Ngay trước thềm 10 năm Tòa trọng tài quốc tế ở The Hague (PCA) đưa ra phán quyết về Biển Đông (12.7.2016), Sáng kiến Minh bạch hàng hải châu Á (AMTI), thuộc Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), vừa công bố kết quả nghiên cứu về hoạt động của Trung Quốc và Philippines quanh bãi cạn Scarborough. Đây là thực thể mà Bắc Kinh đã chiếm quyền kiểm soát của Manila kể từ năm 2012 sau một sự cố căng thẳng.
Bãi cạn Scarborough chụp từ trên cao
Ảnh: AFP
Bắc Kinh tăng gần gấp đôi mức độ hoạt động
Theo đó, bằng cách phân tích dữ liệu hệ thống nhận dạng tự động (AIS) quanh bãi cạn Scarborough, AMTI cho rằng lực lượng hải cảnh Trung Quốc (CCG) – lực lượng then chốt của chiến lược vùng xám mà Bắc Kinh theo đuổi – gia tăng rất nhanh sự hiện diện tại đây.
Lấy đơn vị tính là tàu – ngày (tức mỗi tàu xuất hiện 1 ngày), thì năm 2025 là năm mà CCG có tần suất hoạt động cao đột biến với 1.099 tàu – ngày, tăng hơn gấp đôi so với mức 516 tàu – ngày của năm 2024. Thế nhưng, từ ngày 1.1 – 30.6 vừa qua, CCG đã đạt tần suất hoạt động lên đến 933 tàu – ngày quanh bãi cạn Scarborough, tăng hơn 73% so với mức 537 tàu – ngày của cùng giai đoạn năm 2025. Như vậy, chỉ nửa năm 2026 nhưng mức độ hoạt động tương đương 85% cả năm 2025 và cao hơn 80% so với cả năm 2024. Tính từ tháng 3 – 6.2026 vừa qua, tần suất hoạt động của CCG hầu như đều khoảng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Cũng theo AMTI, 6 tháng qua, nhiều tàu CCG thường phối hợp để duy trì vành đai tuần tra bao phủ tất cả các tuyến tiếp cận Scarborough trong bán kính khoảng 30 hải lý. Bên trong vành đai này, một nhóm từ 6 – 8 tàu dân quân biển Trung Quốc xuất hiện dai dẳng ở khu vực gần bãi cạn hơn. Bên cạnh đó, một số hình ảnh vệ tinh chụp được trong thời gian qua cho thấy Bắc Kinh dường như đang tăng cường phát triển hạ tầng.
Trong khi đó, các tàu của lực lượng tuần duyên (PCG) và Cục Thủy sản và Tài nguyên biển (BFAR) của Philippines cũng tăng cường hoạt động quanh bãi cạn Scarborough. Từ tháng 1 – 6.2026, tần suất hoạt động trung bình của PCG và BFAR là 43 tàu – ngày mỗi tháng, tăng khoảng 43% so với mức 30 tàu – ngày trung bình mỗi tháng cùng kỳ năm 2025. Như vậy, tuy Philippines gia tăng hoạt động tại vùng biển này nhưng tần suất và mức tăng vẫn thấp hơn rất nhiều so với Trung Quốc.
Việc gia tăng hoạt động của cả Bắc Kinh lẫn Manila đồng nghĩa với rủi ro đụng độ, như từng xảy ra giữa hai bên, sẽ tăng cao.
Đẩy mạnh sức mạnh quân sự
Thời gian qua, Trung Quốc cũng tăng cường phương tiện, khí tài ở Biển Đông.
Cuối tháng 5, tờ South China Morning Post dẫn lời một số nhà nghiên cứu của Trung Quốc cho hay nước này có thể triển khai các tàu mặt nước không người lái (USV) để triển khai ở các vùng biển xa, bao gồm Biển Đông, nhằm thực thi “quyền hàng hải và nhiệm vụ chấp pháp”. Bắc Kinh đã phát triển dòng USV có tầm hoạt động lên đến 10.000 km và vận hành liên tục trong suốt 1 năm nhờ vào việc tận dụng sức đẩy của dòng nước giúp tiết kiệm nhiên liệu. Không những vậy, để hoạt động tự chủ hơn ở vùng biển xa, USV của Trung Quốc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Trung Quốc cũng điều động các khí tài tối tân đến Biển Đông, như hồi cuối tháng 4 thông báo tàu đổ bộ tấn công Type 076 là tàu sân bay chở máy bay không người lái (UAV) đầu tiên của nước này được điều đến Biển Đông.
Ngược lại, Philippines gần đây cũng không ngừng mở rộng hợp tác quân sự với Mỹ và Nhật, qua đó nâng cao năng lực quốc phòng. Mới nhất, cuối tháng 6 vừa qua, Đại sứ quán Mỹ tại Manila (Philippines) thông báo chính phủ Mỹ đã bàn giao 4 tàu không người lái Triton cho Lực lượng vũ trang Philippines (AFP) trị giá khoảng 13 triệu USD (gần 350 tỉ đồng). Là loại tàu không người lái có thể di chuyển trên mặt nước lẫn dưới mặt nước (AUSV) và dài hơn 4 m, tàu Triton có thể hoạt động liên tục trong 30 ngày để thực hiện các nhiệm vụ giám sát trên biển lẫn trong lòng biển. Vì thế, loại AUSV này có thể giúp Manila tăng cường năng lực giám sát biển.
Hồi tháng 5.2026, tờ The Japan Times đưa tin Bộ Quốc phòng Nhật Bản đang xem xét cung cấp tên lửa đất đối hạm Type 88 cho Philippines. Trước đó, Tokyo thông báo đang xem xét để sớm cung cấp tàu hộ tống lớp Abukuma và máy bay TC-90 cho Manila. Hiện nay, Philippines đã sở hữu tên lửa chống hạm Brahmos tầm bắn 290 km (được sản xuất bởi liên doanh Ấn Độ – Nga) và tên lửa chống hạm SSM-700K C-Star tầm bắn 180 km (của Hàn Quốc) được gắn trên tàu khu trục. Nếu có thêm tên lửa Type 88, Philippines không chỉ nâng cao sức mạnh quân sự mà còn có thể hợp tác với Nhật Bản, Đài Loan và Mỹ để củng cố sức mạnh quân sự xung quanh chuỗi đảo thứ nhất.
