai doanh nghiệp kinh doanh vàng liên quan nội dung trên.
